حقوق خبر
political culture

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمت پنجم)

نیروهای مسلح نقش مهمی را در پشتیبانی از سیاست های خارجی و داخلی شاه ایفا می کرد. این مسئولیت های غیر انتظامی به ویژه پس از برنامه اصلاحات «انقلاب سفید» در 1342 بیشتر شد. نفوذ نیروهای مسلح تنها به مسائل اجتماعی و اقتصادی محدود نمی شد. پهلوی اغلب افسران ارتش را به مقام های گوناگون در کابینه، ارکان های دولتی و سفارت خانه های ایران در خارج می گمارد

political culture

پایگاه خبری حقوق نیوز

شاه در این مدت فرماندهی های جداگانه ای برای نیروی زمینی، هوایی و دریایی به وجود آورد و هر سه رکن ارتش به اجرای برنامه های گسترده نوسازی که در دهه های 1340 و 1350 رونق داشت، دست زدند. شاه برای تأمین اهداف خود، با دقت و مراقبت افسران و وفاداران مورد اعتماد خود را در رأس کارهای حساس گذاشت و توانایی آن ها را در مرحله بعد قرار داد. او همه انتصابات را تا سطوح پایین تحت نظارت شخصی خود گرفت و حتی ترفیع درجات افسران هم که یک روال عادی بود، بدون تصویب و فرمان او عملی نمی شد. شاه هر سه نیرو را جداگانه تحت نظر و فرمان خود گرفت و وحدت فرماندهی تنها در وجود او محقق می شد. فرماندهان نیرو ها نیزهرگز بدون حضور او جلسه مشترکی تشکیل نمی دادند. رییس واقعی ستاد مشترک این نیرو ها خود شاه بود و پست وزارت جنگ در کابینه معمولا به یک ژنرال سال خورده و یا بازنشسته تفویض می شد. شاه به عنوان تنها منبع قدرت، مختار بود که بنا به مصلحت خود، به شخصی پاداش داده یا وی را تنبیه کند و لازم نبود این کار حتما توأم با منطق بوده باشد و از آن جا که هیچکس به سرنوشت خود اطمینان نداشت، لذا همه امرای نظامی سعی داشتند از خطا اجتناب ورزیده و خواست های شاه را به بهترین وجه ممکن تعبیر و تفسیر کنند. علاقه شدید شاه به امور نظامی موجب شده بود که در تمام دوران حکومتش بودجه ی نظامی هرگز کمتر از 23 درصد بودجه کل کشور نباشد که در طول دهه 40-1330 این نسبت بالا تر بود و اغلب از 35 درصد می گذشت.

در مجموع، نیروهای مسلح نقش مهمی را در پشتیبانی از سیاست های خارجی و داخلی شاه ایفا می کرد. این مسئولیت های غیر انتظامی به ویژه پس از برنامه اصلاحات «انقلاب سفید» در 1342 بیشتر شد. نفوذ نیروهای مسلح تنها به مسائل اجتماعی و اقتصادی محدود نمی شد. پهلوی اغلب افسران ارتش را به مقام های گوناگون در کابینه، ارکان های دولتی و سفارت خانه های ایران در خارج می گمارد. مشاغل مهم در نهاد های امنیت داخلی و اجرای قانون به کادر نظامی وفادار و مورد اعتماد شاه واگذار می شد. استانداران و شهرداران مراکز شهری عمده، اغلب تیمسار های ارتش شاه بودند. او کوشش کرد تا وفاداری کامل به شخص خود را به نظامیان تزریق کند و به این منظور مزایای مادی در اختیار فرماندهان ارتش خود گذاشت. برای حصول اطمینان از وفاداری ارتش به حکومت پهلوی افسرانی را که مستقل به نظر می آمدند، به بهانه تهدید امنیت اخراج می کرد. در این دوران، ژاندارمری و شهرداری که جدای از ارتش بودند، در مجموع بیش از 76 هزار عضو داشتند که خود تحت الشعاع واحد های اطلاعاتی و امنیتی قرار داشتند.

واحد های اطلاعاتی/امنیتی، ستون اصلی نظام حکومت شاه بودند. نیروهای مسلح، آخرین و نهایی ترین تضمین کننده این قدرت بودند، اما وظیفه نیروهای امنیتی این بود که ترتیب اطمینان بخشی بدهند تا نیروهای مسلح علیه او به کار نروند. این نیرو ها چشم و گوش و در موارد لازم مشت آهنین شاه بودند و هدف از آن ها خنثی کردن و محو همه نهاد ها و کسانی بود که نسبت به حکومت وفادار نبودند. در میان واحد های اطلاعاتی/امنیتی، سازمان ساواک، رکن 2 (اداره دوم)، کمیته مشترک ضد خرابکاری، سازمان بازرسی شاهنشاهی،دفتر ویژه اطلاعات و شورای عالی هماهنگی از اهمیت بیشتری برخوردار بودند. در میان آن ها نیز گستره فعالیت و اهمیت ساواک بیش از دیگران بود که اندکی به آن می پردازیم.

لایحه تشکیل ساواک ذر سال 1335 به تصویب مجلس سنا و شورای ملی رسید و این سازمان به طور رسمی از سال 1336 فعالیت خود را آغاز کرد. رییس ساواک گرچه معاون نخست وزیر محسوب می شد اما در کارهای خود با نخست وزیر ملاقات نمی کرد و هفته ای دو روز به دیدار شاه می رفت و گزارش های ادارات مختلف را به اطلاع شاه می رسانید و از وی دستور می گرفت.

بیشتر بخوانید:

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمتهای دیگر)

 

تهیه کننده: محمدی

منبع: انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران - حمیدرضا اسماعیلی

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: