حقوق خبر
جلال آل احمد

تبلور فرهنگ سیاسی در آثار جلال آل احمد (قسمت 4)

آل احمد روشنفکر ایرانی را مقلد روشنفکر غربی می داند که شرایط ایران را در نظر نمی گیرد و در نهایت در موقع نوشتن و اندیشه ورزی به سویی می رود که تامین معاش کند لذا بیش از آن که به مقابله با حکومت و استعمار برخیزد، به روحانیت می زند تا هم نوشته های روشنفکری خود را منتشر سازد و هم معاش و زندگی دنیوی خود را تامین کند


 

پایگاه خبری حقوق نیوز

تبلور فرهنگ سیاسی در آثار جلال آل احمد

آل احمد که در اینجا وامداری خود به اندیشه های چپ گرایانه را به روشنی بروز می دهد، میان اکثریت روحانیت و اقلیت آن فرق می نهد. او می نویسد روحانیون اغلب مدافع طبقات حاکم اند چون حافظ وضع موجود و کهن اند. با وجود این، روحانیتی که علیه بی عدالتی برپا خاسته باشد، برخلاف نظامی، بسیار است. نظامی جیره خوار حکومت و صاحب امر است اما روحانی جیره خوار مردم و صاحب کلام است. آن ها چون دعوی جانشینی معصوم دارند گاهی با حکومت برخورد حتی خشن داشته اند که البته هدف های آن نسبتاً کوچک بوده است. وی در این باره به حوادثی مانند تحریم تنباکو، نهضت مشروطه و نهضت ملی نفت اشاره می کند. او در هشداری به روحانیت می نویسد، برخلاف تاریخ گذشته ایران، پای روحانیت، روز به روز از روستا بریده تر می شود و به جایش سپاه فرهنگ و بهداشت و...می نشیند و چنان چه اوضاع به همین ترتیب پیش برود روحانیان هر روز منزویتر شده و از دیگر نهادهای بین المللی اسلامی نیز دور می افتند. نگرش ایدئالیستی آل احمد در اینجا نیز دخالت دارد؛ او درباره دو چهره از روحانیت داوری متفاوتی دارد. وی از روحانیت انقلابی اجتماعی که در صحنه حاضر است و آگاهانه به مقابله با استعمار و غرب زدگی برخاسته دفاع می کند و نیش نقد خود را به بخشی فرو می برد که محافظه کار است و در برابر حکومت و تحولات نامطلوب جامعه بی تفاوت است و همچنان خود را مشغول سنت های پوسیده کرده است. آل احمد می نویسد، روحانیت سدی است در مقابل غرب زدگی روشنفکران و نیز در مقابل تبعیت بی چون و چرای حکومت ها از غرب و استعمارش.

آل احمد در نقد نویسندگان ضدروحانی مانند آقاخان کرمانی، صادق هدایت، ذبیح الله منصوری، احمد کسروی و نویسندگان حزب توده و بهایی می نویسد، روشنفکران ما چون انقلاب فرانسه و عصر روشنگری سرمشق اش بوده به جای مقاومت در برابر استعمار و عواملش که حکومت های وقت بودند، مرام کج روی کرد و ندید که روحانیت مثلاً در قضیه تنباکو در مقابل انحصار طلبی استعمار ایستاده است. رهبر روشنفکر شرقی هنوز خواب عصر روشنایی را می بیند و متوجه استعمار نیست و اصلاً متوجه تاریخ ولایت خود نیست. آل احمد گرچه برخی احکام اسلامی را در عصر حاضر توجیه پذیر نمی داند، اما به هیچ وجه اسلام را با مسیحیت قابل مقایسه نمی داند، نکته ای که به نظر او روشنفکران از آن غافل بوده اند. او می نویسد، روشنفکران در برخوردهای میان روحانیت و حکومت جانب حکومت را گرفته اند، چون بهترین مزدها و آرامش ها را دولت ها به آن ها می دهد. به عبارت شفاف تر این که آل احمد روشنفکر ایرانی را مقلد روشنفکر غربی می داند که شرایط ایران را در نظر نمی گیرد و در نهایت در موقع نوشتن و اندیشه ورزی به سویی می رود که تامین معاش کند لذا بیش از آن که به مقابله با حکومت و استعمار برخیزد، به روحانیت می زند تا هم نوشته های روشنفکری خود را منتشر سازد و هم معاش و زندگی دنیوی خود را تامین کند. در نتیجه روحانیت هم که سنگ لامذهبی روشنفکر را به سینه دیده آن ها را تکفیر کرده است.

روشنفکران دل به مدارس خوش کرده اند، اگر نه از همه جا بریده اند. واقعیت این است که بیشتر مردم ایران بی سوادند. طبق آمار آل احمد، در اواسط دهه چهل هشتاد درصد مردم ایران بی سواد و هفتاد و پنج درصد در روستاها به سر می بردند. او رشد جایگاه رادیو و تلویزیون را یکی از دلایل و نشانه های بی سوادی مردم ایران می داند. ملاک خدمت و خیانت روشنفکران از نگاه آل احمد رفتار ایشان با ابزارهای تبلیغاتی است. اگر از آن برای آگاهی رساندن استفاده کردند خدمت، اما اگر برای فریفتن و تحمیق بهره بردند خیانت است. او می نویسد، از قضیه نفت به این ور سر روشنفکر را با پنبه بریده اند و خیلی ها را جذب و منفعل کرده اند.

روشنفکر ایرانی پس از گذشت سن، دست از اصول می شوید، به چرب و شیرین عادت می کند و وارد حکومت می شود تا اثری از خود برجا گذارد. با این وضعیت، روزگاری است که نه بر مرده که بر زنده باید گریست.

بیشتر بخوانید:

تبلور فرهنگ سیاسی در آثار جلال آل احمد (قسمت 1)

تبلور فرهنگ سیاسی در آثار جلال آل احمد (قسمت 2)

تبلور فرهنگ سیاسی در آثار جلال آل احمد (قسمت 3)

 

کلمات مرتبط:

آیت الله مطهری

احمد فردید

علی شریعتی

 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران - حمیدرضا اسماعیلی

پایگاه خبری حقوق نیوز - اندیشمندان ایرانی

 



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: