حقوق خبر
ایرانیان پیش از زرتشت

باورهای دینی ایرانیان پیش از زرتشت (قسمت دوم)

برای آن که دین های آریاییان پیش از زرتشت را در شرق ایران شناسایی کنیم، باید آیین های پرستش میثره و آناهیتا را از درون دو یشت ویژه ی خدایان نرینه و مادینه ی شوکتمند بررسی نماییم


 

 باورهای دینی ایرانیان پیش از زرتشت

اکنون که برای شناختن ادیان پیش زرتشتی هیچ سند و مدرکی جز متن های زرتشتی نداریم، کار را از کهن ترین و اصیل ترین متن زرتشتی یعنی سروده های گاثه ها که منتسب به خود زرتشت است، آغاز می کنیم.

زبان سروده های گاثه ها زبان بسیار کهنه ای است نزدیکترین به زبان ودایی هند هند باستان است. اما در این باره به زبان نمی توان چندان تاکید کرد زیرا زبان شعر و دین پیوسته در هاله ای از استعاره های کهن قرار می گیرند که با زبان گفتار متفاوت است. از سوی دیگر زبان به کار گرفته شده در سرودن گاثه ها زبان رایج در غرب ایران است حال آنکه علائم جغرافیایی که در آن ذکر شده فضاهای ایران شرقی را باز می گوید. تنها نقطه روشن هنگامی پدیدار می شود که بتوان نقطه آغازی در بازشکافی سروده های زرتشت از نظر تاریخی دریافت کرد.

در گاثه ها ما می توانیم نبرد سهمگین میان دو شکل دینی را شناسایی کنیم. نخست دینی که زرتشت و پیروان او عرضه و تبلیغ می کنند و دیگری، مذاهبی که در زندگی اجتماعی و دینی جوامع آریایی کاملاً جاافتاده و پشتیبانان آن، شاهان محلی و رهبران مذهبی ایشان هستند.

گاثه ها به ما کمک می کند تا از طریق مطالعه در واژه هایی که زرتشت هنگام پیوستن به دولت شهرهای شرق ایران برای خوشایند دوستان جدید به کار برده است، به آیین هایی که در این جوامع رایج بوده، پی ببریم.

بخشی از این واژگان متعلق به آیینی است که با میثره‌پرستی آریایی تلفیق شده و نمودهای مختلف آن در میثره‌‌یشت که از سرودهای ستایش خدایان آریایی مربوط به آغاز جدایی آریاییان هند و ایرانی از یکدیگر است جلوه می کند.


 

بخش دیگر، متعلق به یک باور جدید است که نه در باورهای ودایی و نه در باورهای هند و ایرانی می توانیم نشانی از آن بیابیم. اصولاً این آیین که یک خدابانو در راس آن قرار دارد، با شناختی که از اقوام پدرسالار آریایی به دست آوردیم، کاملاً ناهمگون است. اما از طریق گاثه ها درمی یابیم که این آیین در کمال قدرت و صلابت و هم‌سنگ با آیین میثره گروه کثیری از مردم را در زیر چتر حمایت خود دارد. نمود این باور در یشت اَردویسور اَناهیتا(آبان یشت) جلوه گر است.

بنابراین برای آن که دین های آریاییان پیش از زرتشت را در شرق ایران شناسایی کنیم، باید آیین های پرستش میثره و آناهیتا را از درون دو یشت ویژه ی خدایان نرینه و مادینه ی شوکتمند بررسی نماییم.

بخشی از سرود های دینی اوستایی – زرتشتی یشت خوانده می شود. این واژه اسم مفعول از ریشه یَز به معنای نیایش است. دستمایه ی اولیه ی یشت ها دسته ای از نیایش های کهن هستند که به روش سینه به سینه حفظ می شده اند و بعدها از راه تلفیق پندارهای دینی، در آیین زرتشت جا گرفته اند. بخشی از یشت ها متعلق به پیش از جدایی قبایل هندو ایرانی از یکدیگر است که به مرور زمان و جدایی فرهنگی میان اقوام، در یشت های دیگر مستحیل شده و رنگ باخته اند. در برخی یشت ها از مردم و رویدادهای تاریخی – دینی آریاییان ساکن در شرق ایران گفتگو شده است. اما چون این سرودهای نیایش عموماً به میانجی دین زرتشتی به ما رسیده اند، همگی رنگ و ظاهر زرتشتی گرفته و با نیایش اهورامزدا و ستایش زرتشت پوشیده شده اند. کافی است این لعاب زرتشتی را برداریم و نشانه های دین های کهن پیش زرتشتی اعم از آریایی یا بومی را در آنها شناسایی کنیم.

در دوره های بعدی و به هنگام تدوین کتاب اوستا رهبران دینی زرتشتی کوشیدند خود یشت های تازه ای ویژه ی دین زرتشتی بسازند. اما تشخیص و تفکیک آنها از یشت های کهن چندان مشکل نیست زیرا شکل ناقص و ناقض این یشت ها به رغم زبان کهنه و عامیانه ای که در ساختشان به کار رفته، گویای این حقیقت است که یشت های زمانی سروده شده اند که روزگار یشت ها به پایان رسیده بود.

بیشتر بخوانید:

 باورهای دینی ایرانیان پیش از زرتشت (قسمت اول)

علل ساخت پیکرک زن در فرهنگ‌های پیش از تاریخ ایران (قسمت اول)

علل ساخت پیکرک زن در فرهنگ‌های پیش از تاریخ ایران (قسمت دوم)

لوحه ی قانون هامورابی(حمورابی)

 

منبع:شناخت هویت زن ایرانی در گستره ی پیش تاریخ و تاریخ - شهلا لاهیجی - مهرانگیز کار

پایگاه خبری حقوق نیوز


 

 



+ 0
مخالفم - 0
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: