حقوق خبر

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام (2)

بطور كلی دوره سلجوقی را از نظر شكوفايی هنرهای گوناگون می توان از دورهاي درخشان ادوار اسلامی دانست . در دوره حكمرانان اين سلسله ، از جمله ملكشاه ، سلطان سنجر هنرهای اسلامی رونق و توسعه يافت

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام(2)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام

سفالگری در دوران اسلامی

سفالگری دوره سلجوقيان

بطور كلی دوره سلجوقی را از نظر شكوفايی هنرهای گوناگون می توان از دورهاي درخشان ادوار اسلامی دانست . در دوره حكمرانان اين سلسله ، از جمله ملكشاه ، سلطان سنجر هنرهای اسلامی رونق و توسعه يافت .
در دوره سلجوقيان هنرهاي مختلف مانند معماري ، فلزكاري ، بافندگي ، آجركاري ، گچبري و ديگر هنرها به حد اعلاي شكوفايی خود رسيد . در هنر سفالگري اين دوران مي توان استفاده وكاربرد شيشه سفالگران را از خمير سفيد شيشه براي ساخت ظروف سفالين مشاهده كرد.
اين خمير تقريبا شبيه خاك چيني دوره سانگ در در چين بوده كه در آن كشور شهرت فراوان در ساخت سفالينه داشته است . ظروف سفالين ساخته شده از اين ماده خمير ، يسار نازك بوده كه با پوشش لعاب قليايي ، رنگي نيمه شفاف به ظروف مي داده است.
ظروف سفالين عهد سلجوقي متنوع و شامل سفالينه بی لعاب ، سفالينه يكرنگ ، سفالينه لاجوردي ، سفالينه مينايی ، سفالينه زرين فام ، سفالينه با نقش زير لعاب ، سفالينه سفيد رنگ مسبك ، سفالينه با نقش قالب زده است .
سفالينه هاي ياد شده به اشكال گوناگون بروي ظروف سفالين ساخته شده كه از نظر تزيينات ، هريك داراي ويژگيهاي خاص هستند .
سفالگران اين دوران ار تزيينات گوناگون ، مانند نقوش هندسي ، خطوط كوفي ، نقوش پرندگان وحيوانات ، خطوط مارپيچ ، نقوش گل وگياه ، نقوش انساني كه با لعابهايي به رنگ ، آبي ، سياه ، زرد ، قهوه اي ، لاجوردي ، سبز ، سفيد ، فيروزه اي و ديگر رنگها در آرايش ظروف سفالين استفاده مي كرده اند .
تحقيقات باستان شناسي ، نشان داده است كه شهرهاي معروفي ، چون سلطان آباد (اراك فعلي ) ، ري ، كاشان ، ساوه ، گرگان ، نيشابور ، شوش ، بخارا ، اصفهان و سمرقند از مراكز مهم سفالگري دوران سلجوقي بوده است .

ســفالگری دوره خوارزمشاهيان

در گذشته هنرهاي مختلف دوران سلجوقيان و خوارزمشاهيان توامان مورد بحث و بررسي قرار مي گرفت ، ولي كاوشها و تحقيقات سالهاي اخير نشان داده است كه از بسياري جهتها در توسعه هنرها و شيوه هاي ساخت ، اين دو سلسله هريك داراي ويژگيهاي خاص مي باشند . اين ويژگيها در توسعه هنر سفالگري و مـعماري كاملا مشخص است .
همچنين بررسيها و كاوشهاي باستان شناسي سالهاي اخير نشان داده است كه دوره خوارزمشاهي از نظر هنرهايي چون فلز كاري ، سفالگري ، گچبري و ويژگيهاي معماري سبك جداگانه اي داشته كه با ويژگيهاي عصر سلجوقي و ايلخاني متفاوت بوده است .
سفالينه دوره خوارزمشاهيان متنوع و عموما شامل سفالينه جرجان (گرگان) ،كاشان ،ري و سفالينه محلي است كه در انواع گوناگون ظروف سفالين ، چون زرين فام نقاشي شده زير لعاب ، مينايي يا هفت رنگ ، يكرنگ با نقش كنده ، يكرنگ با نقش افزوده و بي لعاب ساخته شده است .

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام(2)
 

ســفالگری دوره ايلخانيان

در اوايل سده هفتم هجري حملات وحشيانه مغولان ، بسياري از شهر ها و مراكز سياسي و هنري را به ويراني كشاند و به اين ترتيب به جز معدود كارگاههاي سفالگري چون كاشان كه فعاليت نسبي داشتند ، بقيه يا منهدم گرديده ويا از فعاليت باز استادند ، ولي به تدريج حكمرانان مغول تحت تاثير فرهنگ ، تمدن و هنر ايران زمين كهنسال قرار گرفتند و با پذيرش دين اسلام به تشويق هنرمندان در رشته هاي گوناگون هنري پرداختند .
تجديد فعاليت هـنري و معماري در اين زمان تقريبا با تاسيس سلسله ايلخاني به وسيله هلاكو آغاز گرديد و شهر هايي ، چون مراغه ، تبريز و سلطانيه مركز تجمع هنرمندان شد .
در اوايل سده هشتم هجري با شروع صدارات خواجه رشيد الدين فضل الله تحول چشمگيري در خلق آثار هنري ، مانند نقاشي و كاشيكاري بوجود آمد .
در اواخر سده هفتم و اوايل سده هشتم هجري مراكز سفالسازي جديدي در نقاط مختلف شروع به فعاليت نمودند كه از آنت ميان ميتوان تخت سليمان آذربايجان ، كرمان ، ورامين ، ري ، سلطان آباد (اراك فعلي) و گرگان را نام برد .
ظروف سفالين دوره ايلخاني متنوع و در كارگاههاي متعددي ساخته و پرداخته شده است ؛از جمله سفالينه كاشان ، كرمان ، جرجان ، سلطان آباد ، تخت سليمان و سفالينه محلي .
سفالينه هاي ياد شده عموما به شكل ظروف سفاليني به شيوه يكرنگ ، زرين نام ، مينايي ، نقش كنده ، يكرنگ لاجوردي ساخته شده است . و بسياري از آنان داراي تزئينات بسيار زيبا با نقوش گياهي ، انساني ، پرندگان (سيمرغ ، اژدها) و هندسي بوده كه به اشكال كاسه ، بشقاب ، پياله ، خمره و ديگر ظروف ساخته مي شده است .

سـفالگری دوره تيموريان

حملات وحشيانه تاتار را بار ديگر در سال 727 هجري تيمور تكرار كرد . اين بار نيز همانند گذشته بسياري از شهر هاي ايران به ويراني كشانده شد . تيموريان مركز سياسي خود را به شرق ايران ، يعني شهر سمر قند منتقل نمودندو تيمور نيسز مانند ايلخانيان پس از مدتي تحت تاثير فرهنگ و تمدن ايران قرار گرفت و در رونق هنر هاي گوناگون اقداماتي بعمل آورد . از اين رو هنرمندان معروف را از سراسر ايران از سمرقند فرا خواند . اين هنرمندان ايـراني در شهر هاي ايران ، چـــون سمر قند ،
هرات ، مشهد ، شيراز ، مازندران ، غبيرا ، كرمان هنر هاي گوناگون را تويعه بخشيدند و به ايجاد بنا هاي اداري و مذهبي همت گماشتند . دوره شاهرخ تيموري عصر شكوفايي هنر ها در آغاز قرن نهم هجري است . در دوره شاهرخ و بايسنقر هنر هاي گو ناگون چون معماري ، نقاشي ، كاشي كاري ، خوشنويسي به حد اعلاي ترقي رسيد . مجموعه بناهاي شاه زند ، مساجد گوهر شاد و كبود ، مدرسه خرگرد و تزيينات بسيار زيباي آن يادآور شكوه آن دوران است . متاسفانه آگاهي از هنر سفالگري و كارگاههاي اين دوره به علت عدم كاوشهاي باستان شناسي در مراحل اولي است . بطور كلي سبك و شيوه سفالگري اين دوره در اين زمان ادامه يافت ولي سفالگران اين دوره.
در عهد تيموري ياخت نوع تازه اي از ظروف سفالين كه به نوع ظروف كوباچه ( شهري است در داغستان قفقاز ) معروف است متداول گرديد . تزيينات اين نوع ظروف شامل نقوش ، هندسي ، گل و گياه بوده كه در زير لعاب شفاف با لعاب آبي و لاجوردي با رنگ سفالين آبي و مبتكر و سازنده انواع سفالينه مانند دوره سلجوقي و خوارزمشاهي نبوده اند سفيد اين دوره كه زمينه اي سفيد دارد و نقوش تزييني آن آبي است احتمالا تحت تاثير ظروف معروف آبي و سفيد وارداتي كشور چين ساخته و يا تقليد شده است .

ســفالگری دوره صفويان

با آغاز سده دهم هجري سلسله ديگري به نام صفويان در ايران تشكليل گرديد و شهرهايي چون تبريز ، قزوين و اصفهان به پايتختي آنان انتخاب گرديد . محققان دوران صفويه را به سه دوره ، آغاز صفويه ، دوره مياني ( دوره شاه عباس ) و بالاخره سالهاي انقراض صفويان تقسيم نموده اند .
و شكوفايي آن از اهميت ويژه اي برخوردار است . هنرهاي گوناگون چون معماري ، نقاشي ، فلزكاري ، نساجي و قالي بافي و تزيينات معماري به حد اعلاي ترقي رسيد . در هنر سفالگري نيز هنرمندان و سفالگران اين دوران علاوه بر ادامه سنتها و شيوه سفالگري دوره مياني كه همزمان با حكومت شاه عباس اول صفوي است ، از نظر خلق آثار هنري گذشته تحول تازه اي با برخورداري از تاثير سفال سازي چين ، عثماني و اروپايي بوجود آوردند .
ظروف سفالين دوران صفوي را ميتوان به گروههاي زير تقسيم بندي نمود :
(متاخر ) ، سفالينه يكرنگ كرمان ، سفالينه رنگارنگ مشهد .
گلهاي تزييني ، نقوش انساني ، حيواني ، گياهي و پرندگان از جمله تزيينات متداولي است كه در آرايش ظروف سفاليني دوره صفويه چون كاسه ، بشقاب ، كوزه ، قدح ، پياله ، كوزه ، قليان و ديگر ظروف بكار برده شده است.

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام(2)
 

سـفالگری دوره زنديه تا عصر حاضر

بعد از انقراض حكومت صفويه هنر و تمدن اروپايي و دنياي غرب و شرق تغييرات بسياري در شيوه هنري كشورهاي كهن و شرقي از جمله ايران به وجود آيد و آفرينش هنرهاي گوناگون به روش گذشته ادامه نيافت . آگاهي ما از چگونگي دوره زنديه ، افشاريه و قاجاريه به آن حد نيست كه بتوان شيوه و سبكهاي گوناگوني براي آن تعيين نمود . بعد از حمله افغانها و انقراض سلسله صفويه بيشتر كارگاههاي سفالگري به فعاليت ادامه دادند .
از انواع ظروف سفاليني كه در اين دوران ساخته مي شده بايد ظروف سفالين آبي و سفيد و ظروف سفيد رنگ را نام برد . با تغيير پايتخت از اصفهان به شيراز در دوره زنديه و سپس به مشهد در دوره افشاريه و بالاخره به تهران در عهد قاجاريه مراكز سفالگري مهم و فعال نيز به اين شهرها منتقل گرديدند .
از جـــمله كارگاه هاي سفالگري بايد كارگاه هاي شهر اصفهان را نام برد كه ساخت ظروف سفالين آبي و سفيد ، نقاشي زير لعاب و رنگارنگ در آن شهر معمول و متداول بود .
در اين دوره ســاخت نوع جديدي از ظروف سفالين با نقاشي و تــزيين آبي متمايل به سياه و تزيين مشبك با لــعاب شفاف در شهرهاي مـختلف از جمله نائين مرسوم گرديد . صنعت سفالگري ايران با شروع قرن حاضر به عــلت ازدياد محصولات سفالين اروپا ، خاور دور و رواج آن در بازارهاي جهاني به دست فراموشي سپرده شده است .
بهر حال ايران با سهم بسزايي كه در بنيان گذاري فرهنگ و تمدن جهاني داشته در طي قرون متمادي سنتهاي هنري را ادامه داده و همواره در خلق آثار هنري از جمله سفالگري پيشگام بوده است .
در دوران معاصر هنر سفالگري در كرانه هاي خليج فارس تا حاشيه درياي خزر با ويژگي هاي گوناگون ادامه دارد و به نظر ميرسد در اين راستا بيش از همه نقوش مختلف سفالينه هاست كه ريشه در هنرمندان سفالگر قرون گذشته دارد.

بیشتر بخوانید:

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام (1)

پیشینه ی سفالگری در ایران؛ پیش از اسلام و پس از اسلام (3)

 

پایگاه خبری حقوق نیوز - صنایع دستی



+ 0
مخالفم - 0
منبع: seeiran.ir

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: