حقوق خبر
رهیافت های نوین پیشگیری از جرم (جلد اول)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام (قسمت هفتم)

نگاه سیات جنایی به بزه دیده نباید صرفاً به عنوان یک عنصر منفعل و پذیرنده بزه باشد، بلکه به عنوان کسی به او نگریسته می شود که خود در پدید آمدن جرم، عهده دار نقش است. باید با تغییر بسیاری از شرایط و رفتارهای افراد در معرض بزه و مشارکت خودشان و با آموزش های لازم از بزه دیدگی آنان جلوگیری کرد. سیاست جنایی اسلام در بسیاری از آموزه های خود، اعم از احکام، عبادات و توصیه های صریح- به امر بزه دیده و ضرورت ایفای نقش او در امر مقابله با بزه کاری به جای انفعال و پذیرش بزه تاکید دارد

پایگاه خبری حقوق نیوز

سیاست جنایی مشارکتی اسلام

سید محمود میرخلیلی

جلوه های مشارکت مردم در سیاست جنایی اسلام

6- مشارکت دادن بزه دیدگان بالقوه در کاهش آمار جرایم

نگاه سیات جنایی به بزه دیده نباید صرفاً به عنوان یک عنصر منفعل و پذیرنده بزه باشد، بلکه به عنوان کسی به او نگریسته می شود که خود در پدید آمدن جرم، عهده دار نقش است. باید با تغییر بسیاری از شرایط و رفتارهای افراد در معرض بزه و مشارکت خودشان و با آموزش های لازم از بزه دیدگی آنان جلوگیری کرد. سیاست جنایی اسلام در بسیاری از آموزه های خود، اعم از احکام، عبادات و توصیه های صریح- به امر بزه دیده و ضرورت ایفای نقش او در امر مقابله با بزه کاری به جای انفعال و پذیرش بزه تاکید دارد.

-آموزش و اطلاع رسانی

آگاهی و دانش، موجب رفع بسیاری از معضلات و مشکلات زندگی فردی و اجتماعی انسان می شود و اغلب معضلات اجتماعی – به ویژه معضل بزه کاری و بزه دیدگی – ناشی از جهل، نادانی، بی توجهی و غفلت است. آیات و روایات بسیاری در مورد فضیلت علم، دانش و آگاهی مطرح شده که برخی از آن ها به تاثیر آگاهی در حفاظت و حراست از انسان و جلوگیری از بزه دیدگی نیز اشاره دارد؛ زیرا اسلام جهل و نادانی را ریشه همه مشکلات، انحرافات و معضلات اجتماعی دانسته که با از بین بردن آن، بخش اعظم مشکلات مرتفع خواهد شد. آگاه کردن فرد در معرض بزه، از جمله این امور است. فقها نیز در آثار خود به این موضوع پرداخته اند که در صورت در معرض خطر بودن فرد یا افرادی به دلیل وجود شرتیط جرم زا، بر سایر افراد که از موضوع مطلع هستند، واجب است علاوه بر بازداشتن فرد در شرف بزه کاری از ارتکاب بزه، مجنی علیه بالقوه را نیز از موضوع آگاه کنند.

در کلام فقها، حکما و بزرگان دین نیز به ضرورت احتیاط در حفظ اموال و جلوگیری از وقوع جرایم علیه آن ها تاکید شده است که نمونه آن این جمله معروف است:« استر ذهبک و ذهابک و مذهبک؛ مال ارزشمند، آمدو رفت و مذهب و و اعتقادات خود را مستور دار(و حفظ کن)

-مجوز دفاع مشروع

زمانی که فرد، در معرض بزه دیدگی واقع می شود و دست جامعه نیز در حمایت از کوتاه است، نمی توان او را از حق طبیعی دفاع، محروم کرد و انتظار داشت بزه را تحمل کند و سپس خود او(در صورت بقا) یا اولیای او پس از مرگش در مراجع قانونی طرح دعوی کنند. اقدام فرد به دفاع از خود نسبتی با دادگستری خصوصی و انتقام پس از وقوع جرم نداشته و با اصل قضایی کردن دادرسی کیفری نیز در تضاد نیست. یکی از عواملی که وقوع جرم را تسهیل کرده و بزه کاران را در انتخاب قربانیان خود ترغیب می کند، ظلم پذیری و عدم مقاومت بزه دیدگان است. رفتار بسیاری از بزه دیدگان در جرایمی مانند کلاه برداری، ایراد ضرب و جرح، اخاذی و امثال آن محرک و مشوق بزه کاران است. در قرآن کریم پس از مذمت و تقبیح شدید ستم گری و ستم پذیری می فرماید هیچ کدام مورد قبول نیست.«...لا تَظلمون و لا تُظلمون؛ نه ظلم می کنید و نه مورد ستم واقع شوید»(بقره279)

اسلام، دفاع مشروع را نه تنها حق مسلم فرد مورد تجاوز شناخته، بلکه سایر افراد نیز حق دفاع مشروع از سایر افراد در معرض بزه را دارند. امام صادق (ع) در مورد سارق مسلح می فرماید:«اذا قدرت علی اللص فابدره و أنا شریکک فی دمه؛ زمانی که بر سارق مسلح توانایی داشتی، او را از بین ببر و من در خون او با تو شریک هستم».

-تدابیر احتیاطی

یکی از اقداماتی که فقط از عهده افراد در معرض بزه بر می آید تا خود را از بزه دیدگی حفظ کنند، تدابیر احتیاطی است. از جمله عوامل مهم وقوع جرایم علیه اموال، اعتماد بی مورد و نابه جاست که غالباً منجر به جرایمی مانند کلاه برداری، خیانت در امانت و امثال آن می شود. آگاهی و اطلاع از مقررات حقوقی و احتیاط در تدوین و تنظیم قراردادها و اسنادی که منشأ حقوق و تکالیف هستند، موجب جلوگیری از غالب سوءاستفاده های مالی می شود. خداوند متعال در قرآن کریم ضمن تاکید بر ضرورت اخذ شهادت شهود در هنگام معاملات غیرنقدی یا گرفتن رهن و یا مکتوب نمودن معاملات، در آیه ای که به آیه دین معروف است و از طولانی ترین آیه های قرآن است، احکامی را بیان می فرماید که نشان گر تدابیر پیش گیری از بزه دیدگی با مشارکت افراد است.(بقره282) این آیه نمونه ای از توجه قرآن و به طور کلی سیاست جنایی اسلام به آموزش افراد در معرض بزه دیدگی است تا به نوعی از افراد در معرض جرم محافظت به عمل آید و با مکتوب بودن معاملات و اخذ رسید و شاهد از جعل مفادی، جلوگیری از سوءاستفاده علیه افراد سفیه یا غیررشید و ضعیف و سایر جرایم پیش گیری به عمل آید. امروزه به منظور پیش گیری، بسیاری از عقود از جمله نکاح و مواردی از انتقال املاک، الزاماً با سند رسمی انجام می شود تا از معاملات معارض، فروش مال غیر و جرایم دیگر مرتبط با آن جلوگیری شود.

یکی دیگر از تدابیر پیش گیرانه ای که در قرآن کریم مورد اشاره قرار گرفته است، توصیه و تاکید بر اخذ شاهد هنگام وصیت است. این اقدام نیز از بسیاری از جرایم مالی مانند کلاهبرداری، جعل وصیت نامه به ویژه جعل مفادی در هنگام تنظیم آن و استفاده از سند مجعول جلوگیری می کند و به همین منظور مورد توجه واقع شده است. در قرآن کریم در این باره چنین بیان شده است:« ای اهل ایمان هنگامی که مرگ یکی از شما فرا رسد، در موقع وصیت باید از میان شما دو نفر عادل را به شهادت بطلبد یا اگر مسافرت کردید و مرگ شما فرا رسید، دو نفر از غیر خودتان به گواهی بطلبید و اگر به هنگام ادای شهادت در صدق آن شهود شک کردید، آن ها را بعد از نماز نگه دارید تا سوگند یاد کنند که ما حاضر نیستیم حق را به چیزی بفروشیم، هرچند در مورد خویشاوندان ما باشد و شهادت الهی را کتمان نمی کنیم که از گناه کاران خواهیم بود.(مائده106)

-تقیه

تقیه عبارت از کتمان عقیده و حتی در مواردی تظاهر به هم عقیده بودن با دیگران برای محافظت از جان و مال خود یا دیگران است. شیخ انصاری در کتاب خود با عنوان تقیه، آن را این گونه تعریف می کند:« دوری کردن از ضرر غیر از طریق موافقت با او در گفتار و کرداری که مخالف حق است» ایشان تفاوت تقیه و نفاق را چنین بیان می کنند که تقیه ایمان در قلب و تظاهر به خلاف آن در ظاهر است.؛ در صورتی که نفاق، عبارت از کفر درونی و تظاهر به ایمان در ظاهر است. سپس به بیان مفهوم آن می پردازد. این حکم به منظور حفظ افراد از بزه دیدگی تجویز و تشریع شده و حتی با تاکید، حکم به وجوب آن داده شده است. فقها با بررسی تقیه در آثار خود و حکم به وجوب آن، به این نکته اشاره می کنند که هدف اصلی و نهایی از تشریع تقیه در شریعت مقدس اسلام، حفظ اموال، اعراض و نفوس مومنان و سایر شئونات آنان است.

بیشتر بخوانید:

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت اول)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت دوم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت سوم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت چهارم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت پنجم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت ششم)

 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه

پایگاه خبری حقوق نیوز - گزیده کتب حقوقی



+ 0
مخالفم - 0
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: