حقوق خبر

پنهان‌کاری و اظهار خلاف در ازدواج (قسمت پایانی)

غش بالاتفاق و به اجماع فقها حرام است و آیت‌الله خویی می‌فرماید حرمت آن از ضروریات مذهب مسلمین است

پایگاه خبری حقوق نیوز

پنهان‌کاری و اظهار خلاف در ازدواج

آیا‌ غـش بـه سکوت محقق می‌شود؟

صاحب جواهر، شیخ انصاری، حضرت امام و آیت‌الله خویی قائل به وجوب اعلام‌ در‌ عیب خفی هستند. آیت‌الله‌ تبریزی‌ مـی‌فرماید‌ درصـورتی‌که عیب خفی باشد، سکوت از بیان‌ عیب‌ غش است و درصورتی‌که عیب جلی باشد، اگر به قصد تلبیس این عمل را‌ انجام‌ داده باشد، سکوت غش خـواهد‌ بـود‌. برخلاف‌ محقق ایـروانی کـه در عیب جلی‌ معتقد‌ به وجوب اعلام نیستند. آیت‌الله سیستانی‏ در این زمینه‌ می‌فرماید‌ حتی درصورتی‌که عیب آشکار باشد، اگر‌ بایع بداند که مـشتری‌ در‌ عـدم اعلام عیب به او‌ اعـتماد‌ کـرده و این عدم اعلام باعث اعتقاد او به سلامت مبیع گردیده است، سکوت‌ بایع‌ از بیان عیب غش است. ازاین‌رو در‌ عیب‌ خفی، سکوت بایع به ‌طریق ‌اولی‌ غش‌ است. در مقابل سید یزدی و آیـت‌الله اراکـی‏ قائل به این هستند که غش یک‌ امر‌ وجودی است و سکوت صرفاً ترک اعلام‌ است. ازاین‌رو‌، سکوت از بیان عیب، خواه خفی یا جلی، نه نصح و نـه غـش است، و اعـلام این‌ که‌ معیوب یا دارای نقص است، واجب‌ نیست‌؛ بلکه‌ این‌ وظیفه‌ مشتری است که‌ دقیق‌ مبیع را بـررسی کند و از بایع یا شخص دیگری سؤال کند که آیا این مـبیع مـعیوب‌ اسـت‌ یا‌ خیر. بله اظهار این که مبیع سالم‌ و خالی‌ از‌ عیب‌ است‌، غش‌ است. در مورد صفت کمال نـیز ‌ ‌مـی‌توان این‌گونه بیان کرد که اگر سکوت از عدم صفت کمال، التزام به وجود آن بـاشد، طـبق نـظر آیت‌‌الله خویی غش‌ خواهد بود؛ بلکه طبق نظر آیت‌الله سیستانی حتی اگر التزام عرفی نـباشد، لکن بایع در وجود صفت کمال به بایع اعتماد ‏کند، درحالی که چنین نـباشد، نیز عنوان غش صـادق‌ اسـت‌.

حکم تکلیفی غش

غش بالاتفاق و به اجماع فقها حرام است و آیت‌الله خویی می‌فرماید حرمت آن از ضروریات مذهب مسلمین است؛ اما در مورد این که آیا‌ غش‌ بما هو و بوصف کونه غـشا حرام است یا این که غش فی‌نفسه حرام نیست و به عنوان ثانوی حرام می‌شود، مشهور فقها از متقدمان‌ و متأخران‌ مانند شیخ انصاری، شهیدی، آیت‌الله‌ فاضل‌، آیت‌الله تبریزی، آیت‌الله قندهاری، آیت‌الله سیستانی و آیـت‌الله سـبحانی‏ قائل به حرمت غش بوصف کونه غشا هستند. از آن‌طرف، محقق ایروانی می‌فرماید غش موضوعیت برای حرمت نـدارد و از بـاب عناوین ثانوی همچون کذب و اکل اموال مردم بدون رضایت، حرام‌ است‌. به نظر می‏رسد همان‌گونه که مشهور فقها فرموده‌اند غش بما هو و بوصف کونه غشاَ حرام است.‏

صـدق و کذب در فقه

مشهور فقها همچون امام ره صدق‌ را به «مطابقه الخبر للواقع» و کذب را به «عدم مطابقه الخبر للواقع» تعریف کرده‌اند و مطابقت یا عدم‌ مطابقت با اعتقاد مخبر را دخیل در تـعریف نـدانسته‌اند؛ زیـرا جمله‌ خبری‌ برای‌ بیان تـحقق نـسبت در خـارج وضع شده است؛ پس اگر خبر، مطابق با آن نسبت خارجی و واقعی ‌‌باشد‌، صادق است و اگر مطابق با آن نباشد، کاذب است. در‌ مـورد‌ ایـن‌ کـه مراد از خبر، ظاهر آن است یا مراد متکلم، اخـتلاف وجـود دارد: شیخ انصاری‌، آیت‌الله خویی‏، غروی اصفهانی، امام ره و رهبریمطابقت یا مخالفت مراد مخبر با واقع‌ را دخیل در صدق‌ و کذب‌ دانسته‌اند. میرزای قـمی و میرزای رشتی مطابقت یا‌ مخالفت ظاهر کلام را ملاک شمرده‌اند. ثمره این بحث در توریه مشخص می‌شود. بـه ایـن صـورت که اگر مراد از خبر، ظاهرآن باشد توریه کذب‌ خواهد‌ بود؛ امـا اگـر مراد متکلم منظور باشد، توریه دروغ نخواهد بود.

چنانچه در تعریف کذب آمده است، شیخ انصاری کذب را مـحدود بـه لفـظ کرده است و آیت‌الله‌ خویی نیز افعال را به آن افزوده است. در ایـن میان امام همانند محقق خویی، کذب را علاوه بر قول و لفظ شامل افعال دانسته اسـت؛ بـا‌ ایـن‌ تفاوت که بنابر دیدگاه وی، هر چیزی که بتواند جای جمله خبری قرار گیرد و جـنبه حـکایت داشته باشد، مشمول این عنوان می‌گردد‏. ازاین‌رو حتی‌ اشاره‌، کـتابت‌ و سـکوت نـیز متصف به صدق‌ و کذب‌ می‌شود‌. همچنین بعضی دیگر از محققان قائلند درصورتی‌که سکوت بر خـلاف واقـع دلالت کند، عنوان کذب محقق می‌شود؛ بنابراین‌ هرگونه‌ خبر‌، فعل یا سکوتی کـه دلالت بـر خـلاف واقع‌ درباره‌ روابط دوستی یا جنسی پیش از ازدواج، ازدواج سابق و بکارت دختر داشته باشد، کذب محسوب مـی‌شود و در مـورد این‌ که‌ اصل‌ اولی در کذب، حرمت است، تردیدی نیست اما این سؤال‌ مـطرح مـی‌شود کـه آیا در مورد مسائل مربوط به پیش ازدواج می‌توان توریه کرد؟

بیشتر بخوانید:

پنهان‌کاری و اظهار خلاف در ازدواج(قسمتهای دیگر)

حکم‌ فقهی توریه

بر اساس دیدگاه فقهایی که توریه را مصداق کـذب مـی‌دانند(میرزای قمی، میرزا حبیب‌الله‌ رشتی‌ و مرحوم‌ نائینی)، به همان ادله حرمت کذب توریه نیز حرام است؛ امـا بـنا‌ بر‌ دیدگاه‌ کسانی که توریه را کذب ندانسته‌اند، آیا توریه حرام است؟ مشهور فـقها قـائل بـه عدم حرمت توریه‌ هستند‌، مگر درصورتی‌که عـنوان ثـانوی برآن عارض شود. آیت‌الله خویی‏ قائل‌ به‌ جواز‌ توریه است؛ زیرا بـه لحـاظ موضوعی آن را خارج از عنوان کذب مـی‌داند و در‌ مـقام‌ اثبات ایـن سـخن بـه برخی روایات استدلال می‌کند. امام خـمینی و رهـبری نیز با توجه به اصل عدم حرمت و کـافی نـبودن‌ ادله‌ حرمت توریه، حکم به ابـاحه کرده و برای اثبات ایـن حـکم به اطلاق‌ برخی‌ روایات‌ اسـتدلال کـرده‏اند‏. به نظر می‌رسد توریه کذب نیست؛ اما از باب‌ تنقیح‌ مناط‌ مـفاسدی ازجـمله سلب اطمینان، از بین رفتن آبـرو، کـم شـدن ارزش انسان‌، فساد‌ مـروت و ایـن که قول او همیشه مـتهم اسـت مختص کذب نیست و در توریه نیز وجود دارد‌ و مؤید‌ حرمت توریه روایاتی است که در پاره‌ای از مـوارد کـذب را به‌ جهت‌ اضطرار اجازه داده است، امـا امـام علیه‌السلام‌ نـفرموده‌اند‌ در‌ ایـن صـورت توریه نمایید، درحالی‌که تـا زمانی‌ که‌ ارتکاب جایز شرعی ممکن باشد عقل ارتکاب حرام را اجازه نمی‌دهد.

یافته‏ های پژوهش‌

سـؤال‌ اول در ایـن تحقیق عبارت‌ است‌ از این‌ که‌ آیــا‌ اظـهار خـلاف واقـع یـا سکوت دختری‌ کـه‌ مـطابق تعریف باکره محسوب نمی‏شود یا دارای روابط دوستی یا جنسی پیش‌ از‌ ازدواج بوده است ولو این که‌ واجد پرده بـکارت بـاشد‌ یـا‌ دختری که سابقا ازدواج کرده‌ است‌، در برابر خـواستگار «غـش و تـدلیس حـرام» مـحسوب مـی‌شود یا خیر؟ آیت‌الله محسنی قندهاری‏ بر‌ حرمت‌ اظهار باکرگی چنین استدلال می‌کند‌:نلا‌ إشكال‌ في حرمه الغش‌ بين‌ المسلمين ...و آن التدليس من‌ أفراد‌ الغش... فإظهار الفتاه وصف البكاره لزوجها تـدليس محرم، سواء خلقت غير باكره أو فقدت‌ بکارت‌ها‌ بحرام أو بغصب أو في نوم‌ و نحوه‌ أو بحادث‌». بله اظهار‌ صفت کمال با علم به فقدان آن تدلیس محسوب می‏شود؛ اما درباره ایـن کـه آیا‌ سکوت‌ نیز تدلیس است یا خیر، می‌توان‌ نتیجه‌ گرفت‌:

الف.‏ در‌ مورد روابط دوستی‌ و جنسی‌ پیش از ازدواج که دخول صورت نگرفته باشد، از این جهت که این دو مورد عیب‌ محسوب‌ نـمی‌شوند‌، سـکوت و عدم بیان واقع، تدلیس و غش محسوب‌ نمی‌شود‌؛ اما‌ اظهار‌ خلاف‌ واقع‌، به معنای این که اگر مورد سؤال قرار گیرد و اظهار خلاف واقـع کـند، از این جهت که یک صـفت کـمالی را اظهار کرده است که در واقع‌ مفقود است، به نظر مشهور فقها غش و حرام است.

ب.‏ اما ازدواج‌های سابق، اعم از دایم یا موقت؛ درصورتی‌که صـرف آشـنایی برای مدتی حتی بـا اجـرای صیغه عقد ازدواج بوده‌ باشد‌، از این جهت که عدم آن صفت کمال محسوب نمی‌شود، سکوت یا اظهار خلاف واقع در این مورد غش و تدلیس نیست؛ اما درصورتی‌که ازدواج سابق همراه با رابطه جنسی‌ یـا‌ ازاله بـکارت همراه بوده باشد، در قسم بعد آن را بررسی خواهیم کرد.

ج‏. دخترانی که رابطه جنسی نزدیک و پرخطر داشته باشند:

1ـ درصورتی‌که‌ مدخوله‌ نبودن، صفت کمال محسوب شود‌، کما‌ این که آیت‌الله گلپایگانی، امـام (ره)، آیـت‌الله فاضل‏ قـائل هستند، در این صورت، سکوت‌ تدلیس‌ نیست. بله درصورتی‌که اظهار‌ خلاف‌ واقـع کند، غش و حرام است.

2ـ اما اگر مدخوله بودن، نقص و عیب مـحسوب شـود، کـما این که آیت‌الله سیستانی و مکارم قائل هستند‌؛ در‌ این صورت اگر دخـتری ‌ ‌اظـهار عدم رابطه جنسی کند، یقینا غش و حرام است؛ اما اگر سکوت کند، سـید یـزدی و آیـت‌الله اراکی معتقد هستند که سکوت اشکال ندارد؛ اما مشهور فقها‌ ازجمله‌ شیخ انصاری‌، آیت‌الله خـویی، آیت‌الله سیستانی و تبریزی معتقدند درصورتی‌که سکوت او همراه با التزام به سلامت باشد، بـه معنای‌ این که اگـر در عـرف بنای عقلا بر این باشد که‌ سکوت‌ دختر‌ التزام به سلامت است، عدم بیان غش است؛ اما اگر عرفاً سکوت همراه با التزام به صحت ‌‌نیست‌، عدم بیان غش نیست.

د. دخـترانی که فاقد پرده بکارت ‏باشند: در صورتی‌ که‌ در‌ اثر رابطه جنسی پرده بکارت خویش را از دست داده باشد، حکم آن در قسم‌ قبل بیان شد؛ اما اگر در اثر غیر رابطه جنسی، به طور نمونه‌ مادرزادی، ورزش، پرش و مانند‌ آن‌ بـاشد، مـطابق تعریفی که از بکارت شد، این دسته از دختران فاقد بکارت نخواهند بود. این گروه از دختران در صورتی که نسبت به نداشتن پرده بکارت خویش اطلاع نداشته باشند‌، عدم بیان آن یقینا تدلیس محسوب نـمی‏شود؛ زیـرا نسبت به آن علم ندارند، اما دختری که از نبود پرده بکارت خود اطلاع دارد، سکوت از بیان آن مادامی که خواستگار وجود‌ پرده‌ بکارت را شرط نکند، اشکال ندارد و غش محسوب نمی‏شود؛ زیرا بر اسـاس تـعریفی که از بکارت ارائه شد، این دسته از دختران غیر باکره محسوب نمی‏شوند. بله در صورتی که‌ خواستگار‌ به طور خاص وجود پرده بکارت را شرط کند، در این صورت، سکوت از بیان آن و اظهار خلاف واقع غـش و تـدلیس مـحسوب می‏شود.

اما پسرانی که روابـط دوسـتی یـا‌ جنسی‌ پیش از ازدواج داشته باشند، از این جهت که این موارد در پسران عیب محسوب نمی‏شود، سکوت و عدم بیان آن تدلیس حرام محسوب نمی‏شود؛ امـا اظـهار خـلاف واقع در‌ صورتی‌ که‌ مورد سؤال قرار گیرد، از‌ ایـن‌ جـهت‌ که صفت کمالی را اظهار کرده که در واقع فاقد آن است، غش و حرام محسوب می‏شود. در مورد ازدواج سابق پسران‌، اعم‌ از‌ موقت یـا دایـم در صـورتی که صرف عقد‌ و آشنایی‌ بوده باشد، از این جهت که عـدم آن صفت کمال محسوب نمی‏شود، سکوت یا اظهار خلاف واقع در این‌ مورد‌ غش‌ و تدلیس نیست؛ اما اگر همراه بـا رابـطه دوسـتی یا جنسی‌ بوده باشد، حکم آن گذشت.

سؤال دوم عبارت است از این کـه آیـا اظهار خلاف واقع یا سکوت‌ دختری‌ که‌ مطابق تعریف باکره محسوب نمی‏شود یا دارای روابط دوستی یـا جـنسی‌ پیـش‌ از ازدواج بوده است ولو این که واجد پرده بکارت باشد یا دختری که سابقا ازدواجـ‌ کـرده‌ اسـت‌، در برابر خواستگار «کذب» محسوب می‌شود یا خیر؟

مشهور فقها کذب را به‌ معنای‌ عدم‌ مطابقت خـبر بـا واقـع می‏دانند. امام ره و آیت الله خویی در صورتی که فعل‌ و سکوت‌ جنبه‌ حکایت از واقع داشته باشد، آن را مـتصف بـه صدق و کذب می‏دانند. بنابراین، هر‌ گونه‌ اظهار خلاف واقع در زمینه روابط دوستی و جـنسی پیـش از ازدواج، ازدواج سـابق‌ و نداشتن‌ پرده‌ بکارت، به طور حتم کذب است؛ اما در این که سکوت در این زمـینه‌ نـیز‌ مصداق کذب است یا خیر، اختلاف است:

الف‏. دسته‏ای از فقها همچون شیخ‌ انـصاری‌ و لغـویان‌ کـه کذب را صرف اخبار می‌دانند، سکوت را متصف به صدق و کذب نمی‌دانند.

ب. فقهایی‌ همچون‌ حضرت امـام ره، آیـت‌الله خویی و علیدوست سکوت را در صورتی که جنبه‌ حکایت‌ از‌ واقع داشته، به معنای التـزام بـه واقـع باشد، نیز مصداق کذب و حرام می‏دانند.

در این‌ که‌ آیا‌ می‏توان در این زمینه توریه کرد یـا خـیر، هـمان گونه که گذشت‌، توریه‌ مطابق نظر مشهور فقها از جمله آیت الله خویی، حـضرت امـام و رهبری موضوعا از کذب خارج‌ است‌ و از این جهت می‏توان توریه کرد؛ اما از باب تنقیح مناط، مفاسد‌ کـذب‌ را شـامل می‏شود. از این رو، توریه‌ در‌ امر‌ خطیری مانند ازدواج، همان مفاسد دروغ را‌ دارد‌ و از این جهت حرام اسـت.

 

بیشتر بخوانید:

شرایط و حکم ازدواج دختر بدون رضایت پدر چیست؟

وضعیت حقوقی فرزندان حاصل از ازدواج موقت (صیغه)+ فیلم آموزشی

 

منبع: بررسی فقهی پنهان‌کاری و اظهار خلاف اسرار پیشاازدواج در فرایند خواستگاری - حمید رفیعی هنر و علی بیات

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات حقوقی



+ 0
مخالفم - 0
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: