حقوق خبر
حقوق بشر (human rights)

تحولات مربوط به حقوق بشر (قسمت دوم)

پس از جنگ جهانی اول بسیاری از سیاستمداران دنیا از جمله ویلسون، چمبرلین و دیگران به تلاشهایی برای ایجاد صلح و امنیت بین المللی به وسیله ی جامعه ی ملل دست زدند. همچنین محققان بسیاری از جمله شاتول، زیمرن، میترانی و غیره نیز کتابها و مقالات فراوانی در مورد صلح و امنیت بین المللی نوشتند. این نویسندگان به آرمان گرایان معروف شدند


 

پایگاه خبری حقوق نیوز

تحولات مربوط به حقوق بشر

مطالعه ی رسمی و منظم روابط بین الملل در دانشگاهها تنها پس از جنگ جهانی اول شروع شد و با تاسیس کرسی وودرو ویلسون برای روابط بین الملل در دانشگاه ابریستویت در ویلز بریتانیا توسط دیدیو دیویس، رشته ی روابط بین الملل تاسیس گردید. پس از جنگ جهانی اول بسیاری از سیاستمداران دنیا از جمله ویلسون، چمبرلین و دیگران به تلاشهایی برای ایجاد صلح و امنیت بین المللی به وسیله ی جامعه ی ملل دست زدند. همچنین محققان بسیاری از جمله شاتول، زیمرن، میترانی و غیره نیز کتابها و مقالات فراوانی در مورد صلح و امنیت بین المللی نوشتند. این نویسندگان به آرمان گرایان معروف شدند. اصطلاح آرمانگرا (ایده‌آلیست) نیز عنوانی نیست که این گروه به خود اختصاص داده باشند، بلکه این واژه را منتقدان آنها به کار گرفته اند. از ویژگیهای عمده ی آرمان گرایان اعتقاد به پیشرفت و تحول در روابط بین الملل بود. از نظر آنها جنگ جهانی اول در شرایطی به وقوع پیوست که نظام بین المللی موجود برای استقرار یک نظم جهانی عادلانه و صلح آمیز از قابلیت لازم برخوردار بود. در مرحله ی بعد نظام مزبور می توانست تحت تاثیر اندیشه های جهان گرایان و ایجاد جامعه ی ملل چهره ی جهان را تغییر دهد. آرمان گرایان بیش از اندازه بر سازمانها، جامعه و حقوق بین الملل تاکید می ورزید و برای اخلاقیات اهمیت زیادی قائل می شدند. آنها به دنبال آن بودند که منافع بین المللی جایگزین منافع ملی شود. طرفداران این مکتب را صلح طلبان، بشردوستان، قانون‌گرایان و اخلاق گرایان تشکیل می دادند. این دیدگاه از آن زمان به بعد تحت عنوان کلی تر دیدگاه لیبرالیسم در رشته ی روابط بین الملل از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و نظریه های چندی از قبیل لیبرالیسم، نولیبرالیسم، اینترناسیونالیسم نولیبرال، نولیبرالیسم و غیره در این زمینه مطرح شده است.

در دیدگاه لیبرالیسم مقولاتی از قبیل دموکراسی، محیط زیست، حقوق بشر، مبارزه با تروریسم، امحاء سلاحهای کشتار جمعی و غیره مطرح بوده اند.

از سوی دیگر با پایان جنگ سرد و مطرح شدن مباحثی در حوزه ی جهانی شدن و اهمیت یافتن آن، یک سری دیدگاههای جهان گرایانه نیز در حوزه ی روابط بین الملل مطرح شده است که بر اساس منطق جهانی شدن اقتصاد، مرزهای جغرافیایی، سیاسی و فرهنگی را تحت تاثیر قرار می دهد و با استفاده از ابزارهای اطلاع رسانی میان مقوله های فنی و انسانی پیوند ایجاد می کند. در این دیدگاه نه تنها سیاست جهانی شدن سرمایه و تجارت پیگیری می شود، بلکه جهانی شدن حقوق انسانی، رفاه، دموکراسی، حفظ محیط زیست، مقابله با تروریسم و غیره نیز مورد توجه قرار می گیرد.

بنابراین، می توان گفت آنچه در نظام بین المللی معاصر اهمیت زیادی دارد و مورد توجه کشورها است مقوله ی حقوق بشر از دیدگاه لیبرالی و جهان گرایانه نسبت به نظم نو جهان است که در کنار برداشت واقع گرایانه از مسئله نظم نو جهانی مطرح شده و حتی مبنای رفتار قدرتهای بزرگ می گردد؛ به گونه ای که در مورد حمایت موثر و جدی از برخی از اصول و قواعد حقوق بشر که از آنها به عنوان قواعد بنیادین حقوق بشر تعبیر می شود اتفاق نظر دارند. هر چند اصولی مانند حقوق بشر دارای اهمیت اساسی نزد واحدهای سیاسی تشکیل دهنده نظام بین المللی است، اما این واحدها با توجه به منافع ملی خاص خود در هر زمان و همه جا به حمایت جدی از این اصول و دیدگاههای لیبرالی و جهان گرایانه نمی پردازند. لذا با آنکه جنگ سرد امید به دموکراسی، حقوق بشر و حمایت از آن را پدید آورد، به گونه ای که جریان گسترش دموکراسی و لیبرالیسم در جهان سوم به راه افتاد و حقوق بشر در بلوک شرق سابق و دیگر کشورها مورد توجه قرار گرفت، هنوز موانع و چالشهای بسیاری در برابر سیاست بین المللی شدن حقوق بشر وجود دارد.

اما با وجود موانع بسیاری که فراروی حقوق بشر وجود دارد، از ابتدای دهه ی 1990 تحولات موثر و مفیدی در راستای تقویت موضوع حقوق بشر پدید آمده است؛ به طوری که در سند نهایی کنفرانس جهانی حقوق بشر که در ژوئن 1993 در وین برگزار گردید بر اهمیت قاطع تربیت، آموزش و اطلاع رسانی عمومی حقوق بشر تاکید فراوان شد. بر اساس سند مذکور، مجمع عمومی سازمان ملل متحد سالهای 1995 تا 2004 را دهه ی ملل متحد برای آموزش حقوق بشر اعلام کرد دستور العمل این دهه برای فراهم کردن کمکها برای آموزش حقوق بشر در سطوح مختلف آموزشی و گروههای تحت تعلیم تاکید دارد.

تجربه ی طولانی یونسکو در این زمینه نیز به سال 1951 بر می گردد؛ زمانی که اولین دستورالعمل راهنما برای آموزگاران اعلامیه ی جهانی حقوق بشر منتشر شد. این را می توان به منزله ی بخشی از تلاشهای این سازمان برای به وجود آوردن یک نظام جامع آموزشی حقوق بشر شامل آموزش رسمی و غیررسمی در نظر گرفت. یونسکو با وجود اینکه کماکان تلاش خود را در تقویت آموزش حقوق بشر در مدارس ابتدایی و راهنمایی ادامه داده، در سالهای اخیر توجه بیشتری به آموزش عالی نموده است. این توجه نیز در ارتباط با این واقعیت است که دانشگاهها نقش ویزه ای در آموزش متخصصان دارند که هم استانداردهای حقوق بشر را به کار بندند و هم دانش حقوق بشر را گسترش دهند. با این ذهنیت، بیش از سی کرسی یونسکو در ارتباط با آموزش حقوق بشر و همچنین مسائلی چون صلح، دموکراسی و غیره از سال 1991 در آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکای لاتین به این امر اختصاص یافته است.

بنابراین، می توان به این جمع بندی رسید که امروزه مقوله ی حقوق بشر در رشته ی روابط بین الملل جایگاه ویژه و عمده ای یافته است؛ به صورتی که حتی در برخی دانشگاهها به عنوان یک شاخه ی فرعی از رشته ی روابط بین الملل مطرح شده است. وجود دروسی از قبیل حقوق بشر و روابط بین الملل، نظریات جدید در روابط بین الملل و غیره همگی حامی از آن است که این مقوله جایگاه ویژه ای در رشته ی روابط بین الملل پیدا کرده است و به نحوی تاثیرگذار بوده است که توانسته در محتوای برخی از دروس و سرفصلهای رشته تحولی جدی ایجاد نماید.

بیشتر بخوانید:

تحولات مربوط به حقوق بشر (قسمت اول)

مسائل و مطالعات مربوط به صلح (قسمت اول)

مسائل و مطالعات مربوط به صلح (قسمت دوم)
 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: سیری در تحولات آموزشی و پژوهشی علوم سیاسی و روابط بین الملل - نسرین مصفا

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: