حقوق خبر
محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)، تیمورتاش، مخبرالسلطنه (مهدیقلی خان هدایت) و عیسی صدیق اعلم

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی (قسمت 3)

فروغی ابتدا بر آن بود تا پزشکی بیاموزد، اما سرانجام به دلیل گرایش درونی بیش تر به فلسفه و همچنین نبود امکانات و تجهیزات کافی از جمله سالن تشریح، (که تشریح با موازین شرعی هم تناقض دارد) به فراگیری حکمت شرق و فلسفه ی غرب روی آورد و در این زمینه چنان توفیقی یافت که توانست کتاب ارزشمند «سیر حکمت در اروپا» را تدوین کند

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه دربارهی مسائل فرهنگی (قسمت 3)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)

محمدعلی فروغی، زاده در سال 1268 ش، فرزند میرزامحمدحسن در خانواده ای برجسته پا به میدان هستی گذاشت. پدرش از رجال فرهیخته، ادیب سیاست مدار و ترقی خواه بود که پسرش را شخصیتی برجسته و بسیار مفید برای جامعه ایرانِ بازمانده از گردونه رشد و ترقی، تربیت کرد. محمدعلی، دروس اولیه را نزد پدر و معلمی به نام "مولانا" فرا گرفت و پس از آن، تحصیل را در دارالفنون ادامه داد؛ چون فرانسه می دانست کتاب های درسی را که به زبان فرانسه بود برای دانش آموزان به فارسی ترجمه می کرد.

افزون بر دارالفنون، او به مدرسه های صدر، مروی و سپهسالار نیز رفت و در همین زمان دو بخش متفاوت فلسفی، یعنی مشاء و اشراق را به خوبی آموخت.

فروغی ابتدا بر آن بود تا پزشکی بیاموزد، اما سرانجام به دلیل گرایش درونی بیش تر به فلسفه و همچنین نبود امکانات و تجهیزات کافی از جمله سالن تشریح، (که تشریح با موازین شرعی هم تناقض دارد) به فراگیری حکمت شرق و فلسفه ی غرب روی آورد و در این زمینه چنان توفیقی یافت که توانست کتاب ارزشمند «سیر حکمت در اروپا» را تدوین کند؛ کتابی در تاریخ فلسفه که هنوز هم در شمار آثار برجسته است. به ویژه که در بردارنده ی ترجمه ی کامل "گفتار در روش..." رنه دکارت فرانسوی است.

در عصر صدارت ميرزانصراله خان مشيرالدوله و ميرزاحسن مشيرالملک، که مدرسه ی علوم سياسی را برای تربيت دیپلمات ها و مأموران وزارت خارجه تأسيس کرده بودند و ابتدا خود مشيرالدوله (ميرزاحسن) ریاست مدرسه را داشت و سسس محقق الدوله، و بعد از مشروطه، فروغی در سال 1317. ق (1278 .ش) به ریاست مدرسه علوم سیاسی رسید و همزمان معلمی احمدشاه را هم بر عهده داشت و به تالیف و ترجمه هم مبادرت می ورزید. آیار او عبارتند از:

1.سيرحکمت در اروپا 2 .حکمت سقراط و افلاطون 3 .دوره ی مختصر از علم فيزیک 4 .اصول ثروت ملل 5 .حقوق اساسی یا آداب مشروطيت 6 .تاریخ ایران قدیم 7 .تاریخ مختصر ایران 8 .تاریخ ساسانيان 9. تاریخ مختصر روم 10 .تاریخ اسکندر کبير 11 .پيام به فرهنگستان 12 .آیين سخنوری یا فن خطابه 13 .فن سماع طبيعی 14 .کليات سعدی 15 .مواعظ سعدی 16 .زبده ی دیوان حافظ17 . رباعيات خيام 18. خلاصه ی شاهنامه.

اسماعيل رایين نوشته است که فروغی در 1286 .ش؛ یعنی همان سالی که به ریاست مدرسه ی علوم سياسی رسيد از بنيانگذاران لژ بيداری هم شد و در این لژ به مقام "استاد اعظم" رسید و عنوان "چراغدار" به دست آورد.

آگاهی دقیق و کامل از شرکت فعال فروغی در نهضت مشروطیت نداریم. اما می دانیم که در مجلس اول با پیشنهاد مرتضی خان هدایت که در آن زمان ریاست مجلس را بر عهده داشت، سرپرستی دبیرخانه مجلس به عهده ی فروغی گذاشته شد. این دوره کوتاه بود تا دوره ی کودتای محمودعلی شاه و گلوله باران توپخانه ی لیاخوف روسی، اما فرصت بسیار خوبی بود تا وی در جریان اوضاع کشور و نابسامانی های آن قرار گیرد و اندوخته های نظری خویش را در عمل هم بیازماید.

فروغی پس از برکناری محمدعلی شاه، در انتخابات مجلس دوم شرکت کرد و به عنوان وکیل تهران به مجلس راه سافت. کمی بعد، پس از استعفای صادق مستشارالدوله، به ریاست پارلمان مشروطه رسید.

گرچه عمر این ریاست هم کوتاه بود، چون پس از کناره گیری از ریاست، در مقام نایب رئیس مجلس، در کنار میرزا حسن خان مؤتنمن الملک، به کار خود ادامه داد و فرصت یافت تا پیش از دوره ی کارپردازی، آگاهی خود را در عمل هم تجربه کند و به سیاست مداری با کفایت بدل گردد.

برای جلوگیری از درازگویی و نیز برای رسیدن به موضوع این نوشته مناصب ذکاءالملک در عصر دوم مشروطه را به شرح زیر خلاصه می کنیم:

1-تصدی وزارت مالیه در کابینه ی دوم صمصام السلطنه (7 آذر 1290)

2- تصدی وزارت عدلیه در ترمیم کابینه ی صمصام السلطنه (20 آذر 1290)

3- سرپرستی وزارت عدلیه درکابینه ی مستوفی الممالک (25 مرداد 1293)

در آغاز جنگ جهانی اول، عصر نیابت ابوالقاسم خان قره گوزلو (ناصرالملک) که از زمان برچیدن مجلس دوم و اخراج شوستر و پذیرفتن اولتیماتوم روسیه در واقع مشروطه را تعطیل کرده و خود سکان اداره ی کشور را به دست گرفته بود، فروغی فروغی از ایران خارج شد و با رسیدن احمدشاه به سن قانونی، ناصرالملک در عمل هم کنترل اوضاع را در اختیار درآورد و هم اجازه داد تا انتخابات مجلس سوم برگزار شود.

فروغی در کبینه ی مستوفی الممالک که در مرداد 1293 تشکیل شد و تا اسفند همان سال دوام داشت، وزارت مالیه را عهده دار شد.

ما در انتخابات مجلس که همزمان بود با رسيدن احمدشاه به سن تاجگذاری و پایان دوره نيابت ناصرالملک از زمان تعطيل شدن مجلس دوم، ناصرالملک در عمل همه ی اختيارات کشور را به عهده داشت و از برگزاری انتخابات جلوگيری می کرد. فروغی در انتخابات دوره سوم مجلس شورای ملی ثبت نام کرد و پس از راه یافتن به مجلس در 13 آذر 1293 ،به عنوان نمایندة تهران وارد مجلس شد و برای شرکت در هيئت رئيسه هم ثبت نام کرد، اما کمی بعد، با پذیرش وزارت ماليه کابينة مشيرالدوله، از مجلس سوم دست کشيد و به دولت پيوست.

پس از سقوط کابينه مشيرالدوله (اردیبهشت 1294) فروغی از بهمن 1300 به همکاری با هيچ کدام از دولتها فرا خوانده نشد و فقهط درکابينه وثوق الدوله، به عنوان یکی از اعضای هیئت مذاکره کننده، سال 1919 و سال 1298 .ش به سرپرستی علی قلی خان انصاری، (مشاورالملک) مرکب از 5 نفر: فروغی، علاء، انتظام الملک، میرزا عبدالحسین انصاری با احتساب سرپرست، با دستورالعمل سه گانه، یعنی طرح مطالبات ایران از دولت های متخاصم، طرح دعاوی ارضی و استخدام مستشاران فرانسوی و آمریکایی، به فرانسه اعزام شد. اما هیأت پشت درهای بسته ماند و به جلسه راه نیافت.

بیشتر بخوانید:

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی (قسمتهای دیگر)

 

منبع: نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی «محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)، تیمورتاش، مخبرالسلطنه (مهدیقلیخان هدایت) و عیسی صدیق اعلم»- فریده رحمتی و دیگران

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: