حقوق خبر
نقاشی قهوه‌خانه ای

نقاشی قهوه‌خانه ای در تاریخ هنر ایران (قسمت 1)

در نقاشی قهوه خانه ای بیشترین مضامین به صحنه های حماسی شاهنامه فردوسی، و موضوعات مذهبی عموما عاشورایی یا ماجراهایی همچون غدیر یا بعثت پیامبر مربوط می شود


 

پایگاه خبری حقوق نیوز

تاریخچه نقاشی قهوه خانه ای

قهوه‌خانه در‌ اصل‌ محلی برای نوشیدن‌ قهوه است که برای نخستین‌بار در قزوین و در زمان سلطنت شاه طهماسب اول صفوی‌ وارد معماری ایران شده است و بعد در دوره ی شـاه‌ عباس‌ اول با انتقال‌ پایتخت‌‌ از‌ قزوین به اصفهان، باعث رواج آن در اصفهان شد.

در ابتدا، بخصوص در دوره ی صفوی، قهوه‌خانه‌ها، مکانی مخصوص برای حضور اعیان‌ و اشراف‌ بود‌ و موقیعتی درباری به حساب مـی‌آمد، ولی از اواخـر‌ دوره‌ی‌ صفوی، به‌ویژه در دوره ی قاجاریه، قـهوه‌خانه در مـکان‌های‌ مـختلف شهر رونق گرفت و همه می‌توانستند از آن استفاده‌ کنند. از‌ زمان‌ ناصر‌ الدین‌شاه به این طرف، پیشه ی قهوه‌چی‌گری یا‌ قهوه‌خانه‌داری در شهرهای بزرگ، از جـمله‌ تـهران، شـناخته شد و عمومیت یافت.

قهوه‌خانه در ابتدا‌، علاوه‌ بر این که محلی برای نـوشیدن قـهوه بـود، همچنین محلی مناسب برای گروه‌های‌ مختلف بود تا‌ باورهای‌ خـود‌ را تبلیغ کنند. این تبلیغ به دو روش صورت می‌گرفت:1. با اجرای‌ نمایش‌ از‌ راه نقل‌ حکایات افسانه‌ای و حماسی؛2. پرداختن به بحث و جـدل و تـبلیغ اعـتقادات دینی و مذهبی.

در‌ ایران عصر قاجار نقاشی خاصی در حال شکل گرفتن بود.این نـوع نـقاشی بـه‌ نام‌های‌ مختلفی از جمله‌ «نقاشی قهوه‌خانه‌ای»، «نقاشی خیالی» و «نقاشی عامیانه» نزد جامعه ی نقاشان شناخته‌ شـده‌ اسـت‌. گـفتیم که در دوره ی صفویه از مکانی به نام «قهوه‌خانه» برای ارایه ی عقاید مذهبی و نمایش‌ حکایات‌ افـسانه‌ای اسـتفاده می‌کردند، اما در دوره ی قاجار این حکایات را، چه مذهبی‌ و چه‌ افسانه‌ای‌، به تصویر کـشیدند و افـرادی کـه سفارش‌دهنده ی این‌ نقاشی‌ها بودند، از روی تصاویر نقاشی‌شده، حکایات خود‌ را‌ نقل‌ می‌کردند. سفارش‌دهندگان این سبک نـقاشی‌ قـهوه‌چی‌ها بودند و قهوه‌چی افرادی را برای نقل‌ حکایات‌ در قهوه‌خانه داشت و چون این نوع نقاشی‌ها بـیشترین‌ کـاربرد را در قـهوه‌خانه داشتند «نقاشی قهوه‌خانه‌ای» نامیده‌ شد‌.

نقاشی قهوه‌خانه‌ای‌ از‌ اواخر‌ دوره ی زنـدیه و اوایـل‌ دوره ی‌ قاجاریه‌ در نقاشی ایران‌ دیده‌ شده است. در ابتدا نقاشی خیالی‌ (قهوه‌خانه‌ای) به وسـیله ی مـیرزا مهدی شیرازی و سپس علی‌ رضـا‌ قـوللر آقاسی شـکل گـرفته اسـت، اما‌ بنیانگذار‌ این سبک‌ نقاشی‌ را‌ نـقاش مـعروف «حسین قوللر‌ آقاسی» دانسته‌اند.

نقاشی قهوه‌خانه ای در تاریخ هنر ایران (قسمت 1)
 

در نقاشی قهوه خانه ای بیشترین مضامین به صحنه های حماسی شاهنامه فردوسی، و موضوعات مذهبی عموما عاشورایی یا ماجراهایی همچون غدیر یا بعثت پیامبر مربوط می شود. چون آن زمان رسانه به شکل و معنای امروز وجود نداشت، این نقاشی ها نوعی کاربرد صوتی تصویری داشتند. در برخی موارد نیز موسیقیدان ها نقال را همراهی می کردند. چه در داستان های پهلوانی همچون ماجرای سیاوش و یا مضامین عاشورایی، زمانی که درویش به بخش های حزن انگیز کار می رسید سکوت می کرد و نوازنده ای با نی به محفل عمق معنایی بیشتری می بخشید. بعد از آن، درویش در دستگاه ها و نواهای مغموم همچون دشتی آواز می خواند.

اهداف نقاشی قهوه‌خانه‌ای

 اهـداف نقاشی‌ قهوه‌خانه‌ای‌ را‌ مـی‌توان‌ در‌ ایـن‌ عناوین بازجست: تبلیغ بـرای اشـاعه ی مذهب شیعه و فرهنگی ملی،گرم کردن تعزیه‌ها و اشتیاق مردم برای تجمع در مراکز فرهنگی،شـرح مـظلومیت امام حسین(ع)و یاران او، شرح دلاوری‌های‌ رسـتم و سـهراب و حفظ اصـالت فـرهنگ عـامه‌ که خود شامل فـرهنگ مادی و معنوی می‌شود.

نقاشی قهوه‌خانه ای در تاریخ هنر ایران (قسمت 1)
 

کاربرد نقاشی قهوه‌خانه‌ای

از نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای بیشتر در قهوه‌خانه‌ها، ایوان حسینیه‌ها، تکیه‌ها، بر سـکوی زورخـانه‌ها، سقاخانه‌ها، پرده‌خوانی‌‌ درویشان‌، امام‌زاده‌ها، مقابر مـتبرک و مـساجد اسـتفاده مـی‌شود.

ویـژگی‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای

نـقاشی خـیالی با تولد جنبش مشروطیت و همگان با بیداری افکار عامه و تعالی اندیشه‌های آزادیخواهانه، به یکباره، جانی تـازه مـی‌گیرد و اعـتباری‌ تازه‌ می‌یابد.

برای بیان ویژگی‌های نقاشی قـهوه‌خانه‌ای بـاید ایـن نـقاشی‌ها را بـه دو دسـته تقسیم کنیم:دسته ی اول دارای ویژگی‌های کلی‌ است که بیشتر‌ از‌ نقاشی‌های سبک سنتی ایران تأثیر‌ پذیرفته‌ است.در این سبک نوآوری‌هایی پدید آمده که باعث تمایز آن از دیگر سبک‌های نقاشی مـکتب قاجاری است.این ویژگی‌ها مختص نقاشی‌های علی رضا‌ قوللر‌ آقاسی و حسین قوللر آقاسی‌ و شاگردان‌ او است؛اگرچه گاه در نقاشی‌های محمد مدبر هم دیده می‌شود.

دسته ی دوم نقاشی‌هایی است که،علاوه بر رعـایت ویـژگی‌های عمومی نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای،از نقاشی غرب نیز تأثیر پذیرفته‌ است‌ که‌ نمونه‌های آن را می‌توان در آثار محمد مدبر و شاگردانش دید.

 

منابع: نقاشی قهوه خانه ای در دوره قاجار - مجید ساریخانی

 

 



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: