حقوق خبر
political culture

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمت هشتم)

نکته قابل توجه درباره بسیاری از ممیزی ها این است که در چنین فرهنگی، ممیزی غیرمنطقی و گاه مضحک طبیعی به نظر می رسد. زیرا بسیاری از ممیزان دیدگاه های خود را چنان عنوان می کردند که بعد ها دچار مشکل نشوند.

political culture

 

پایگاه خبری حقوق نیوز

اگر کتابی با نظر مثبت ممیزان منتشر می شد و ساواک بعد به آن ایراد می گرفت، برای ممیز مشکلاتی ایجاد می کرد. هم چنین در بسیاری از اظهار نظر ها روحیه مداحی گری برای تقرب به ارباب قدرت دیده می شود و در این راه حتی بسیاری از واقعیت های سیاسی و اجتماعی مانند جهان سومی بودن ایران، در عین آگاهی ممیز از آن نادیده گرفته می شود. به هر طریق، در طول شانزده سال (دو دهه واپسین پهلوی) به نسبت 22 سال پیش از آن آمار نشر کتاب 4/2 برابر افزایش یافت که برای ایران آن روز تحول بزرگی به شمار می آمد. به لحاظ کیفی نیز نشر کتاب های مناسبی در حوزه مسائل سیاسی، اجتماعی و دینی، حکومت پهلوی را متوجه قدرت دگرگون ساز کتاب ساخت. از این رو در این دوران شدیدترین سانسور ها در حوزه اندیشه اعمال شد و افراد بسیاری ممنوع القلم و ممنوع المنبر شدند. گزیده آن که پدیده «سانسور گرایی» در فرهنگ سیاسی هیأت حاکم پهلوی را می توان از عوامل و نشانه های مهم نارضایتی نخبگان فرهنگی و فکری آن دوران از آن حکومت دانست.

در پی تبیین فرهنگ سیاسی ناظر بر نظام سیاسی استبدادی بجاست اشاره ای هم به «نظریه استبداد شرقی» بشود. ریشه این نظریه را می توان در آثار ارسطو، ماکیاولی، هیوم و منتسکیو مشاهده کرد. گذشته از آثار نویسندگان پیش از رنسانس درباره شرق، منتسکیو در کتاب «روح القوانین» با به کار گیری مفهوم «استبداد شرقی» در صدد مقایسه حکومت های آسیایی با حکومت های اروپایی برآمد. وی بر اساس تجربه فئودالیسم در اروپا و مقایسه آن با امپراتوری های بزرگ آسیا می نویسد:«آسیا همیشه امپراتوری های بزرگی داشته است، اما در اروپا امکان چنین امپراتوری هایی هرگز وجود نداشته است... در آسیا قدرت سیاسی همیشه باید استبدادی باشد، زیرا اگر یوغ تعبد و بردگی قوی نباشد، امپراتوری تجزیه می شود.» منتسکیو یکی از علل این تفاوت را ویژگی های جغرافیایی مشرق زمین می داند و می گوید:«طبیعت جغرافیایی آسیا امکان تسلط یک حکومت استبدادی به سرزمین وسیع را ممکن می سازد. در حالی که در اروپا تقسیمات جغرافیایی به گونه ای است که مانع چنین امپراتوری های وسیعی می شود. کشور های اروپایی وسعت خاک متوسطی دارند.» او حکومت های اروپایی را مبتنی بر قانون، ولی حکومت های آسیایی را مبتنی بر زور می داند و علت این تفاوت و پیامد های آن را اینگونه بیان می کند که:«کشور های اروپایی برای تداوم بقای خود ناچار بوده اند که متکی بر قوانین باشند و این خصوصیت سبب پیدایش قریحه آزادی در میان این جوامع شده است، در حالی که در آسیا روح تعبد و بردگی حاکم است.» منتسکیو در کتاب خود به تفصیل درباره خصوصیات استبداد شرقی در زمینه ساختارها و نهاد های سیاسی و قضایی، نحوه انتقال قدرت، روان شناسی فرمان روایان و فرمان برداران می پردازد. پس از منتسکیو، مارکس نیز به شیوه دیگری به تبیین نظریه «استبداد شرقی» پداخته است. او در این باره از مفهوم «شیوه تولید آسیایی» بهره می برد و آن را در مقابل «شیوه تولید فئودالی و سرمایه داری» قرار می دهد. وی عوامل جغرافیایی را قبول نداشت و معتقد بود تضادهایی مانند تضاد طبقاتی ناشی از مالکیت خصوصی، یا تضاد بین شهر ها و روستا ها در جوامع غربی موجب تسریع تکامل اجتماعی آن ها شده است، اما در جوامع آسیایی ضعف مالکیت خصوصی و پراکندگی جمعات دهقانی زمینه های لازم را برای تشکیل و تداوم حکومت های خودکامه فراهم کرده است. چنین دولت هایی بر منابع اقتصادی تسلط دارند و از طریق بوروکراسی های ارضی-تجاری که به طور عمده در شهر ها مستقراند، بر سرزمین های وسیع و جماعات بی شمار، اما پراکنده روستایی اعمال قدرت می کنند.

بیشتر بخوانید:

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمتهای دیگر)

 

تهیه کننده: محمدی

منبع: انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران - حمیدرضا اسماعیلی

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی

 



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: