حقوق خبر

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت چهارم)

از منظر اجتماعی، موسیقی مطربی را باید ناسزایی سیاسی در تاریخ فرهنگی ایران تلقی کرد که همچنان در بند زلف و لب یار است و نسبت به سرنوشت مشترک ملی بی تفاوت است

 
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران

موسیقی مطربی برخلاف موسیقی سنتی که به اصالت ایرانی موسیقی توجه دارد، برای افزودن بر جذابیت های توده پسند خود از عناصر موسیقایی فرهنگ های دیگر مانند هندی، افغانی، ترک، عرب و غربی بهره می برد. موسیقی مطربی هدف را معیشت برای خود و سرگرمی برای دیگران قرار داده است و لذا به پیام فرهنگی نمی اندیشد. آن چه که در قطعه بالا دیده می شود نیز بیش از آن که استدلال و مبین موسیقی مطربی باشد، دلیل تراشی و توجیه خود است. در دوران پهلوی میان موسیقی مطربی و فیلم فارسی پیوند مستحکمی وجود داشت، به طوری که یکی از عناصر ثابت فیلم فارسی وجود قطعات مطربی بود تا به عنوان جاذبه مخاطب را تا انتهای فیلم با خود همراه کند. از این جهت موسیقی مطربی در بسیاری از ویژگی های فرهنگی و فرهنگ سیاسی با فیلم فارسی همخویشی دارد که مهمترین آن سیاست گریزی است. موسیقی مطربی با فلسفه یاد شده نمی تواند با سیاست رابطه برقرار کند و به موضوعات سیاسی التفات داشته باشد. سیاست عیش را به طیش تبدیل می سازد و سرمستی بزم را با تلخی های خود از سر به در می کند.

موسیقی مطربی به دلیل پیوندی که با رقص دارد و دنیای کاذب و خلسه واری که میان انسانها برقرار می کند، با فرهنگ دینی و دین مدارانه در تضاد بوده است. به عبارت دیگر، توسعه هریک به معنای محدود شدن دیگری است. موسیقی مطربی توان تحمل حکومت دینی را ندارد و حکومت دینی نیز امکان رشد موسیقی مطربی را نمی دهد. موسیقی مطربی از حرمت های مسلم فقهی محسوب می شود و دست کم از این جهت موسیقی مطربی را باید بازتولیدگر و مشوق برپایی حکومت سکولار دانست. زیرا در سایه برپایی حکومت سکولار موسیقی مطربی، از آزادی فعالیت و گسترش برخوردار خواهد بود. به دلیل همین واقعیت است که بسیاری از وابستگان به موسیقی مطربی با انقلاب اسلامی 57 همراهی نداشتند و پس از انقلاب نیز یا به انزوا رفتند و یا به خارج از کشور مهاجرت کردند. برای موسیقی مطربی سکولار بودن بیش از جمهوریت و سلطنت اهمیت دارد.

از منظر اجتماعی، موسیقی مطربی را باید ناسزایی سیاسی در تاریخ فرهنگی ایران تلقی کرد که همچنان در بند زلف و لب یار است و نسبت به سرنوشت مشترک ملی بی تفاوت است. نهضت ملی شکست بخورد با پیروز شود، بدون تلنگری پابرجاست و قیام پانزده خرداد سرکوب شود یا نشود، همچنان مشغول کار خویش است و اصولاً کاری به این مسائل ندارد و در پی فراموشی غم هاست. لذا موسیقی مطربی از حوزه فردی پا را فراتر نمی گذارد. برای موسیقی مطربی لب کارون و چشم آمنه و عشق فرنگیس است که غم را زایل می کند،اگر نه اندیشیدن به برباد رفتن نفت و سرمایه های ملی ملال آور است و نباید نشئگی لب دریا را به ملولی حاصل از نفوذ بیگانگان فروخت. از این جهت نظریه تئودور آدورنو درباره رابطه موسیقی  و هنر با سیاست های امپریالیستی بورژوازی را که وی با عنوان صنعت فرهنگ از آن یاد می کند، دست کم درباره موسیقی مطربی می توان درست تلقی کرد. موسیقی مطربی در پی تخدیر انسان امروز در برابر ظلم هایی است که بر او می رود.

به دنبال تحولات موسیقی در ایران، در دهه پنجاه موسیقی پاپ توانست بیش از گذشته در میان جامعه نفوذ کند. در طول سال های دهه پنجاه جایگاه موسیقی پاپ همواره رو به صعود بود به طوری که به تدریج بسیاری از خوانندگان و نوازندگان موسیقی سنتی و مطربی به سوی موسیقی پاپ گرایش یافتند. در این باره نباید توسعه ابزار ضبط و پخش موسیقی را نادیده گرفت که دامنه شنوندگان را گسترش داد و کیفیت ضبط را در عین کاهش هزینه ها افزایش داد. این موضوع همچنین بیان گر نفوذ بیشتر فرهنگ غربی در بخشی از جامعه ایران در دهه پنجاه بود.

در میان خوانندگان موسیقی پاپ به جز ویگن و گوگوش که بیش از دیگران به شهرت رسیدند، چهره هایی مانند فرهاد مهراد، فریدون فروغی و داریوش اقبالی نیز پیدا شدند که رنگ سیاسی و اعتراضی به خود گرفتند. از این جهت موسیقی پاپ در بیان اعتراض های سیاسی و اجتماعی نسبت به جریان های دیگر موسیقی دوران پهلوی ظرفیت و سنخیت بیشتری از خود نشان داده است. موسیقی پاپ برخلاف موسیقی سنتی که از ابعاد فلسفی بیشتری برخوردار است، دارای ابعاد اجتماعی است. موسیقی پاپ به همین دلیل گاهی برای خود رسالت اجتماعی و سیاسی قائل است که همین موضوع تفاوت های آن با موسیقی مطربی را نشان می دهد. این موسیقی در هر صورت روایت گر ارزش های غربی بوده است. برای نمونه فرهاد را معرف موسیقی هایی مانند بیتل ها، الویس پریسلی و ری چارلز می دانستند.

بیشتر بخوانید:

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت اول)

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت دوم)

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت سوم)

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت پنجم)

فرهنگ سیاسی در موسیقی ایران در دهه 40 و 50 (قسمت پایانی)

موسیقی در جامعه ی ایرانی

 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران - حمیدرضا اسماعیلی

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: