حقوق خبر

پنهان‌کاری و اظهار خلاف در ازدواج (قسمت 1)

در میان گـذاشتن بـرخی مسائل با خواستگار و بیان اسرار و مسائل خصوصی زندگی، بحث مهمی است که گاهی اوقـات‌ دخـتر‌ و پسر با گفتن یا نگفتن یـک مـسأله یا گـفتن نـابهنگام آن، بـاعث از دست دادن یک موقعیت خـوب می‌شوند و یا باعث بروز اختلافات و مشکلاتی در زندگی مشترک و دردسرهای دیگر‌ می‌شوند‌

پایگاه خبری حقوق نیوز

پنهان‌کاری و اظهار خلاف در ازدواج

سن ازدواج در دهه‌های اخیر، افزایش قابل‌توجهی پیدا کرده است. میانگین سن ازدواج پسران و دختران در‌ سال‌ 1370‌ به ترتیب  24/4 و 20/9 سال بود که در‌ سال‌ 1395 به 27/4 و 22/9 سال رسیده است (سالنامه آمارهای جمعیتی 1395، سـازمان ثـبت احـوال کشور). پژوهش‌ها نشان می‌دهد یـکی‌ از‌ عـوامل‌ افـزایش سن ازدواج روابط پیشاازدواج است. خلج آبادی فراهانی، کاظمی‌پور‌ و رحیمی(1392) در پژوهشی تحت عنوان بررسی تأثیر معاشرت با جنس مخالف قبل از ازدواج بر سـن‌ ازدواجـ‌ و تـمایل‌ به ازدواج، به این نتیجه رسیده‌اند که روابط دوسـتی بـا جنس‌ مخالف‌ در بین دختران پیش از ازدواج، با افزایش سن ازدواج آنان ارتباط دارد؛ همچنین روابط جنسی‌ و معاشرت‌ نزدیک‌ با جنس مخالف در دخـتران و پسـران بـا تأخیر در ازدواج رابطه مهمی‌ دارد‌. جهانبخشی‌ و فضل اللهی‏(1395)، نیز گسترش روابط نـاسالم بین دختران و پسران و ارضای نیاز جنسی‌ جوانان‌ خارج‌ از چارچوب شرعی را ششمین عامل افزایش سن ازدواج دانشجویان می‌دانند.

تجربه روابـط پیـشاازدواج‌ بـخصوص‌ اگر متعدد و به سمت روابط جنسی پیش رود، نه تنها می‌تواند بـر تـمایل‌ به‌ ازدواج‌ و سن ازدواج تأثیر داشته باشد، بلکه می‌تواند اثر منفی در کیفیت ازدواج و احتمال بیشتر‌ طلاق‌ داشته بـاشد.

خلج آبادی و شجاعی(1392) در تـحقیق دیـگری نـتیجه گرفته‌اند که روابط پیشاازدواج‌ خصوصا‌ در صورتی که متعدد و به روابط جنسی کشیده شود، اثـرات نـامطلوبی در‌ رضـایت‌ زناشویی‌ دارد. همچنین روابط پیشاازدواج سبب توسعه نگرش‌های منفی، وسواس و سختگیری در انتخاب همسر به عـلت‌ تـنوع‌ تجربیات‌ و بالا رفتن توقع در معیارهای همسرگزینی و ایجاد حس بدبینی به جنس مخالف‌ و گـسترش‌ بـی‌اعتمادی مـی‌گردد که بر روی تمایل جوانان به ازدواج اثر منفی می‌گذارد. مـعاشرت عـاطفی و جنسی پیش از ازدواج در ایران برخلاف‌ هنجارهای‌ سنتی و فرهنگی است؛ اما برخی شواهد دلالت‌ بـر‌ رونـد‌ افـزایشی این معاشرت‌ها در بین جوانان دارد‌. جعفری و هـمکاران‌(1384‌) در پژوهـشی به بررسی مشکلات‌ جنسی‌ 177 دانشجو‌ پرداخته‏اند‌؛ این‌ مطالعه نشان می‌دهد 58 درصد از‌ افـراد‌ بـررسی‌شده، دارای روابـط دوستی با جنس مخالف بوده و از بین آن‌ها 68‌ درصد‌ با دوست پسر خود رابطه جنسی‌ داشـته‌اند. مـراجعه بـه مراکز‌ مشاوره‌ و پاسخگویی به سؤالات و تحلیل پژوهشگران‌ عرصه‌ تحقیق و پژوهش نـشان می‌دهد روابط و مسائل پیشاازدواج در‌ فرایند‌ خواستگاری، شایع است؛ از حدود‌ 200‌ سؤالی‌ که در این‌ زمینه‌ جمع‌آوری شد، حـدود 80‌ درصـد‌ سؤالات در مورد دختران و پسرانی بود که در گذشته گرفتار روابط جنسی یا دوسـتی‌ بـا‌ جنس مخالف بوده‌اند که در دختران‌ بعضا‌ بـه ازاله‌ بـکارت‌ نیز‌ منجر شده است. همچنین‌ تعداد مـحدودی از سـوالات در زمینه بیماریهای جسمی ـ روانی گذشته و یا درباره شرایط و سوابق‌ پیشین‌ خانواده دختر و پسـر مـی‏باشد که به‌ علت‌ محدود‌ بـودن‌ سـوالات‌ و عدم ضـرورت در‌ ایـن‌ تـحقیق به آنها پرداخته نشده است. در ایـن بـین سؤالاتی موجب تعارض این دختران و پسران بین‌ بیان‌ و عدم‌ بیان مسائل و اسـرار گـذشته زندگی گردیده است‌. سؤالاتی‌ مانند‌ ایـن‌ که‌ آیا‌ پنهان کـردن یـا اظهار عدم وجود چنین روابـطی فـریب و خیانت به همسر نیست؟ آیا این کار دروغ محسوب نمی‌شود؟ آیا با توجه به عواقب سـوء بـیان کردن این مسائل‌ همچون بـی‏آبرویی، انـصراف یـا رد خواستگاران و مانند آن، مـجوزی بـرای پنهان کردن می‌شود؟

در میان گـذاشتن بـرخی مسائل با خواستگار و بیان اسرار و مسائل خصوصی زندگی، بحث مهمی است که گاهی اوقـات‌ دخـتر‌ و پسر با گفتن یا نگفتن یـک مـسأله یا گـفتن نـابهنگام آن، بـاعث از دست دادن یک موقعیت خـوب می‌شوند و یا باعث بروز اختلافات و مشکلاتی در زندگی مشترک و دردسرهای دیگر‌ می‌شوند‌. درنتیجه، این دسته از دخـتران و پسـران سؤال می‌کنند اولا آیا خواستگار را از مسائل و اسـرار گـذشته زنـدگی مـطلع کنیم؟ آیا‌ این دروغ محسوب نمی‌شود؟ و آیا با پنهان کردن آن از خواستگار، تدلیس و فریب صورت نمی‏گیرد؟ مـی‌توانم بـرای حـفظ آبرو، احتمال مجرد ماندن تا پایان عـمر و عـواقب‌ سـوئی‌ از ایـن قـبیل، سـکوت‌ کنم‌ یا خلاف واقع اظهار نمایم؟

در این میان، مشاوران مسلمان از یک‌طرف ملاحظه می‌کنند که اولا اقرار به اشتباهات،

اعتراف به گناه در برابر غیرخداوند و حرام است و ثانیا بیان این مـسائل‌ به‌ خواستگار عواقبی چون نابودی عزت نفس، منصرف شدن یا رد خواستگار و پس از آن، احتمال فاش شدن اسرار آنها، بی‌آبرویی و در پاره‌ای از موارد مجرد ماندن تا پایان عمر، و زندگی‌ پر‌ از تنش‌ و همراه با بدبینی هـمسر را بـه دنبال خواهد داشت. از طرف دیگر، با نظر به متون فقهی‌ همچون تدلیس در نکاح و صدق و کذب خصوصا در مسأله حیاتی مانند‌ خواستگاری‌، دچار‌ تعارض و اختلاف می‌شوند که دختران و پسران گرفتار ایـن مـسائل را چگونه راهنمایی کنند تا مرتکب کار حرامی ‌‌نشوند‌ و حقی از طرف مقابل، زایل نشود و دختران و پسران را هم از این گرفتاری‌ نجات‌ دهد‌. ازاین‌رو بخشی از سـؤالات کـه مراجعان از مشاوران خواسته‌اند، جنبه فـقهی دارد. ایـن سؤالات که‌ می‌توان آن‌ها را تحت عنوان مشترک «پنهان‌کاری و اظهار خلاف اسرار پیشاازدواج» نام‌گذاری کرد‌، از یک‌سو با عناوین‌ فقهی‌ چون تدلیس و کذب تطبیق دارد و از سوی دیـگر مـی‌تواند با عناوین احکام ثـانویه هـمچون قاعده «اضطرار» مطابقت داشته باشد. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر این است که مسأله پنهان کردن یا اظهار‌ خلاف در مورد اسرار و مسائل خاص گذشته را در احکام اولیه در ابوابی چون تدلیس در نکاح، صـدق و کـذب را مطابق نظر مشهور فقهای نیم‌قرن گذشته بررسی کند. بنابراین سؤالات این‌ پژوهش‌ عبارتند از:

1ـ آیا پنهان کردن یا اظهار خلاف مسائل و اسرار پیش از ازدواج، مصداق تدلیس حرام واقع می‌شود؟

2ـ آیا اخفا یا اظـهار خـلاف واقع در ایـن مسائل دروغ است؟

3ـ برفرض کذب بودن‌، آیا‌ از طریق توریه می‌توان آن را از تحت حکم حرمت کذب خارج کرد؟

در این مطالعه، مراد از بـاکره دخـتری است که نه در قُبُل او‌ دخولی‌ صورت‌ گرفته باشد، نه در دُبُر او. کما این که آیت‌الله‌ خویی آیت‌الله تبریزی، آیت‌الله وحید خراسانی و مرحوم امام (ره) و مقام معظم رهبری معیار دوشیزگی را عدم دخول به‌طور مطلق می‌دانند؛ بنابراین وجود یا عدم پرده، معیار باکرگی محسوب‌ نمی‌شود‌. از‌ سوی دیگر، منظور از رابطه جنسی پر خطر و نزدیک در این مقاله‌ هـر‌ گـونه‌ دخول در قبل یا دبر بدون عقد شرعی است که به ازاله بکارت نیز‌ منجر‌ شده‌ باشد. منظور از رابطه دوستی، ارتباطي است بين دو جنس مخالف همراه با محبت‌، صميميت‌، عشق و علاقه قـلبي؛ اعـم از این که در فضای مجازی باشد، یا به‌صورت‌ تلفنی‌ یا‌ در فضای واقعی و فیزیکی. ازاین‌رو، ارتباط دو دختر و پسر كه براي اهداف خاصي مانند‌ تحصیل‌، کار و غیره باشد، نمی‌تواند جزو این مقوله مـحسوب شـود‏(احمدی، ۱۳۷۸، ص116ـ118‌). مقصود‌ از‌ ازدواج در این نوشته، عقد، یعنی پیوند شرعی و قانونی است؛ خواه به‌صورت دایم باشد یا‌ موقت‌. ازاین‌رو، ارتباط حتی طولانی‌مدت و به قصد آشنایی و ازدواج از این قسم خارج‌ است‌. اکنون‌ ازدواج، شـامل دخـترانی اسـت که ازدواج موقت داشته یا ازدواج دایـم نـاموفقی داشـته و در دوره‌ عقد‌ از‌ همسر خویش جدا شده‏اند و البته باکره هستند، و الا درصورتی‌که ازدواج سابق به‌ هم‌خوابگی‌ و روابط جنسی کشیده شود، از حکم این قسم بـیرون اسـت.

مـفهوم‏ شناسی مصطلحات

1ـ تدلیس

تعریف لغوی تدلیس

دَلَس به معنای ظلمت و تاریکی است. «مدالسه» نیز به معنای ظلمت و تاریکی است. «مدالسه» نیز بمعنای «مخادعه» است. مدلس دست به عمل فریبکارانه ای می زند که سبب مخفی ماندن حقیقت از طرف مقابل می شود.گویی فرد را در تاریکی نگه می دارد و حقیقت را از او پوشیده می دارد. بنابراین تدلیس در بیع یا هر چیز دیگری بمعنای «کتمان عیب آن است».

تعریف اصطلاحی تدلیس

دست یازیدن به اعمالی که موجب فریب طرف معامله و در نتیجه اضرار مالی او باشد تدلیس می گویند.

همان طور که گفته شد تدلیس به معنای فریب دادن و پنهان کردن واقع است و معنای اصطلاحی آن نیز از معنای لغوی اش دور نیفتاده است. «پس هرگاه فروشنده ی مالی برای فریفتن خریدار، وصفی موهوم را به کالای خود نسبت دهد یا عیبی را که در آن است بپوشاند، گویند در معامله تدلیس کرده است.» «بدین ترتیب در هر تدلیس نوعی تقلب و ریا وجود دارد و نیرنگ باز بی اعتنا به شرافت شغلی و درستکاری متعارف، از اعتماد طرف معامله برای گول زدن او استفاده می کند. به همین جهت تدلیس در قرارداد با کلاهبرداری قرابت دارد.»

با بررسی کلمات فقها‌ به‌ این نتیجه می‌رسیم کـه تـعاریف ایشان‌ از معنی و مفهوم تدلیس‌، باوجود‌ تعابیر متفاوت، یکسان است که‌ به‌ آن‌ها اشاره می‌کنیم:

الف‏- از تـعاریف مـحقق کـرکی، شهید ثانی و صاحب ریاض بر‌ می‌آید‌ که تدلیس به دو شکل‌ می‌تواند‌ صـورت‌ گـیرد:

اول-‏ اظـهار‌ صفت‌ کمال خواه به‌صورت وصف‌ یا‌ شرط کمال با علم به فقدان آن؛ مانند ایـن کـه مـتاع را متصف به‌ صفت‌ کمال، مانند آزاد بودن یا دوشیزگی‌ کند‌ و بعد معلوم‌ شود‌ دارای‌ ایـن کـمال نبوده است‌.

دوم- صفت نقص یا عیبی در عین مورد معامله باشد و باوجود دانـستن آن خـلل، سـکوت‌ کرده‌ و آن را بیان نکند.

ب‏- برخی‌ از‌ فقها‌ همچون‌ آیت‌الله‌ سید محمود شاهرودی‌ بنای‌ عقد بـر اسـاس صفت غیرواقعی را نیز به گونه‌های تدلیس افزوده و اظهار داشته‌اند که تدلیس به‌ امـور‌ زیـر‌ مـحقق می‌شود:

ـ «و كل موضع تحقق فيه خلل‌ الخلقة‌ فالسكوت‌ عنه‌ مع‌ العلم‌ به تدليس، و كل موضع لا يكون كذلك لا يتحقق التـدليس، إلّا إذا وصـف بصفة كمال فيظهر عدم‌ها كالحرية و البكاره، و الأصل فيه أن الإطلاق محمول على كمـالية الخـلقه‌، و لا يقـتضي استجماع صفات الكمال، هذا معنى التدليس»(کرکی)

ـ «فمرجع التدليس إلى إظهار ما يوجب الكمال أو إخـفاء مـا يوجـب النقص»(عاملی)

ـ «يتحقّق‌ التدليس‌ بأحد أمرين فإمّا السكوت من العيب مـع العـلم أو دعوى صفة كمال»(حائری)

ـ نشان دادن چیزی برخلاف واقع؛ مانند سرخ کردن صورت کنیز جهت سـرخ‌روی نـشان‌ دادن‌.

ـ بازگو نکردن عیب موجود یا صفت نقص با علم به آن.

ـ عـقد بـه وصف یا شرط کمال با علم بـه فـقدان آن درواقـع‌؛ مانند‌ ازدواج با زنی با وصف‌ آزاد‌ بودن(بـرده نـبودن) یا با شرط دوشیزه بودن؛ درحالی‌که وی در واقع فاقد آن وصف یا شرط است.

ج‏- صاحب‌ مفتاح‌ الکرامه مـی‌فرماید مـمکن است‌ تـدلیس‌ وجـود داشـته باشد، بی‌آن که مال معیوب بـاشد. در عـیب، زیاده یا نقیصه‌ای در مال هست و عرف آن را عیب می‌شناسد؛ ازاین‌رو موضوع معامله الزامـا بـاید معیوب باشد، اما در‌ تدلیس‌، الزام وجود عـیب درموضوع معامله نیاز نـیست؛ زیـرا صرف نبود یک امتیاز و صـفت کـمال، ممکن است تدلیس محسوب شود.

تعریف تدلیس در ازدواج با تعریف کلی تدلیس اختلاف چـندانی نـدارد‌. تدلیس‌ در نکاح‌ مطابق آنچه شـیخ انـصاری بـیان کرده، عبارت اسـت از: «هـو إظهار صفه كمال فـي المـرأه مع انتفائها‌ عنها أو إخفاء صفه نقص؛ اظهار صفت‌ کمال‌ ـ به‌گونه‌ای‌ که از تـوصیف آن سـود برد، مانند این که بگوید طـبیب اسـت، درحالی‌که نـیست. یـا پنـهان کردن ‌‌صفت‌ نقص، کـه خود به دو صورت است؛ یا به‌صورت لفظ است، به این‌ صورت‌ که‌ دارای عیب خفی اسـت و مـی‌گوید سالم است یا به سکوت اسـت.

تـدلیس در مـتون فـقهی‌، گـاهی به عنوان مـوضوع خـیار و فسخ عقد یا به عبارت دیگر آثار وضعی‌ آن مانند اثر فقدان‌ بکارت‌ در ایجاد حق فسخ و کـاهش مـهریه، مـورد بحث و بررسی قرار گرفته است و گاهی بـه‌عنوان حـکم تـکلیفی مـورد بـررسی واقـع شده است. رویکرد فقها در مسأله حاضر بر آثار وضعی آن تمرکز‌ یافته است و درصدد بیان حکم تکلیفی آن نبوده‌اند؛ اما آنچه‌ در‌ این تحقیق مهم است، بررسی عنوان «تدلیس محرم» و شرایط تحقق آن است. تدلیس با این اصطلاح، به عنوان موضوع حرمت در روایات قرار نگرفته اسـت. کـما این که مقدس‌ اردبیلی‏‌، آیت‌الله خویی، آیت‌الله تبریزی و محسنی قندهاری می‌فرمایند تدلیس به اعتبار این که غش است، حرام است. ازاین‌رو تدلیس نـوعی غـش بوده، ماهیتی جدا از آن ندارد و ادلهـ‌ای کـه بر‌ حرمت‌ غش‌ در معاملات دلالت دارد، توانایی‌ اثبات‌ حرمت‌ تدلیس در نکاح را نیز دارد. البته هر نوع پنهان‌کاری صفت ناپسند یا ابراز صفت کمال نمی‌تواند تحت عنوان تـدلیس و غـش‌ قرار‌ گیرد‌. بنابراین، ابـتدا بـاید غش را تعریف و سپس شرایط‌ و عناصر‌ تحقق آن را بررسی کنیم.

منابع:

بررسی فقهی پنهان‌کاری و اظهار خلاف اسرار پیشاازدواج در فرایند خواستگاری - حمید رفیعی هنر و علی بیات

سیر تاریخی اصطلاح تدلیس در حدیث - مجید معارف و سید مهدی لطفی

مفهوم تدلیس و فریب و جایگاه آن در حقوق ایران، انگلیس و فقه امامیه - سید امیر مهدی امین

بیشتر بخوانید:

شرایط و حکم ازدواج دختر بدون رضایت پدر چیست؟

قواعد و قوانین ارث بری زوجین از یکدیگر

وضعیت حقوقی فرزندان حاصل از ازدواج موقت (صیغه)+ فیلم آموزشی

 

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات حقوقی

 



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: