حقوق خبر
political culture

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمت پایانی)

تمامی نظریه پردازان استبداد شرقی را متکی بر بوروکراسی گسترده ای می پندارند که عمده ترین وظایف آن اداره شبکه آب رسانی است.

political culture

 

پایگاه خبری حقوق نیوز

در میان نظرات ویتفوگل بیش از دیگران شهرت دارد. او در تبیین نظریه «استبداد شرقی» به مسأله کمبود آب در این جوامع اشاره می کند. وی استدلال کرد که در این جوامع به دلیل نیاز کشاورزی به سیستم آبیاری مصنوعی (نظیر قنوات، آب بند ها و کانال های هدایت آب) و ناتوانی مالکان خصوصی منفرد و جماعات دهقانی در احداث و نگهداری چنین سیستم هایی، به ناچار دولت در امر تولید دخالت کرده است. از جمله این که دولت وظیفه احداث و حفظ شبکه های آبیاری را به دست گرفته است. این موضوع به نوبه خود به تحکیم و تداوم اقتصاد دولت (مالکیت بر اراضی) و تفوق سیاسی آن (خودکامگی) انجامیده است.

در میان نویسندگان ایرانی که مسائل حکومت پهلوی را بر اساس نظریه استبداد شرقی تبیین کرده اند، می توان به محمدعلی کاتوزیان، محمدعلی خنجی، یرواند آبراهامیان و احمد اشرف اشاره کرد. البته جان فوران، نویسنده آمریکایی نیز در کتاب «مقاومت شکننده» که از عصر صفوی به بعد را تبیین می کند، از همین باور بهره برده است. برای مثال، الگوی عام کاتوزیان در بهره گیری از نظریه یاد شده مبین این سیکل است که نخست یک دولت استبدادی شکل می گیرد، سپس در پروسه تاریخی با چالش ها و مقاومت ها و شورش های مختلف رو به رو شده و در پی این بی ثباتی ها تمایل به ایجاد حکومتی استبدادی دوباره به وجود می آید.

گرچه در این گفتار وجود نظام استبدادی در دوران حکومت پهلوی پذیرفته شده است، اما نمی توان پذیرفتن آن را با پذیرش «نظریه استبداد شرقی» یکی گرفت. این نظریه گذشته از آن که به طور مغالطه آمیزی القا می کند که در تاریخ غرب خودکامگی و استبداد وجود نداشته است، در تبیین علت های استبداد دچار تقلیل گرایی می شود و دلایل استبداد را به عواملی تقلیل می دهد که حتی از لحاظ تاریخی قابل بررسی اند. نظریه استبداد شرقی با بهانه هایی همچون «فرهنگ توطئه انگاری» و «توهم توطئه» واقعیت تاریخی بزرگی مانند استعمار در کشور های در حال توسعه را نادیده می گیرد و نقشی برای این پدیده تحمیلی در تحولات سیاسی و آثار آن بر فرهنگ سیاسی جوامع و حکومت های مذکور در نظر نمی گیرد. هم چنین نباید فرهنگ سیاسی را خصیصه و امری لایتغیر در نظر گرفت. فرهنگ سیاسی پدیده ای با دو ویژگی پایا و پویا است که به تدریج تغییر می کند و ثابت نمی ماند. این که ادعا کنیم ایرانیان در طول چندین هزارسال این ویژگی ها راداشته اند، در صورتی درست خواهد بود که شرایط و ساختار ها دگرگون نشده باشد. حتی اگر در چندین سده پیش وضعیت اجتماعی و سیاسی ایران به همان گونه ای باشد که منتسکیو توصیف کرده است، برای  تبیین استبداد موجود در حکومت پهلوی نمی توان به آن استناد کرد. لذا مطابق یافته های این پژوهش، استبداد دوران پهلوی را باید ترکیبی از ساخت قدرت در نظام پادشاهی پهلوی با پدیده استعمار (البته با ویژگی های خاصی که در ایران رخ داد) دانست. رفتار سیاسی پهلوی را بدون در نظر گرفتن ساخت قدرت در ایران از یک سو و حضور دولت های استعماری به ویژه آمریکا و انگلیس از سوی دیگر نمی توان تبیین کرد.

بیشتر بخوانید:

بررسی ساختار سیاسی و تأثیرات آن بر فرهنگ سیاسی (قسمتهای دیگر)

 

تهیه کننده: محمدی

منبع: انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران - حمیدرضا اسماعیلی

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی

 



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: