حقوق خبر
تغییر جنسیت و نکاح

تغییر جنسیت و تاثیر آن بر ابقای نکاح (قسمت پایانی)

فرض اين‌ است‌ که خنثايی مشکل‌ با‌ فرد ديگری ازدواج کرده‌ است. آن گـاه خـنثای مشکل، تغيير جنسيت داده و به يکی از دوجنس مذکر يا مؤنث‌ تبديل‌ می شود. اين مسأله دارای دو‌ فرض‌ است: فرض‌ اول‌ ـ ازدواج خنثای مشکل‌ با‌ يک مرد؛ فرض دوم ـ ازدواج خنثای مشکل با يک زن

پایگاه خبری حقوق نیوز

تغییر جنسیت و تاثیر آن بر ابقای نکاح

بقا يا عدم بقای ازدواج ، پس‌ از‌ تغيير جنسيت خنثای مشکل

فرض اين‌ است‌ که خنثايی مشکل‌ با‌ فرد ديگری ازدواج کرده‌ است. آن گـاه خـنثای مشکل، تغيير جنسيت داده و به يکی از دوجنس مذکر يا مؤنث‌ تبديل‌ می شود. اين مسأله دارای دو‌ فرض‌ است:

فرض‌ اول‌ ـ ازدواج خنثاي مشکل‌ با‌ يک مرد؛ فرض دوم ـ ازدواج خنثاي مشکل با يک زن.

اکنون بايد بررسي کنيم که تغيير‌ جـنسيت‌ خـنثاي‌ مشکل، چـه تأثيري برازدواج وي دارد. به‌ طور‌ کلي‌ ، در‌ مورد‌ «جواز‌ يا عدم جواز ازدواج خنثاي مشکل» دو نظر وجود دارد: نظر مشهور در خنثاي مـشکل : مشهور فقيهان اسلامي معتقدند: از آن جايي که جنسيت واقعي خنثاي مشکل‌ مـعلوم نـيست ، پس وي شـرعا مجاز به ازدواج نمي باشد، چه اين که اگر با مرد ازدواج کند، شايد که وي در واقع مرد باشد و در نتيجه ازدواج وي ، مـصداق‌ «‌ ‌ازدواجـ‌ مرد با مرد» باشد و اگر با زن ازدواج کند، شايد که خنثاي مشکل در واقع زن بـاشد و در نـتيجه ، ازدواج وي مـصداق «ازدواج زن با زن » باشد که در‌ حرمت‌ آن شکي وجود ندارد.

نظر غيرمشهور در خنثاي غيرمشکل: در مقابل نظر مشهور، يک نـظر نادر وجود دارد که معتقد است که خنثاي‌ مشکل‌ مي تواند يک جنسيت را‌ براي‌ خـويش انتخاب کند و همين جـنسيت تـا آخر عمر براي وي حاکم خواهد بود.

اکنون با توجه به نظرات مشهور و غير‌ مشهور‌، تأثير تغيير جنسيت خنثاي‌ مشکل‌ بر ازدواج وي را مورد بررسي قرار مي دهيم : براساس نظر مـشهورفقيهان شيعه ، ازدواج خنثاي مشکل ،چه در فرض اول و چه در فرض دوم باطل بوده است ؛ چون وي به‌ دليل‌ ابهام کامل جنسي حق نداشته با مرد يا زن ازدواج کند. بنابراين ، تغيير جنسيت ، تأثيري در مسأله، يعني بطلان ازدواج سابق ندارد. از اين رو، در فرض اول ، حـتي اگـر‌ خنثاي‌ مشکل تغيير‌ جنسيت داده و به زن تبديل شود، ازدواج سابق را تصحيح نخواهد کرد، بلکه آن دو در وضعيت‌ جديد، براي ادامه زندگي زناشويي ، بايد عقد نکاح جديدي را منعقد‌ سازند.‌

براساس‌ نظر غير مشهور، اگر خـنثاي مـشکل ، جنسيت زنانه را انتخاب کرده ، پس ازدواج وي از اول صحيح ‌‌بوده‌ است ؛ حال چنانچه ، خنثاي مشکل تغيير جنسيت داده و به زن تبديل شود، ازدواج‌ سابق‌ ابقا‌ مي شود، ولي اگر به مرد تبديل شود، ازدواج سابق باطل مـي شـود. نيز در‌ فرض دوم ، اگر خنثاي مشکل ، جنسيت مردانه را انتخاب کرده است ، پس ازدواج‌ وي صحيح بوده است‌ ؛ حال‌ چنانچه ، تغيير جنسيت داده و به مرد تبديل شود، ازدواج سابق ابقا مي شود؛ ولي اگر به زن تـبديل شـود، ازدواج سـابق باطل مي شود.

بقا يا عـدم بـقای ازدواج پس از‌ تـغيير جنسيت خنثای غير مشکل

«خنثای غير مشکل » خنثايي است که با توجه به امارات و قرائن شرعي، به يکي از دو جنس مذکر يا مـؤنث مـلحق مـي شود. بنابراين، لازم است‌ جنسيت‌ غالب خنثاي غير مـشکل مـشخص شود. بر اين اساس ، گاه خنثاي غير مشکل ، به مرد ملحق مي شود و گاه به زن ملحق مي شود.

در حالت اول، وي حـق دارد‌ بـا‌ زن ازدواج کـند و در حالت دوم وي بايستي با مرد ازدواج کند. از اين رو، اگر خنثاي غير مشکل کـه داراي جنسيت غالب مردانه است ، با مرد ازدواج کند‌، اين‌ ازدواج باطل و بلا اثر است و چنانچه خنثاي غير مشکل که داراي جـنسيت غـالب زنـانه است ، با يک زن ازدواج کند، اين ازدواج نيز باطل و بلا اثر است . تنها مي‌ تـوان‌ دو‌ فـرض براي «ازدواج صحيح خنثاي‌ غير‌مشکل‌ » در نظر گرفت :

فرض اول : ازدواج خنثاي غير مشکل (با جنسيت غالب مردانه ) بـا يک زن ؛ فـرض دوم : ازدواج خـنثاي غير‌ مشکل‌ (با‌ جنسيت غالب زنانه ) با يک مرد.

اکنون لازم‌ است‌ بـررسي کـنيم کـه تغيير جنسيت خنثاي غير مشکل ، چه تأثيري در ازدواج وي دارد:

در فرض اول ، چنانچه خنثاي‌ غير‌ مشکل‌ ، تغيير جـنسيت داده و بـه مـرد کامل تبديل گردد، تأثيري در‌ ازدواج وي ندارد؛ به عبارت ديگر: ازدواج وي ، همچنان برقرار است . دليل آن واضح است ؛ چـون وي قـبل‌ از‌ تغيير‌ جنسيت ، با توجه به علائم و امارات شرعي به عنوان مرد شناخته‌ شـده‌ اسـت و بـا عمل جراحي تغيير جنسيت نيز به مرد کامل تبديل شده است . پس ازدواج وي‌ ، چه‌ قبل‌ از تـغييرجنسيت و چـه بعد از آن ، با موضوع «مرد وزن » بوده است‌ .

در‌ همين‌ فرض دوم ، چنان چه خنثاي غير مـشکل تـغيير جـنسيت داده و به مرد تبديل شود‌، ازدواج‌ سابق‌ وي باطل مي شود؛ چون : در وضعيت جديد، ازدواج «مرد با مـرد» خـواهد بود‌ که‌ باطل و غيرشرعي است .

بقا يا عدم بقاي ازدواج ، پس از تغيير جنسيت مرد‌ يا‌ زن بـه خـنثي

مي توان اين فرض را در نظر گرفت که مرد يا زن‌ پس‌ از تغيير جنسيت به خنثي تبديل شـود. اگـر چـه به لحاظ مصداق خارجي‌ ، هيچ‌ کس‌ طالب تغيير جنسيت و تبديل به خـنثي نـيست ؛ ولي گاه عمل تغيير جنسيت ، کامل واقع نمي‌ شود‌ و در حقيقت شخص ، با عمل جراحي به جنس مـقابل تـبديل نمي شود‌، بلکه‌ به‌ موجود خنثي تبديل مي گردد. در هر حال ، مـي تـوان به عنوان يک فرع فقهي‌ ، از‌ تبديل‌ مرد يا زن بـه خـنثي ، بـحث و گفت و گو کرد. به طور کلي‌ ، مـي‌ تـوان فرض هاي زير را در نظر گرفت :

فرض اول : تغيير جنسيت مرد به خنثاي مشکل‌ ؛ فرض‌ دوم : تـغيير جـنسيت زن به خنثاي مشکل ؛

فرض سـوم : تـغيير جنسيت مـرد‌ بـه‌ خـنثاي غير مشکل ؛ اين فرض داراي دو‌ حالت‌ زير‌ است :

حـالت اول . تـغيير جنسيت مرد به‌ خنثاي‌ غير مشکل (با جنسيت غالب مردانه )

حالت دوم . تـغيير جـنسيت مرد به خنثاي‌ غير‌ مشکل (بـا جنسيت غالب زنانه)‌

فـرض‌ چـهارم : تغيير‌ جنسيت‌ زن‌ به خـنثاي غـيرمشکل : اين فرض داراي‌ دو‌ حالت زير است:

حالت اول . تغيير جنسيت زن به خنثاي غيرمشکل (با‌ جنسيت‌ غالب زنـانه ) حـالت دوم . تغيير جنسيت‌ زن به خنثاي غـيرمشکل‌ (بـا‌ جـنسيت غالب مردانه .)

در فـرض‌ اول‌ و دوم کـه مرد يا زن به خنثاي مـشکل تـبديل مي شود، از نظر‌ مشهور‌ فقيهان اسلامي ، ازدواج سابق باطل‌ خواهد‌ بود‌؛ چه اينکه ، خنثاي‌ مـشکل‌ ، داراي ابـهام کامل جنسي‌ است‌ و مرد بودن ، يا زن بـودن وي مـعلوم نيست .

در فـرض سـوم کـه مرد به‌ خنثاي‌ غـير مشکل ، تبديل مي شود، خود‌ داراي‌ دو حالت‌ است‌ :

حالت‌ اول ـ مرد در تغيير‌ جنسيت به خنثاي غير مـشکل تـبديل شده است که از نظر امارات و قـراين شـرعي ، داراي‌ جـنسيت‌ غـالب مـردانه است . در نتيجة تـغيير‌ جـنسيت‌ ، و در‌ وضعيت‌ جديد‌، «ازدواج زن با‌ مرد‌» به وجود مي آيد. بنابراين ، پس از تغيير جنسيت ، ازدواج سابق هم چنان برقرار خواهد بـود‌. البـته‌ بـا‌ اين توضيح که مرد قبل از تغيير‌، داراي‌ جنسيت‌ کـامل‌ مـردانه‌ بـود‌ و پس از آن ، بـراساس امـارات و قـرائن شرعي داراي جنسيت غالب مردانه شده است.

حالت دوم ـ مرد در تغيير جنسيت به خنثاي غير مشکل تبديل شده است که‌ از نظر امارات شرعي داراي جنسيت غالب زنانه است . پس از تغيير، و در وضـعيت جديد، شاهد «ازدواج زن با زن » خواهيم بود. بنابراين ، تغيير جنسيت ، موجب بطلان ازدواج سابق خواهد‌ شد‌.

در فرض چهارم که زن در تغيير جنسيت به خنثاي غير مشکل تبديل شده است ، داراي دو حالت زير است:

حالت اول ـ زن در تغيير جـنسيت بـه خنثاي غير‌ مشکل‌ تبديل شده است که از نظر امارات و قرائن شرعي ، وي به زن ملحق شده است . تغيير جنسيت ، تأثيري در ازدواج سابق ندارد. به‌ عبارت‌ ديگر، ازدواج آن دو، همچنان‌ برقرار‌ است. نهايت آنکه، قـبل از تـغيير جنسيت، زن داراي جنسيت کامل زنانه بود، ولي پس از آن ، داراي جنسيت غالب زنانه است.

حالت دوم‌ ـ زن‌ در تغيير جنسيت، به‌ خنثاي‌ غير مشکل تبديل شده است ، که از نـظر امـارات شرعي ، داراي جنسيت غالب مردانه اسـت . پس از تـغيير جنسيت و در وضعيت جديد، ما شاهد «ازدواج مرد با مرد» خواهيم بود‌ که‌ غير شرعي است. بنابراين ، تغيير جنسيت موجب بطلان ازدواج سابق خواهد شد.

ديدگاه مـراجع تـقليد و فقيهان اسلامي دربارة تـأثير تـغيير جنسيت زن و شوهر بر ازدواج در ادامه ديدگاه عده اي‌ از‌ فقيهان و مراجع‌ تقليد دربارة تأثير تغيير جنسيت يکي از زوجين يا هر دو زوجين بر ازدواج را بيان مي‌ کنيم :

الف ـ ديدگاه آيت الله احمد مطهری

ديدگاه ايشان را در‌ ضمن‌ سه‌ بند مـي آوريم:

١. تـغيير جنسيت زوجه و تبديل وي به مرد: آيت الله احمد مطهري در مورد تغيير ‌‌جنسيت‌ زوجه و تبديل وي به مرد، معتقد است که ازدواج وي از زمان تغيير‌ جنسيت‌ باطل‌ مي شود. دليل ايشان آن است که بعد از تغيير جنسيت زوجـه بـه مرد، ازدواجـ‌ قابليت بقا و استمرار را از دست مي دهد. بنابراين ، زوجيت و ازدواج آن دو‌ با يکديگر، به دليل‌ از‌ بين رفتن موضوع ازدواج ، يعني «وجود مـرد و زن» از بين مي رود.

٢. تغيير جنسيت شوهر و تبديل وي به زن: ايشان در مورد تـغيير جـنسيت شـوهر و تبديل وي به‌ زن ، معتقد است که اين ازدواج نيز از زمان تغيير جنسيت باطل خواهد بود؛ چون اعتبار شرعي ازدواج به وجـود ‌ ‌مـرد و زن است ؛نه دو مرد

٣. تغيير جنسيت غير‌ همزمان‌ زوجين: ايشان در مورد تغيير جـنسيت غـير هـمزمان (غير متقارن ) زوجين معتقد است که اين ازدواج باطل است و امکان بقا براي آن وجود ندارد؛ چون اسـاسا اين نکاح از نظر‌ عقلي‌ ، شرعي و عرفي فاقد متعلق است.

توضيح بيشتر آنکه، ازدواج يک رابـطة طرفيني ميان زوج و زوجه اسـت . هـرگاه يکي از طرفين به تغيير جنسيت روي آورد، اين ازدواج‌ فاقد‌ طرف مقابل يا فاقد متعلق است . از اين رو، ريسمان ازدواج ميان آن دو گسسته مي شود. اگر چه طبق فرض ، طرف مقابل نيز تغيير جنسيت مي دهد، ولي‌ از‌ آن‌ جايي کـه تغيير جنسيت دوم‌ ، در‌ يک‌ فاصلة زماني صورت پذيرفته است ، ازدواجي که در گذشته باطل شده ، دگر بار برقراري نمي شود و قابل استصحاب نيست، مگر آن‌ که‌ مجددا‌ ميان آن دو عقد نکاح جديدي مـنعقد شـود.‌

ب ـ ديدگاه‌ آيت الله محمد مؤمن

ديدگاه ايشان را درضمن سه بند زير مي آوريم:

١. تغيير جنسيت يکي از زوجين: وي‌ مي‌ گويد‌: «لو تغيرت جنسية احد الزوجين بطل نکاحهما من حين حدوث‌ التغير، لعدم امکان بقائه، فانه لا مـشروعية لزواج رجـل برجل او امرأة بامراة اخري » يعني‌ : اگر‌ جنسيت يکي از زن و شوهر تغيير کند، از هنگام پديد آمدن‌ تغيير‌، عقد نکاح آن دو باطل مي شود؛ زيرا باقي ماندن آن ديگر امکان پذير نيست ؛ چرا‌ که‌ : ازدواج‌ مـرد بـا مرد و يا زن با زن مشروع نيست.

٢. تغيير جنسيت غير‌ همزمان‌ زوجين‌: از نظر ايشان ، اگر جنسيت زن و شوهر تغيير کند و اين تغيير، همزمان نباشد، باز‌ هم‌ عقد‌ نکاح اين دو باطل مي شود.

٣. تغيير جـنسيت هـمزمان زوجـين: وي در باره‌ تغيير‌ جنسيت همزمان زوجـين مـي گـويد: «و أما اذا تقارنا ففي بقاء نکاحهما ـ و ان انعکس‌ حکم‌ کل‌ منهما فيترتب علي الزوجة السابقة أحکام الزوج و علي الزوج السابق أحکام الزوجة - اشکال ..... الاقرب‌ عـدم‌ بـقاء النـکاح و ان استقرب سيدنا الاستاذ الامام الراحل قدس سره فـي تـحرير الوسيلة‌ بقائه‌ و الله‌ العالم» ؛ يعني: اما هرگاه تغيير جنسيت همزمان باشد، در باقي ماندن نکاح آنان‌ اشکال‌ اسـت . نـزديک بـه صواب، اين نظريه است که در صورت تغيير جنسيت‌ زن‌ و شوهر‌ بـه طور همزمان، نکاح باطل مي شود، هر چند استاد ما، امام خميني (قدس سره)‌، ديدگاه‌ باقي‌ ماندن نـکاح را در تـحرير الوسـيله برگزيده اند.

ج ـ ديدگاه آيت الله سيد‌ محسن‌ خرازی

ديدگاه ايشان را در ضمن سه بـند مـي آوريم:

١. تغيير جنسيت يکي از زوجين: در‌ مورد‌ بقا يا عدم بقاي ازدواج پس از تغيير جنسيت يکي از زوجين‌ آيت‌ الله خرازي مي گـويد: «لو تـزوجت امـرأة‌ فغيرت‌ جنسها‌ فصارت رجلا بطل التزويج من حين التغيير‌؛ لعدم‌ امکان بـقاء الزواج بـعد صـيرورة المرأة رجلا؛ فانه لا مشروعية لزواج رجل مع‌ رجل‌ او امرأة مع مماثلتها فبطل‌ التزويج‌ بعدم بـقاء‌ مـوضوعه‌ »؛ يعني : اگر زني تغيير جنسيت بدهد و مرد شود، ازدواج از زمان تغيير‌ بـاطل‌ مـي شود (و نيز اگر شوهر‌ تغيير جنسيت بدهد، ازدواج‌ باطل‌ مي شود)؛ چون بـعد از‌ آنـکه‌ زن بـه مرد تبديل گردد، امکان ندارد که ازدواج سابق باقي باشد. همانا‌ ازدواج‌ مرد با مـرد و نـيز ازدواج‌ زن‌ با‌ زن مشروعيت ندارد‌. بعد‌ از آنکه موضوع ازدواج‌ (يعني‌ وجود يک مرد بـا يک زن ) از بـين رفـت، ازدواج از زمان تغيير جنسيت‌ نيز‌ از بين خواهد رفت.

٢. تغيير جنسيت‌ غير‌ همزمان هر‌ دو‌ زوجين‌: هرگاه زن و شـوهر بـه‌ صورت غير همزمان تغيير جنسيت دهند، از نظر آيت الله خرازي در بطلان ازدواج آنان‌ شکي‌ وجـود نـدارد. وي مـي گويد: «بل‌ لا‌ کلام‌ فيما‌ اذا‌ غير الرجل جنسه‌ بعد‌ تغيير المرأة جنسها؛ فان الزوجية بينهما صـارت بـاطلة بـمجرد تغيير المراة جنسها، وعودها بعد صيرورة الرجل‌ مرأة‌ محتاج‌ الي دليل أو عقد جديد و هـو مـفقود»‌؛ يعني‌: نيز‌ اگر‌ مرد‌، پس از تغيير جنسيت زن، جنس خود را تغيير دهد، در بطلان ازدواج بحثي وجود ندارد؛ زيرا بـه مـجرد اين که زن تغيير جنسيت داد، زوجيت بين‌ آن ها باطل مي شود و اگر بعد از تـبديل شـدن مرد به زن ، بخواهد زوجيت برگرد محتاج دليل يا عـقد جـديد هـستيم ، در حالي که وجود ندارد.

٣. تغيير جنسيت هـمزمان‌ زوجـين‌: هرگاه زن و شوهر به طور همزمان اقدام به تغيير جنسيت کنند اين امر چه تـأثيري بـر بقاي يا عدم بقاي ازدواج آنان خـواهد گـذاشت ؟ آيت الله خرازي مـي گـويد‌: «و انـما‌ الکلام فيما اذا تقارن التغيير فيهما فـهل يبـطل النکاح أو يبقيان علي نکاحهما و ان اختلفت الاحکام، فيجب علي الرجل الفعلي النفقة و عـلي المـرأة‌ الاطاعة‌ ؟ ذهب سيدنا الامام المجاهد قـدس‌ سره‌ الي أنه لا يبعد بـقاء نـکاحهما، و ان کان الاحوط تجديد النکاح .... (و لکـن) حـقيقة الزوجية المذکورة مقطوعة الارتفاع بتغيير الجنسية »؛ يعني : اگر‌ تغيير‌ جنسيت در زن و مـرد‌ هـمزمان‌ باشد، استاد بزرگوار، امام خـميني بـعيد نـمي دانم که ازدواج آن دو بـاقي بـاشد، ولي مطلب فوق با اشـکال روبـه رو است؛ چه اينکه حقيقت زوجيت مذکور با تغيير جنسيت‌ قطعا‌ از بين مي رود.

د ـ ديدگاه آيت الله سـيد مـحمد صدر

ايشان تنها به تغيير زن يا شـوهر بـه تنهايي اشـاره کـرده انـد و در مورد تغيير جنسيت هـمزمان يا غير همزمان‌ زن‌ و شوهر سخني‌ بيان نکرده اند. کلام ايشان را در ضمن دو بند مي آوريم:

١. تغيير جـنسيت شـوهر: وي مي‌ گويد: «اما عن علاقته بـزوجته ، فـتنقطع العـلاقة الزوجـية و يبـطل عقدها بدون‌ حـاجة‌ الي‌ طـلاق . و لا يستحق علي زوجته التمکين الجنسي کما کان سابقا، بل يحرم تماما ماقل منه أو کثر‌، ‌‌لانه‌ عـمل جـنسي بـين امراتين »؛ يعني: بـا تـغيير جـنسيت‌ شـوهر‌ و تـبديل‌ وي بـه زن، ارتباط او با زوجه اش قطع مي شود و عقد نکاح آن دو‌ باطل مي شود، بدون اين که نيازمند به طلاق باشد و سزاوار نيست که‌ زوجه اش نسبت به‌ وي‌ تمکين داشته باشد، بـلکه عمل جنسي ميان آن دو، چه کم يا زياد، حرام است؛ چون اين عمل جنسي، عمل جنسي ميان دو زن است.

٢. تغيير جنسيت زن (زوجه ): وي در‌ باره تغيير جنسيت زوجه مي گويد: «و أما زوجها فتبطل الزوجية معه بدون طـلاق، و لا يجـوز له التمکين الجنسي لهذا الزوج بطبيعة الحال »؛ نيز اگر زن (زوجه) تغيير جنسيت دهد‌ و تبديل‌ به مرد شود، زوجيت و ارتباط وي با شوهرش قطع مي شود، بدون اين که نيازمند طلاق بـاشد و طـبيعي است که جايز نيست براي وي که نسبت به شوهر سابقش تمکين‌ جنسي‌ داشته باشد.

هـ ـ ديدگاه آيت الله سيدعلي خامنه ای

در پرسش و پاسخ از ايشان چنين آمـده اسـت: پرسش: اگر زن يا مرد پس از ازدواج ، تغيير جـنسيت دهـد، حکم‌ ازدواج‌ قبلي چگونه است ؟ پاسخ : ازدواج از حال تغيير (جنسيت ) باطل مي شود.

و ـ ديدگاه آيت الله محمد ابراهيم جناتی

ايشـان در مـورد‌ تغيير‌ جنسيت‌ زن يا شوهر چـنين مـي‌ گويد‌: «اگر‌ زني پس از ازدواج تغيير جنسيت دهد و مرد شود ازدواج او از هنگامي که تغيير جنسيت براي او حاصل شد باطل‌ مي‌ شود‌.... هم چنين است حکم مردي که پس از‌ ازدواج‌ با زني تغيير جنسيت دهـد، ازدواجـش از هنگامي که تغيير پديد آمد، باطل مي شود.»

ز ـ ديدگاه‌ آيت‌ الله لطف الله صافی

وي در اين باره مي گويد‌: «... اگر با عمل جراحي ، زني که شوهر دارد مرد شود از همان لحظه ، نکاح آن ها بـاطل مـي‌ شود.‌»

ح ـ ديدگاه آيت الله يوسف‌ صانعی

وي در اين باره مي گويد: «تغيير جنسيت واقعي بعد از ازدواج کـه باعث ضرر و اذيت‌ ديگري‌ مي‌ شود حرام است، لکن با فـرض تـحقق و تـغيير جنسيت، ازدواج از هنگام‌ تغيير‌ باطل‌ مي شود.» همچنين ايشان در مورد «تغيير جنسيت همزمان‌ » يا‌ «تغيير‌ جـنسيت ‌ ‌غـيرهمزمان » زوجين چنين مي گويد: «اگر زن و شوهر هر دو تغيير جنسيت دهند‌؛ به‌ اين ترتيب کـه زن ، مـرد و مـرد، زن شود، اگر تغيير جنسيت آن دو‌ با‌ هم‌ در يک زمان نباشد، حکم آن مانند سابق است؛ اما اگر هـر دو با‌ هم‌ تغيير جنسيت دهند، احوط آن است که مجددا ازدواج کنند و زن با ديگري‌ ازدواج نکند‌، مگر اين که بـا اجـازة طرفين طلاق بگيرد، هر چند که بعيد نيست ازدواج آنها‌ همچنان‌ برقرار باشد.»

ط ـ ديدگاه آيت الله محمد فاضل لنکرانی

ايشان در مورد تغيير جنسيت پس از ازدواج چنين‌ مـي‌ گويند‌: تغيير جنسيت در دو همسر (زوجين )به چند صورت ممکن است : ١. اگر‌ تنها‌ يکي از آن ها تغيير جنسيت دهد، عقد زوجيت آن دو باطل مي گردد؛ ٢. اگر هر‌ دو‌ همسر تغيير جنسيت دهند، ولي يکي جلوتر و ديگـري در زمـان بعد، در‌ اين‌ صورت نيز عقد نکاح باطل مي شود‌؛ ٣. اگر‌ تغيير‌ جنسيت در دو همسر همزمان صورت گيرد‌، زوجيت‌ آن دو بلافاصله فسخ مي گردد، ولي مي توانند مجددا در شکل جديد‌ ـ بعد‌ از تغيير جنسيت ـ عـقد ازدواج‌ بخوانند‌ و احتياط مستحب‌ آن‌ است‌ که صبر کنند تا زمان عده‌ بگذرد‌.

ي ـ ديدگاه آيت الله ناصر مکارم شيرازی

در‌ پرسش‌ و پاسخ از ايشان چنين آمده است‌ : «پرسش: اگر زن و شوهر‌ با‌ هـم در يک زمـان تغيير‌ جنسيت‌ دهند، حکم ازدواج قبلي آن ها چيست ؟ پاسخ : اگر تغيير حقيقي باشد، زوجيت‌ بلافاصله‌ فسخ مي شود و مي توانند‌ مجددا‌ عقد‌ ازدواج را در‌ شکل‌ جديد بخوانند، ولي احتياط‌ آن‌ است زمان عـده بـگذرد.»

ک ـ ديدگاه‌ آيت‌ الله مـنتظري

وی مـي گويد: «اگر‌ زن‌ و شوهر تغيير‌ جنسيت‌ دهند‌، عقد باطل مي شود.‌»

نتيجه

از ارکان مسلم ازدواج ، وجود «زن و مرد‌» به‌ عـنوان «زوجـين » اسـت . هرگاه اين امر‌ به‌ هر‌ دليلي‌ از‌ جمله تغيير جنسيت‌ ، مـخدوش‌ گـردد، ازدواج باطل مي شود.

پس وجود «زن و زن » يا «مرد و مرد» به عنوان «زوجين » غير‌ شرعي‌ است‌ .پس از ازدواج ، گاه مرد تغيير جنسيت‌ مي‌ دهد‌ و گـاه‌ زن‌ ، جـنسيت‌ خويش را تغيير مي دهد. در هر حال، ازدواج گذشته باطل يا منحل مـي شود. اين مسأله، مورد اتفاق فقيهان شيعه است و حتي يک مخالف هم وجود‌ ندارد.

در مواردي، زن و شوهر هر دو تغيير جنسيت مـي دهـند. اين نـوع تغيير جنسيت، گاه غير همزمان (غير متقارن) است؛ يعني تغيير جـنسيت زن و شـوهر با يک فاصلة زماني‌ صورت‌ مي پذيرد. براي مثال، زوج در سال اول و زوجه در سال دوم، تغيير جنسيت مي دهد. اين نوع تـغييرجنسيت نـيز مـوجب بطلان ازدواج سابق مي شود؛ چه اينکه با‌ تغيير‌ جنسيت اول (مثلا زوج )، ازدواج سابق بـاطل مـي شـود و تغيير جنسيت دوم (مثلا زوجه ) تأثيري در حکم مسأله (بطلان نکاح سابق ) ندارد.

به‌ عبارت‌ ديگـر: تـغيير جـنسيت دوم، تأثيري‌ در‌ ابقاي ازدواج سابق ندارد. نهايت آن که زن و شوهر پس از تغيير جنسيت مي توانند با يکديگر مـجددا ازدواج کـنند.

مطلب فوق، يعني بطلان‌ نکاح‌ زوجين در تغيير جنسيت‌ غيرهمزمان‌ مورد اتفاق همه فـقيهان شـيعه اسـت و حتي يک مخالف هم وجود ندارد .

هرگاه زن و شوهر به صورت همزمان تغيير جنسيت دهند (مـتقارن )، امـام خميني در تحرير الوسيله ، بقاي ازدواج سابق‌ را‌ ترجيح مي دهد و مي گويد: بقاي نکاح آن دو بـعيد نـيست، ولي احـتياط آن است که ازدواج ميان دو، تجديد شود.

عده اي از فقيهان شيعه، اساسا فرع فوق ، يعني‌ تأثير‌ تغيير جـنسيت‌ هـمزمان زوجين بر ازدواج سابق را مورد توجه قرار نداده اند. گروهي از فقيهان که فـرع فـوق‌ را مـورد توجه قرار داده اند، خود دو گروهند:

يکي از‌ فقيهان‌ مانند‌ آيت الله يوسف صانعی، همانند امام خميني معتقد اسـت کـه: بـعيد نيست ازدواج آن ها همچنان برقرار ‌‌باشد‌. اما بقية فقيهان شيعه مانند: آيت الله احمد مـطهري، آيت الله مـحمد مؤمن‌، آيت‌ الله‌ سيد محسن خرازي، آيت الله محمد فاضل لنکراني و آيت الله ناصر مکارم شيرازي معتقدند که‌ اساسا «تـغيير جـنسيت همزمان زوجين » تأثيري در حکم (بطلان ازدواج سابق ) ندارد. در‌ هر حال ، تغيير جنسيت‌ هـمزمان‌ زوجـين، مانند تغيير جنسيت غيرهمزمان زوجين ، موجب بـطلان ازدواج سـابق مـي شود. بنابراين، ازدواج سابق اساسا باطل و منحل شـده و آن دو بـراي زندگي به عنوان «زن و شوهر» نيازمند عقد جديد هستند‌.

در مواردي خنثاي مشکل يا خنثاي غـير مـشکل، با عمل جراحي به يکـي از دو جـنس مرد يا زن تـبديل مـي شـود. نيز در مواردي ممکن است مرد يا زن بـا‌ عـمل‌ جراحي، به خنثاي مشکل يا خنثاي غير مشکل تبديل گردد که تأثير هـريک از جـراحي هاي فوق بر ازدواج، مورد بررسي قـرار گرفت.

بیشتر بخوانید:

تغییر جنسیت و تاثیر آن بر ابقای نکاح (قسمت 1)

 

منبع: تأثیر تغییر جنسیت بر ابقای نکاح - محمد مهدی کریمی نیا - فقه پزشکی - شماره 5 و 6

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات حقوقی



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: