حقوق خبر
خاندان های اهل حق

اشتراکات و افتراقات خاندان های اهل حق (1)

اهل حق فرقه اي مذهبي بـا گـرايش هاي عرفاني است که در تقسيم بندي کلامي ذيـل فرق تشيع و جزء فرق غالي به حساب آورده شده است‌. اين‌ فرقه‌ با نام «يارسـان» نيز خوانده‌ شده‌ است‌. در وجه تسميه آن گفته انـد مـقصود از «يار» خداوند و مقصود از «سان» سلطان اسحاق برزنجه اي از نوادگان امام موسي‌ کاظم‌ (ع)

اشتراکات و افتراقات خاندان های اهل حق (1)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

مقدمه

اهل حق فرقه اي مذهبي بـا گـرايش هاي عرفاني است که در تقسيم بندي کلامي ذيـل فرق تشيع و جزء فرق غالي به حساب آورده شده است‌. اين‌ فرقه‌ با نام «يارسـان» نيز خوانده‌ شده‌ است‌. در وجه تسميه آن گفته انـد مـقصود از «يار» خداوند و مقصود از «سان» سلطان اسحاق برزنجه اي از نوادگان امام موسي‌ کاظم‌ (ع).

يارسـان مردمـاني هسـتند آريايي نژاد از شاخه هندواروپايي که حدود هـزار سـال قـبل از ميلاد به سرزمين‌ فعلي‌ کـردستان‌ آمـده انـد. بنا به اعتقاد بعضي از دانشـمندان، ايـن قـوم‌ از سـواحل شـمالي درياي بالتيک به منطقه زاگرس کوچ کردند و در اين ناحيه سـاکن شـدند.

زبان‌ مردم‌ اهـل حـق کـردي است، چنان که دفاتر کلام يارسـان کـه مـتـون‌ اصـلي‌ اهل حق است نيز به همين زبان نگاشته شده است. اين زبان داراي چنـدين شاخه از‌ جمله‌ کرمانجي‌ شمالي، کرمـانجي جنـوبي، کـرمانشـاني، لـري، اورامــي و زازايي اسـت.

پايه‌ ريزي‌ اولين‌ اصول آيين يارسان را به بهلول مـاهي در قـرن دوم هـجـري نسـبت داده اند. سلطان‌ اسحاق‌ برزنجه‌ اي را نيـز مجـدد ايـن آيـين در حـدود قـرن هفـتم ه.ق دانسته اند که با‌ وضع‌ قواعد و قوانيني، شـکلي نـو بـه اين آيين داده است. بنا بر قولي سلطان‌ اسحاق‌ از‌ نوادگان ميرسيد علي همداني اسـت، چـنان کـه در قـرن دوم هجري اولين اصول اين تفکر‌ را‌ بهلول ماهي پايه ريزي کرد و پس از گذشت چنـد دوره تاريخي (شامل دوره هاي‌ تاريخي‌ باباجليل‌ ، باباسرهنگ ، شـاه خوشـين، بـابانـاوس و شـاه ويسقلي) در حدود قرن هفتم هجري به دست سلطان اسحاق تجديد و تقويت‌ شـد‌.

مهم ترين‌ آداب‌ و مناسک‌ اهل حق عبارت اند از: آيين سرسپاري، تشکيل جـم، بـه پا داشـتن روزه (کـه بـر دو‌ نـوع‌ مرنو‌ و قولطاس است )، اداي نذر و نياز. همچنين، در آيين يارسان چهار رکـن اخلاقـي‌ مـهم‌ ذکـر شده که عبارت است از: «راستي» (به معناي درست کاري و صداقت )، «پـاکي» (به مـعناي طـهارت‌ جـسم‌ و روح)، «نيسـتي» (بـه معنـاي گذشـتن از انانيـت درونـي) و«ردا» (به معناي جوانمردي‌ و فتوت‌).

منطقه «پِرديوَر» به عنوان محل ظهور‌ سلطان‌ اسحاق از تقدس خاصي در نــزد اهــل حـق برخوردار است، چنانکه مقبره خود‌ سلطان‌ در اين منطقـه و در نزديکـي‌ روسـتاي‌ نوسود، در‌ پاوه‌ کرمانشاه‌، قرار گرفته اسـت .

«پرديور» واژهـاي اورامي‌ است‌ و از دو جزء «پِرد» به معنـاي پـل و «وَر» بـه معنـاي طرف و سو‌ تشکيل‌ شده اسـت کـه مـي تـوان واژه «پرديـور‌» را بـه معنـاي آن‌ سـوي‌ پـل تعريف کرد، چنانکه در‌ آن‌ زمان سلطان اسحاق و يارانش بر روي رودخانه سـيروان پلي احـداث مـي کنند و شهر پرديور‌ در‌ آن سوي پل قرار مـي گيـرد‌. همچنـين‌، ايـن‌ واژه بـه گونه‌ اي‌ ديگر نيز تعبير مـي شود‌. بـر‌ اين اساس کـه «وَر» در زبـان پهلـوي و اورامـي بـه معناي خورشيد نيز هست. لذا‌ پرديور‌ به معنـاي پـل خورشـيد و پـل روشـنايي‌ اسـت.‌

از‌ واژه «پرديور» بـه عنوان‌ نام آن عصر و زمـاني کـه سـلطان در آن مي زيسته نيز استفاده مي شود. از آنجا کـه‌ مـحل‌ ظهور مجدد اهل حـق، سـلطان اسـحاق‌ بـرزنجه‌ اي‌، مـنطقه‌ پرديور‌ واقـع در کرمانشاه‌ است‌، پايگـاه اصـلي آنهـا در ايـران اسـتان کـرمانشاه اسـت. جمعيت هايي ديگر از اهـل حـق از خانـدان هـاي‌ مختلـف‌ در‌ لرسـتان، همدان، تهران، ورامين ، مازندران وآذربـايجان نـيز‌ وجود‌ دارند‌. بــا تـوجه به هـمجواري مـنطقه پرديور بـا کشور عراق کنوني، در اين کشور نيز شـاهد حـضور خاندان هايي از اهل حق در شهرهايي همچون سليمانيه و کرکوک هستيم .

بیشتر بخوانید:

اشتراکات و افتراقات خاندان های اهل حق (قسمتهای دیگر)

چگونگی تشکيل خاندان های اهـل حـق

هفت خاندان اصلي اهل حق در قـرن هفتم به دستور سـلطان اسـحاق تشکيل شدند و هر يک به نـام مـؤسسان خود نام گرفتند کـه عبـارت انـد از: ۱. خانـدان‌ عـالي قلنـدري‌؛2. خانـدان شـاه ابراهيمـي؛ ۳. خانـدان بابايادگـاري؛ ۴. خانـدان خـاموشـي؛ ۵. خـانـدان حاجي باويسي؛ ۶. خاندان ميري؛ ۷. خاندان مـصطفايي در عصر پرديور و هـنگامي کــه خانـدان هـا در حـال تشـکيل بــود ســلطان اسـحاق مسئوليت‌ «پير‌» بودن را نپذيرفت. سيد مسعود افضلي در اين باره مي گويد:

پس از آنکه کليه غلامان و درويشان و ياران پـاک در حـضـور ســلطان تکميـل شدند‌، سلطان‌ سحاک بنياد جـوز شـکستن گذاشت‌. هـمگي‌ در پرديور از بـزرگ و کـوچک پيربنيامين را شرط حقيقت و سـيد محمد را پيـر تخـت ناميدنـد ...

سلطان يارسان طبق امر ظاهر مسئوليت هاي پير و دليلي‌ را‌ قبول نکرده و جمعا به‌ شـرط‌ و اقـرار و تخت محول نموده و با توجه بـه کـلام ديوان گـوره پير بـنيامين پير شـرط و سيد محمد گـوره سـوار پير تخت خواهد بود.

شايان ذکر است که‌ برخي‌ صاحب نظران اهل حق معتقدند تـعداد خـانـدان هـايي کــه ابتدا تشکيل شد پنج تا است. اين صـاحب نـظران بـر آنـند کـه بـا توجه به اينکه عالي قلندر و بابايادگار فرزندي نداشته اند، در‌ ابتدا‌ از اين‌ دو، خانداني منشعب نشده است.

بررسي‌ کلام هاي پرديوري نشان مـي دهد که از هفت خاندان زمان سلطان، پـنج‌ خاندان‌ يعنـي‌ شـاه ابراهيمـي (منسـوب بـه شـاه ابـراهيم، فرزنـد سـيد محمـد گوره سوار)، بلوفـايي، حـاجي باوعيسـي، ميـري و مصـطفايي از هفتوانـه و دو خاندان ديگر ‌‌يعني‌ عالي قلندري و يادگاري از هفتن هستند که ايـن دو نـيـز در واقـع يک ذات‌ محسوب‌ مي شوند.‌

بعدها و در قرن يازدهم چهار خاندان ديگر نيـز تشـکيل شـدند کـه‌ عبـارت انـد از:

۱. خاندان باباحيدري؛ ۲. خاندان آتش بگي؛ ۳. خاندان شاه هياسي؛ 4. خاندان ذوالنوري.

چهار خاندان‌ پسـين هـم خاندان هاي‌ مقبـول‌ يـاري هسـتند کـه بـه هـيچ وجـه نمي توان به وجودشان اشکال تراشي کرد و هر کس که چنين کند از يـاري دور است.

تعريف خـاندان

خـاندان عبارت است از شماري از‌ مريدان کـه پير مـشخص و دليل خود را دارند و يـک مجموعه تلقي مي شوند. به عبـارت ديگـر، خانـدان يعنـي گروهـي متشـکل از سـيدها (پيرها)، دليل ها و مريداني که وابسته به همديگرند. بررسي کلام ها‌ نشان‌ مـي دهـد نـکتـه بارز در تعريف خاندان، «پير» اسـت و نـام خانـدان نيـز از نـام پيـر گرفتـه شـده اسـت .

بنابراين، صرفا وجود سيدهايي که پيري نياز دارند، تشکيل دهنـده خانـدان نيسـت و در‌ تعريف‌ خاندان ضرورتا شماري از ياران غيرپير و غيردليل هم حضور دارند. يعنـي نـام خانـدان از نــام سـرسلسـله و شخصـيت بـزرگ و والاي خانـداني گرفتـه شـده اسـت.

بیشتر بخوانید:

نگاه حافظ و نیچه به زهد

مقایسه زندگی و آموزه های حلاج با مسیح

اخـلاقیات‌ در تمدن ها و ادیان باستان

 

منبع: اشتراکات و افتراقات خاندان های اهل حق - آرش گودرزی - هفت آسمان - شماره 70 - 1395

پایگاه خبری حقوق نیوز - دین و اندیشه



+ 0
مخالفم - 0

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: