حقوق خبر
آیت الله مطهری

آیت الله مرتضی مطهری و اندیشه سیاسی وی (قسمت اول)

مطهری عالمی بسیار پرکار بود که آثار وی نقش مهمی را در شکل گیری ایدئولوژیک انقلاب ایران در سال های 1979 – 1978، ایفا می کرد. اما برخلاف بازرگان، طالقانی و شریعتی، مسائل و موضوعاتی که در محوریت علایق وی قرار داشتند، استلزامات فوری سیاسی نداشتند

آیت الله مرتضی مطهری و اندیشه سیاسی وی (قسمت اول)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

آیت الله مرتضی مطهری

آیت الله مرتضی مطهری یکی از برجسته ترین و روشنفکرترین علمای ایرانی قرن اخیر بود. نام او، با جنبش مختلف دینیِ دهه های 1960 و 1970، همچون انجمن «گفتار ماه» و «حسینیه ارشاد» پیوند خورده است. مطهری عالمی بسیار پرکار بود که آثار وی نقش مهمی را در شکل گیری ایدئولوژیک انقلاب ایران در سال های 1979 – 1978، ایفا می کرد. اما برخلاف بازرگان، طالقانی و شریعتی، مسائل و موضوعاتی که در محوریت علایق وی قرار داشتند، استلزامات فوری سیاسی نداشتند. در نتیجه، طبیعی است که وی به مسأله سازگاری اسلام و دموکراسی نپرداخته باشد. نخستین هدف مطهری، که در آن با دیگران اشتراک داشت، فراهم آوردن سازو برگی نوین برای باورها و اصول دینیِ سنتی بود که بتواند با ایدئولوژی های جدید غربی بویژه مارکسیسم، قدرت رقابت داشته، از این راه بتواند ایمان جوانان را در مبارزه با سکولاریسم حفظ کند. با این حال، استراتژی سیاسی مطهری، با استراتژی فعالین همتایش فرق داشت. او موضع مسالمت آمیزی را در برابر رژیم شاه در پیش گرفت. هرچند وی حامی آظکار رژیم شاه نبود، ولی هرگز به زندان نیفتاد و هیچ یک از کتاب هایش توقیف و سخنرانی هایش تعطیل نشدند. به بیان دقیق تر او حتی کار و فعالیت تحت یک حکومت ظالم و استبدادی را برای خدمت و نجات دادن مظلومان توصیه می کرد. وی از سال 1954، تا اواخر عمرش در دانشگاه تهران به تدریس مشغول بود و در نوشتن کتاب های درسی دینی دبیرستان که وزارت آموزش و پرورش آنها را آماده می کرد، همکاری داشت. وی هم چنین کتاب معروف «حقوق زن در اسلام» را به شکل سری مقالاتی در مجله ی بحث‌انگیز «زن روز» منتشر کرد.

بیشتر بخوانید:

نظرات سیاسی علامه سید محمد حسین طباطبایی را بشناسید(قسمت اول)

نظرات سیاسی علامه سید محمد حسین طباطبایی را بشناسید(قسمت دوم)

نظرات سیاسی علامه سید محمد حسین طباطبایی را بشناسید(قسمت پایانی)

برای بازسازی خطوط کلی اندیشه ی سیاسی مطهری، می توان از بین موضوعاتی که وی بدانها پرداخته است، به اندازه ی کافی مطلب پیدا کرد.

وی نیز همچون دیگر فعالین مسلمان معتقد بود که سیاست، بخشی از اسلام است و بحث ها و استدلال هایش را در اثبات ضرورت تشکیل حکومت و رهبری سیاسی، تکرار می کرد. مطهری همچون شریعتی و دیگران بر این باور بود که جامعه نه تنها به رهبری برای حکومت و اداره ی آن نیازمند است، بلکه همچنین به کسی نیاز دارد که آن را هدایت کرده، به سوی کمال سوق دهد. با این حال، مطهری راجع به پرسش حکومت در زمان غیبت امام معصوم، سکوت اختیار می کرد. وی در متاب «امامت و رهبری» و نیز درکتاب «ولائها و ولایت ها» مه در آنها از تمام ابعاد، قدرت و اختیار امامان به عنوان جانشینان پیامبر سخن می گوید، حکومت سیاسی را بخشی جدایی ناپذیر از اصل امامت به حساب می آورد؛ هرچند که با آن برابر نمی داند. به رغم این واقعیت که وی به پرسشش حکومت سیاسی در غیبت امام واقف بود و در چندین جا از مباحثش ناگزیر بدان اشاره کند، هرگز راجع به آن نظری ابراز نمی دارد. حتی وقتی از وی خواسته می شود که نظر خود را راجع به این که آیا مجتهدین از حق حکومت کردن برخوردارند یا این که جامعه خود باید رهبری را انتخاب نماید، دوباره سکوت اختیار می کند. شکل ایده آل حکومتی که وی ترسیم می کند، بر مدل حکومت امام علی مبتنی است که تبلیغ این نوع حکومت، خود پاسخی هرچند بسیار غیرصریح و به زبان استعاری، به حکومت استبدادی شاه بود.

بیشتر بخوانید:

مهدی بازرگان؛ آراء و اندیشه سیاسی (قسمت اول)

مهدی بازرگان؛ آراء و اندیشه سیاسی (قسمت دوم)

مهدی بازرگان؛ آراء و اندیشه سیاسی (قسمت سوم)

مهدی بازرگان؛ آراء و اندیشه سیاسی (قسمت چهارم)

مهدی بازرگان؛ آراء و اندیشه سیاسی (قسمت پایانی)

در سلسله سخنرانی هایی که مطهری راجع به برخی مضامین سیاسی نهج البلاغه ایراد می کرد، به این قبیل موضوعات می پرداخت: حقوق حاکم بر رعیت و حقوق رعیت بر حاکم، عدالت به منزله ی عامل تصلی مشروعیت بخشی به حکومت و ضرورت یک حاکم مشروع. لذا، الگوی وی از حاکم مشروع و قانونی، حاکمی است که امانت دار جان و مال و ناموس مردم باشد نه مالک ایشان. ولی به پرسش هایی از این نوع پرداخته نمی شود: حاکم قانونی چگونه باید به قدرت برسد یا چگونه حکومت کند؟

در نخستین ماه های پس از پیروزی انقلاب بود که پرسش « چگونه حکومت کردن» مطرح شد. در این هنگام از مطهری خواسته می شد که دیدگاه های خود را راجع به این پرسش ها بیان کند: جمهوری اسلامی چه نوع حکومتی باید باشد؟ و تا چه اندازه باید آزادی و برابری برای شهروندانش تضمین کند؟

 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: اسلام، دموکراسی و نوگرایی دینی در ایران از بازرگان تا سروش - فروغ جهانبخش

پایگاه خبری حقوق نیوز - اندیشمندان ایرانی



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: