حقوق خبر
مهمان نوازی

‌‌‌مـهمان‌ نوازی در فرهنگ عامه و تأثير آن بر گردشگری (قسمت پایانی)

درآمد اصلي کشور ما بر مدار فروش نفت اسـت و تـاکنون هـيچ‌ منبعي‌ بطور‌ جدي نتوانسته با آن رقابت کـند. خـوب اسـت در کـنار اين مـنبع مـهم، منابع‌ ديگري‌ هم براي افزايش درآمد ملي و جذب سرمايه داشته باشيم که بي گمان با‌ توجه‌ به‌ شرايط تاريخي - فرهنگي و اجتماعي ايران در منطقه و آسيا، بخش گردشگري و توريسم مـي تواند با پتانسيل‌ و ظرفيت‌ مطلوبي بهترين انتخاب دولت و ملت ما باشد

 ‌‌‌مـهمان‌ نوازی در فرهنگ عامه و تأثير آن بر گردشگری (قسمت پایانی)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

مـهمان‌ نوازی در فرهنگ عامه و تأثير آن بر گردشگری

ب ) باورها

در حالت های مختلف مـهمان و مـهماني باورهاي متعددي وجود دارد که نمونه هاي‌ آن‌ عبارتند‌ از: اگر مرغ جلو در خانه بر خاک بيفتد، نشانه آمدن مهمان است. عطسه‌ در‌ خواب نشانه آمدن مهمان است. چاي روي استکان، تار شـدن‌ مـو‌، جاروکردن‌ بـچه ها، بازکردن پا و از ميان آن نگاه کردن، جفت شدن کفش، آواز خواندن خروس‌ (گيلان‌ )، خارش پشت لب مردان، پريدن تکه خمير، اتـفاقي رديف شدن استکانها، قارقار‌ کلاغها‌، پرواز‌ کفش دوزک ها، قاصدک ، گربه خاک آلود، پلک پريدن ، افتادن بـي اخـتيار قـند از دست کسي‌ که‌ چاي‌ مي خورد، افتادن لقمه از دست يا دهان، افتادن کرکيت يا قيچي قاليبافي‌. در‌ خانه ديگران ناخن نـگيريد ‌ ‌تـا پايتان از خانه بريده نشود. اگر نوزاد زير چهل روز در‌ خانه‌ هست ، به مهمان شورچشم و بـخيل نـشان نـدهيد (مصاحبه با کتايون احمد فخرالدين‌ ). اگر‌ کودک همراه مهمان خوابيد براي او غذا‌ بگذاريد‌ تا‌ رزقـتان کم نشود. لباس تازه را بر‌ تن‌ مهمان بپوشانيد تا برکت به صاحبش بـرساند. در تعبير خواب نيز ديدن مـهماني‌ و مـهماني‌ رفتن ، خوب است .

پ ) آداب و رسوم‌

آداب‌ و تشريفات خاص‌ استقبال‌ و بدرقه‌ مهمان در هر ناحيه يي قابل‌ توجه‌ است. درهاي قديم، کوبه زن و مرد داشت تا به تناسب جنس فرد‌، کسي‌ براي باز کردن در پيش برود‌. اين سـنت با حضور‌ بزرگترها‌ جلو در رابطه داشت . در‌ قروه‌ افراد متعهد ميشدند تا مهمان غريب را پذيرايي کنند. آنها يک جفت شاخ‌ بز‌ کوهي را به نشانه مهمان‌ پذيري‌ بر‌ سردر خانه خود‌ نصب‌ مي کردند .

در‌ بختياري‌ تـشمالها مـسئول پذيرايي و نواختن ساز و دهل براي مهماني بودند.

صاحبخانه نبايد زودتر از مهمان‌ غذا‌ بخورد و يا دست بکشد. در برخي‌ نواحي‌ ايران مهمان‌ را‌ تنها‌ مي گذارند تا بدون تعارف‌ و رودربايستي غذا بخورد. اگر مهمان تقاضا کند کـه صـاحبخانه با او همراهي کند، با او‌ غذا‌ مي خورند. اغلب اقوام ايراني، نوع غذاها‌، نوشيدني‌، ميوه‌ و تنقلات‌ را‌ با توجه به‌ فصل‌ مشخص مي کنند. پذيرايي با آب در سيستان، پذيرايي با آش، چاي، خوراک‌ نان‌ و مـاست‌، نـان و پنير و ... از سادگي در پذيرايي ولي‌ الزام‌ به‌ آن‌ دارد‌. در‌ بختياري براي مهمان عزيز ساز و دهل مي زنند و حتي مشابه عروسي دستمال بازي، چوب بازي و سواربازي مي کنند. براي تفريح و سرگرمي مهمان بازي هاي دو يا چند نفره چـون کـوس‌ و چـار، دوز، الختر و ... را برپا مي کنند. از مهمان پس از شـريک شـدن در نـان و نمک همچون عضو خانواده پذيرايي مي کنند. در بسياري از انواع گونه هاي فولکلور مانند قصه و متل‌ هم‌ بخشي از حوادث با مهماني پادشاه بر مـرد فـقير، انـتخاب دختر فقير خانواده از سوي پسر پادشاه بسبب مـهمان نـوازي و ... وجود دارد. جلو مهمان پا دراز نمي کنند، دعوا نمي کنند‌، بلند‌ صحبت نمي کنند، حرف رکيک و زشت نمي زنند، با سر و وضع و لباس نامناسب و رفـتار سـخيف حـضور نمي يابند (مصاحبه با احمد قنبري ). مهمان غريب ، معلم‌ و يا‌ پزشـک را بصورت دوره يي‌ و ترتيبي‌ به خانه دعوت مي کنند. اگر مهمان وسايل خود را در خانه ميزبان بگذارد قصدش ماندن است و بدون گـفتار پيام خـود را مـنتقل مي کند (مصاحبه‌ با‌ محمد ابدالي.)

خرده فرهنگ ها‌ در‌ اجزا و عناصر مهماني هـم جـالب توجه است و براي گردشگران و تورهاي مسافرتي حائز اهميت است؛ مثلا بين اعراب خوزستان، قهوه نوشي آداب و آيين خـاصي دارد و وظـايف سـاقي و مهمان، نوع وسايل، آداب‌ گرفتن‌ فنجان، قرار دادن قاشق، ايستاده نگه داشتن و چـپ کـردن اسـتکان و ... خاص است و ندانستن آنها گاهي توهين آميز است. مهمان کردن عروس و داماد از طرف خـانواده هـا و وابـستگان‌ هم‌ آداب خاص‌ خود را دارد (مصاحبه با علي فرهاديان.)

اگر مهمان به صاحبخانه هم حرف تـلخي بـزند به احترام‌ او سکوت مي کنند و مي گويند «سر جامون نشسته» (مصاحبه با فروغ ماهيگير‌). قـبل‌ از‌ ورود مـهمان عـود مي سوزانند و آب و جارو مي کنند و وقتي مهمان آمد با گلاب از او پذيرايي مي کنند. ‌‌اگر‌ مهمان ناخوانده بـاشد، اول بـه او آب تعارف مي کنند، اگر خورد يعني سير‌ است‌ و اگر‌ نه، گرسنه است و ميزبان بـايد بـه فـکر غذا باشد (مصاحبه با شهباز قنبري ). بايد با‌ بهترين ظروف از مهمان پذيرايي کرد. آب و حمام براي او مـهيا نـمود. بهترين‌ رختخواب را برايش پهن‌ کرد‌ و از او دربارة نوع غذا، حساسيت ها و بيماري و ... سؤال کـرد. اگـر مـهمان کمرو و تعارفي باشد بايد او را تنها گذاشت تا راحت غذا بخورد. وقتي مهمان آمد هنگام رفـتن بـايد بـا دست‌ پر و سوغات برود. در لرستان، ايلام، کرمانشاه، خوزستان و بختياري، بقچه يي از لباس، خوراکي، مواد بـهداشتي و ... بـراي مهمان مي گذارند که به آن «سررختي » مي گويند (مصاحبه با شاهيجان قنبري.)گلستانيها بهترين غذاها‌ را‌ مثل عدس پلو بـا مـرغ، چلو خورش کدو و... براي مهمان مي آورند (مصاحبه با محمدباقر مسعودي). در لرسـتان سـاده پذيرايي کردن را سبب راحتي مهمان مي دانند و مي گويند غـذا را بـراي‌ بـچه‌ خودمون مي پزيم و احترامش را به مهمان مي گذاريم (مـصاحبه بـا فروزان اديب فر). مراسم عيد فطر، قربان و نوروز و عروسي را از مهماني هاي شادي مي دانند (مصاحبه بـا پورنـصير لرستان ). هنگام غذا‌ خوردن‌ مـهمان را راحـت بگذاريد تـا هـرچه مـيخواهد بخورد (مصاحبه با علي علي ياري .)

ت ) تـعارف ها

مـيزبان براي دعوت مي گويد: قدم بر چشم گذاشتي، گداخانة ما را منور کردي، خـانة مـا‌ صفا‌ پيدا‌ کرد، کلبة درويشي ما بـا‌ وجود‌ شما‌ کاخ شـاهي شـد و... مهمان هم در پاسخ از عبارت هايي چـون : دولت سـراست، خانة اميد ماست، خانة ارباب است، کاخ شاهي ست‌ و ... استفاده‌ مي کند‌. اين تعارف ها بـه فـراخور فضاي کاربردي (کانتکست ) تغيير‌ مـي کنند‌؛ مـثلا در عـروسي و مجالس شادي مـي گويند: انشـاالله نصیب فرزندانتان شود، صـفا آورديد، بـي شما صفايي نداشت، کلبة ما‌ منور‌ شد‌، انشاالله در عروسي بچه هايتان جبران کنيم و ... يا در‌ مـراسم عـزاداري مي گويند: مردة ما را زنده کرديد، کـمر شـکسته ام با آمـدنت راسـت شـد، جان گرفتيم و .... و در‌ سفرهاي‌ زيارتـي‌ مي گويند: نايب الزياره بوديم، به يادتان بوديم، همه جا مقابل چشم‌ ما‌ بوديد، صفا آورديد و...

ث ) ترانه هـا

دو چـشـــموني بـــه در دارم خدايـــا

عزيـــزي در ســـفر دارم خدايـــا‌

هـمـــه‌ مـيگـــن‌ عـزيـــزت کــــي مـيايـــه

بـــه دل شـــوق دگــــر دارم خـدايـــا

 ‌‌‌مـهمان‌ نوازی در فرهنگ عامه و تأثير آن بر گردشگری (قسمت پایانی)
 

تأثير فرهنگ مهمان‌ نوازی ايرانی در توسعه گردشگری

درآمد اصلي کشور ما بر مدار فروش نفت اسـت و تـاکنون هـيچ‌ منبعي‌ بطور‌ جدي نتوانسته با آن رقابت کـند. خـوب اسـت در کـنار اين مـنبع مـهم، منابع‌ ديگري‌ هم براي افزايش درآمد ملي و جذب سرمايه داشته باشيم که بي گمان با‌ توجه‌ به‌ شرايط تاريخي - فرهنگي و اجتماعي ايران در منطقه و آسيا، بخش گردشگري و توريسم مـي تواند با پتانسيل‌ و ظرفيت‌ مطلوبي بهترين انتخاب دولت و ملت ما باشد.

گردشگران در انديشه خودي از سفرهاي‌ داخلي‌ يا‌ خارجي مطالباتي دارند که حفظ آنها با رويکرد جذب، پاسداشت و افزايش مشتري در بازار امروزي‌، کار‌ فـني و بـسيار حساسي است. امکانات رفاهي، زيرساخت هاي خدماتي، آژانسهاي گردشگري و اطلاع رساني‌ درست‌، ياريگر‌ سازمان هاي سياستگذار و مديران اجرايي خواهد بود. شناخت چالش ها و فرصت هاي حوزه گردشگري ايجاب مي کند که در‌ بخش‌ خدمات‌ مـشترک جـهاني از تجربيات ملل ديگر بهره مند شويم ولي در بخش‌ مسائل‌ خاص همچون مهمان نوازي (عناصر و ترکيبات فرهنگي ) از تجارب اقوام و طوايف کشور بهره مند گرديم. اگـرچه‌ گـردشگري‌ مردم در کشور خود (درون مرزي ) و هـمچنين سـفرهاي خارجي (برون مرزي ) در‌ قالب‌ موضوع ما مي گنجد ولي بحث بر سر‌ توريسم‌ يا‌ گردشگري خارجي است که با رويکرد تأثير‌ فرهنگ‌ و تمدن ايراني ميتواند بعنوان پديده يي ثـروت زا و عـنصر سرمايه گذاري در اشتغال‌ مـورد‌ تـوجه قرار گيرد. تاريخ، فرهنگ‌، ادبيات‌، هنر، معماري‌ و جلوه‌ هاي‌ طبيعي ايران زمين با جغرافياي چهار‌ فصل‌ و نعمتهاي ايزدي ، جاذبه هاي بسياري در پذيرش گردشگران و توسعه پايدار اين صنعت‌ جهاني‌ در کشور مي باشد. جهانگردي مديريت علم‌ و هنر اداره انـسانها و مـنابع‌ براي‌ نيل به اهداف است. به يقين رسيدن به اهداف مشترک (برد- برد) در گرو نو کردن‌ روش ها‌ و شناخت آسيب هاي اين صنعت جهاني‌ است‌. در‌ اساس توسعه يک‌ مفهوم‌ نرم افزاري اسـت و بـعنوان‌ يک‌ مـسئله اقتصادي ، بي نياز از پيوست هاي فرهنگي نيست . همين موضوع ما را به ضرورت‌ شناخت‌ فرهنگ و مصاديق آن رهنمون مي شود. از‌ بـارزترين‌ نمودهاي فرهنگ‌ ايراني‌، مهمان‌ نوازي است که مي تواند‌ از جذابترين خاطرات گـردشگران خـارجي در سـفر به ايران باشد. اگر اين عناصر مورد توجه‌ قرار‌ گيرد، نتايج خوبي را براي سرمايه‌ گذاران‌ و فعالان‌ اين‌ بخش‌ بـه ‌ ‌هـمراه خواهد‌ داشت‌ و اين چرخه موجب رشد و توسعه قابل انتظار صنعت پردرآمد گردشگري خواهد شـد. شـرايط مـتنوع زيستي و اقليمي‌ استانهاي‌ کشور‌ پذيراي انواع گردشگر فرهنگي، مذهبي، ورزشي، اقتصادي‌، سياسي‌ و همچنين‌ استراحت‌ و سلامت‌، تـعطيلات‌، روابط و همبستگيهاي اجتماعي مي باشد. اين ظرفيت ارزنده بعنوان صنعت سفيد و بدون توجه به انـگيزه هـاي‌ سفر مي تواند در حوزه هاي عمومي، تخصصی، تجاري و ... توسعه يابد. بي گمان توسعة پايدار يعني گسترش صنعت گردشگري و جذب گردشگر با حفظ هويت فرهنگي، سلامت محيط زيست‌، تعادل‌ اقتصادي که مـستلزم شناخت فرهنگ غيرمادي (ناملموس) کشور است. با عنايت به موضوع مهمان نوازي اقوام ايراني، اين توسعه با موارد زير مرتبط مي باشد:

١. نقش دانشگاهها‌ در‌ توسعة گردشگري با آموزش اصول مهمان داري، سرمايه گذاري بخش خـصوصي، تـوجه خيران و نيکوکاران براي جذب گردشگر و توجه به مسئله وقف و امور معنوي‌ و مذهبي‌ بسيار مؤثر است.

٢. گردشگري مي تواند‌ فرهنگ‌ و جلوه هاي فولکلوري ايران زمين را در آيينه مهمان نوازي اقوام ايراني نمايش دهد.

٣. شـناخت بـيشتر ايران بعنوان جامعة ميزبان با قابليت هاي مهمان نوازي‌ سنتي‌ و قومي و رويکردهاي نوين متناسب‌ با‌ استانداردهاي جهاني، در توسعة گردشگري در بخش سرمايه گذاري با استفاده از قابليت فرهنگ مردم و فولکلور است.

۴. توسعة صـنايع جـانبي نظير هنرهاي عشايري - روستايي و شناسايي استعدادهاي بومي - محلي در حوزه‌ گردشگري.‌

۵. کمک به تأسيس و راه اندازي رشته هاي مهارت محور و اشتغال زاي صنعت گردشگري در دانشگاهها و مراکز آموزشي با رويکرد فرهنگ شناسي و گـرايشهاي بـين رشـته يي.

۶. فرهنگ سازي براي امنيت مـسافران‌ و بـهره‌ مـندي از‌ فرهنگ ايراني در توسعة گفتگوي تمدني و آشنايي با فرهنگ ايراني و حضور امن گردشگران در جامعه عشايري – روستايي.‌

٧. استفاده از ظرفيت هاي فرهنگي - تاريخي در سرمايه گـذاري هـاي اقـتصادي سودآور‌.

٨. استفاده‌ از‌ راهنمايان و همراهان بومي - محلي و گسترش صـنايع مـحلي و حضور در آيين ها و مراسم طبيعي و محلي (توريسم فرهنگ عامه).

٩. توجه ‌‌به‌ توليد و اشتغال مولد جوانان با احياء سنتهاي بومي - مـحلي بـا فـعال کردن توريسم‌ دانشجويي‌ و رويکرد‌ اقتصاد مقاومتي (توليد و اشتغال).

١٠. توجه بـه جاذبه هاي فرهنگي عشاير با فرايندهاي زيستي و طبيعي‌ کوچ، اسکان، بازارچه هاي محلي.

١١. آموزش کنشگران حوزه گردشگري بـراي تـقويت روحـيه‌ مهمان نوازي توأم با‌ رفتار‌ صادقانه ، مؤدبانه و به دور از گرايش محض اقـتصادي.

١٢. تـقويت رويکرد فرايندمحوري مهمان نوازي ايراني، زيست واقعي در محيط و پرهيز از رفتار خشک تماشاگري.

نتيجه گيری

گردشگران بـراي هـرچيزي هـزينه نمي کنند‌ و با توجه به پيوستگي خدمات دريايي، زميني و هوايي و همچنين اسکان و سفر، بـازار و سـير و سـياحت بايد مجموعه يي از عناصر با همبستگي بالا دست در دست هم کار کنند. لازم است که‌ بـراي‌ تـوسعة اين صـنعت اقتصادي پردرآمد، اشتغال زا و مولد، از قدرت فرهنگ ملي و منسجم اقوام کشور بهره گرفته شود. اين پيوسـتگي و بـايستگي در گرو شناخت فرهنگ ها و خرده فرهنگ هاي ايراني است. مهمان‌ نوازي‌ بعنوان جاذبه يي فوق العـاده اثـرگذار داراي دو بـخش ذاتي و اکتسابي است: بخش اکتسابي آن را بايد تقويت کرد و به فراخور مخاطبان آموزش داد. گردشگران فـصلي، دايمـي، کارگران، بازنشستگان‌، بازاريان‌ و... بايد از خدمات چتري و گسترده اين حرفه بخوبي بهره مند شوند. جـوانان و نـيروهاي دانـشگاهي با استفاده از دانش روز و تجارب گذشتگان مي توانند در اين صنعت، بسيار موفق ظاهر گردند‌. روحيه‌ مهمان‌ نوازي ايرانـي بـا توجه به‌ تنوع‌ اقوام‌ مي تواند سبب توسعة گردشگري و جذب بهتر مسافران عـلاقمند داخـلي و خـارجي شود. اين بازار پررونق با پيوند فرهنگ عامه و فولکلور ايراني مي تواند‌ زمينة‌ بسيار‌ خوبي در تکامل و دسـتيابي بـه اهـداف متنوع اين‌ صنعت‌ شود.

بیشتر بخوانید:

 ‌‌‌مـهمان‌ نوازی در فرهنگ عامه و تأثير آن بر گردشگری (قسمت 1)

 

منبع: مهمان‌نوازی در فرهنگ عامه و تاثیر آن بر گردشگری و ایران‌شناسی - عباس قنبری عدیوی - مطالعات ایران شناسی - شماره 6

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات اجتماعی



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: