حقوق خبر
عنن

عنن و بررسی فقهی و حقوقی آن (قسمت 1)

عنن به اختلال میل جنسی در مردان و ناتوانی آنـان در‌ بـرخاستن آلت تـناسلی مردانه و انجام وظیفه دایمی یا به مدت طـولانی انـجام عمل جنسی زناشویی گفته می شود

پایگاه خبری حقوق نیوز

عنن و بررسی فقهی و حقوقی آن

یکی از عیوبی که به واسطه آن زن حق فسخ نکاح را پیدا خواهد نمود، بیماری عنن یـا هـمان «ناتوانی جنسی مرد» می باشد.

در‌ جهان‌ امروزی مسأله ناتوانی جنسی مردان به دلیل شیوع برخی از بیماری ها، مصرف مواد مخدر، انحرافات جنسی و مشکلات روحی- روانی نسبت به گذشته بسیار مبتلا به شده اسـت، لذا تـحقیق و پژوهش‌ حقوقی‌ در راستای این مسأله حائز اهمیت بسیاری می باشد. در این مقاله ضمن بررسی راه های اثبات عنن، برخی از آثار فقهی و حقوقی این بیماری مورد بحث و انتقاد قرار می گیرد‌. ابتدا‌ بـه‌ بـررسی مفهوم عنن، علل، درمان‌ و راه‌ های‌ اثبات آن پرداخته می شود، سپس ایراداتی که بر برخی از آثار فقهی و حقوقی این بیماری وارد است چون؛ بروز عنن بعد‌ از‌ نزدیکی‌، مهلت یکساله به مـرد عـنین و ... مـورد بررسی قرار‌ می گیرد‌.

مفهوم‌ عنن‌

عنن به اختلال میل جنسی در مردان و ناتوانی آنـان در‌ بـرخاستن آلت تـناسلی مردانه و انجام وظیفه دایمی یا به مدت طـولانی انـجام عمل جنسی زناشویی گفته می شود. تعریف‌ دیگر نیز بدین شرح است: به عدم توانایی مداوم و راجعه (یا‌ هـردو‌) دسـتیابی یـا حفظ نعوظ برای روابط جنسی رضایت بخش اطلاق می شود.

عنن، بیماری است‌ که‌ مرد‌ در اثر آن به دلیل عدم برخاستن آلت تناسلی مردانه، دائما یا‌ به‌ مدت‌ طولانی از نـزدیکی بـا زنـان به اندازه سر آلت ناتوان گردد. به مردی که‌ دارای‌ این‌ بـیماری بـاشد، عنین گویند.

ملاک در بیماری عنن، عدم توانایی بر نزدیکی بـا زنـان‌ اسـت‌. لذا‌ اگر مردی بر زنان ناتوان اما قادر بر همجنس گرایی باشد و یـا اگـر آلت‌ مرد‌ برخاسته شود، ولی به دلیل تخلیه زودرس اسپرم قادر به نزدیکی نباشد، عنین‌ محسوب‌ مـی گردد‌. زیـرا مـلاک و آنچه روایات بر آن دلالت دارند، عدم توانایی بر نزدیکی با زنان است‌. در‌ مفهوم عنن بـرخلاف نـظر برخی از لغویین، قید عدم شهوت و تمایل به‌ رابطه‌ جنسی‌ به زنان شرط نـمی باشد. زیرا‌ آنچه در روایات آمده، مطلق عدم نزدیکی است و از قید عـدم تـمایل‌ به‌ رابطه جنسی، ذکری به میان نیامده است.

هـمچنین‌ فـقها‌ و حقوقدانان عنن را در همان معنای وسیع یعنی «عدم توانایی بر‌ نزدیکی‌ بر زنان » به کـار بـرده اند، بدون‌ اینکه‌ به‌ قید عدم شهوت و تمایل به زنان مقید‌ کـنند. زیرا‌ چه‌ بسا شخصی تمایل به رابطه‌ با‌ جنس مـخالف‌ داشـته‌ بـاشد‌، اما ناتوان از نزدیکی باشد.

علل‌ بیماری عنن

در سال ١٩٥٠ بر این باور بـودند کـه ٩٠% موارد‌ ناتوانی‌ جنسی منشاء روانی دارد. اکنون اکثر‌ مؤلفین معتقدند که مخلوطی‌ از‌ دلایل ارگانیک (عضوی) و روانی، شـایع‌ تـرین‌ علل هستند.

دسته بندی جدید اختلالات نعوظی که توسط جامعه بین المـللی تـحقیقات‌ ناتوانی‌ جنسی پیشنهاد نموده ، شامل ٣ طبقه‌ بـندی‌ بـزرگ‌ اسـت که هر‌ کدام‌ به گروه هایی تـقسیم‌ شـده‌ اند. طبقه بندی اصلی شامل اختلالات روانی، عضوی و تلفیق عضوی و روانی می باشد. طـبقه اول‌ شـامل‌ دو گروه بزرگ نوع روانی و مـشروط‌ اسـت‌. طبقه عـضوی‌ نـیز‌ شـامل‌ نوع : نروژنیک (عصبی)، هورمونال‌ ، شریانی، وریـدی و دارویـی است.

1-روانی

الف ) نوع ژنرالیزه. شامل : عدم پاسخ ژنرالیزه (عدم‌ برانگیختگی‌ جـنسی اولیـه، کاهش برانگیختگی جنسی اولیه‌)؛ مهار‌ ژنـرالیزه‌ (اختلال‌ مزمن‌ در نزدیکی جـنسی.‌)

ب ) نـوع‌ مشروط. شامل: وابسته به شـریک جـنسی (عدم بر انگیختگی جنسی)

در ارتباط خاص، عدم برانگیختگی جنسی‌ به‌ دلیل‌ انتخاب شـی جـنسی، مهار مرکزی بالا به‌ دلیـل‌ نـاسازگاری‌ یـا‌ تهدید‌ شریک‌ جـنسی)؛ وابـسته به عملکرد (وابسته بـه اخـتلال های جنسی دیگر مثل انزال سریع ، اضطراب عملکردی مشروط مثل ترس از عدم توانایی)؛ اسـترس روانـی یا مربوط به تطابق‌ (وابسته بـه شـرایط خلقی مـنفی مـثل افـسردگی، استرس های عمده زنـدگی مثلا مرگ شریک جنسی)

٢- عضوی (نروژنیک (عصبی)، هورمونال ، شریانی، وریدی، دارویی)٣- تلفیق عضوی و روانی (شـایعترین )

درمـان بیماری عنن‌

درمان‌ های ناتوانی جـنسی بـه چـهار گـروه تـقسیم می شوند:

١ـ درمان هـای دارویـی: برای درمان دارویی ناتوانی جنسی، به سه روش می توان داروها را تجویز نمود: خوراکی، تزریق به داخل‌ مـجرای‌ آلت، تـزریق بـه داخل ریشه آلت. علاوه بر داروهای شیمیایی، داروهـای گـیاهی چـون مـکمل گـیاه ژیـنگو، روغن اسانس یاسمن، اسانس گل میمونی صورتی‌، اسانس‌ گل میمونی چسبنده گل و گل‌ داروی‌ شیرمرغ نیز برای درمان ناتوانی جنسی وجود دارد.

٢ـ درمان های روانشناختی: درمان نـوع روانی این بیماری با برطرف شدن مسأله‌ روانی‌ یا اختلال رابطه و رفتار‌، امکان‌ پذیر است .

٣ـ درمان های جراحی: در موارد بسیار نادری که ناتوانی جنسی با درمان های دارویی و روانشناختی بـهبود نـمی یابد، جراح اورولوژی وارد عمل می شود. این جراحی ها شامل پمپ مکش‌ یا‌ واکیوم و پیوند آلت مصنوعی می باشد.

٤ـ تغذیه درمانی: با رژیم غذایی توصیه شده از جانب پزشک می توان‌ تـا‌ حـدودی ناتوانی‌ جنسی را بهبود بخشید. مصرف آب ، میوه جات تازه مانند انگور، پرتغال ، سیب ، هلو، گلابی، آناناس ، هندوانه‌ ، سبزیجاتی چون هویج ، خیار، لبو و اسفناج ، حـبوبات ، لبـنیات ، سیر، عسل ، پیاز‌، کشک‌ و غـذاهای‌ غـنی از ویتامین های آ، ب ، ث ، ای برای درمان ناتوانی جنسی بسیار مفید میباشد. بیمار باید تا حد ممکن ‌‌از‌ مصرف چای، قهوه ، غذاهای تصفیه شده ، غذاهای کنسرو شده ، آرد و شـکر سـفید و محصولات‌ آن‌ ها‌ پرهـیز کـند. باید به خاطر داشت بر طرف نمودن علت بیماری‌، درمان های هورمونی و روش های درمانی روانی- جنسی نیز از رو ش های دیگر‌ درمان است .

بیشتر بخوانید:

عنن و بررسی فقهی و حقوقی آن (قسمتهای دیگر)

 

راه های‌ اثبات‌ عنن

در خصوص روش اثبات عنن، قـانون مـدنی ساکت می باشد. با توجه به اینکه در دعوای عنن زن مدعی و مرد منکر می باشد، مطابق قاعده «البنیه للمدعی و الیمین لمن انکر» زن باید‌ مدعای خود را با شاهد به اثبات برساند، در غیر این صـورت مـنکر با قـسم، دعوای مدعی را رد خواهد کرد. اما در مورد عنن چون این بیماری بر خلاف عیوب‌ دیگر‌ فسخ نکاح از عـیوب مخفی و پنهانی است و جز از طریق خود شخص قابل تشخیص نمی باشد، لذا فـقهای امـامیه شـهادت شهود را که باید از روی علم قطعی باشد، برای اثبات‌ این‌ بیماری نپذیرفته و راه های اثبات عنن را سه مورد بـیان ‌ ‌نـموده اند: ١ـ اقرار زوج ٢ـ شهادت شهود بر اقرار زوج به عنن نزد آنها ٣ـ خودداری زوج از قسم. بـرخی‌ مـعتقدند‌ کـه با خودداری منکر از قسم، عنن ثابت می شود و برخی نیز معتقدند که قسم باید بـه مدعی (زوجه ) رد شود و در صورت قسم خوردن زوجه، عنن ثابت می شود‌. در‌ این‌ صورت قـسم مردوده به منزله‌ اقـرار‌ زوج می باشد نه شهادت بر عنن که معتبر نمی باشد.

به‌ نظر‌ می رسد علاوه بر راه های مذکور با توجه‌ به‌ ادله اثبات دعوا در قوانین اسلامی بتوان بـه این سه راه، سه طریق دیگر اضافه نمود: ١- گواهی پزشکی ٢- شهادت‌ شهود‌ بر‌ گواهی پزشکی ٣- شهادت زنان سابق یا حاضر زوج بر ناتوانی‌ مرد از نزدیکی.

گواهی پزشکی

از سیاق ماده ٤٤٤ قانون آیین دادرسی مدنی الزامی بودن رجـوع بـه کارشناس در مواردی که‌ نیاز‌ به‌ کسب نظر کارشناس باشد، استنباط می شود و معقول هم به نظر نمی رسد‌ که‌ بپذیریم در امری که اظهار نظر پزشک ضرورت دارد، دادگاه در ارجاع آن امر به کارشناس‌ مـختار‌ بـاشد‌. زیرا علم از طریق پزشکی قانونی برای قاضی، بیش از سایر راه‌ ها‌ معتبر‌ است و دلایل شرعی دیگر مانند اقرار، شاهد و قسم در مرحله بعد قرار دارند.

امروزه‌ با‌ پیشرفت‌ علم پزشـکی در بـخش های اورولوژی با استفاده از برخی آزمایشات، بیماری عنن قابل‌ تشخیص‌ می باشد. این آزمایشات عبارتند از: ١- آزمایش حالت نعوظ شبانه یا N.P.T ٢- آزمایشات‌ روان‌ سنجی ٣- اندازه گیری فشار خون آلت ٤- رادیوگرافی با تـزریق مـاده حـاجب از شریان های‌ آلت‌ یا آرتـریوگرافی کـه نـاهنجاریهای عروق شریانی آلت را نشان میدهد. ٥- سونوگرافی داپلر 6- تست‌ های‌ عصبی‌ 7- رادیوگرافی با ماده حاجب از اجسام غاری آلت.

در نتیجه از طریق‌ این‌ آزمایشات می توان بـه عـنین بـودن یا سالم بودن شخص مورد آزمایش علم‌ حـاصل‌ نـمود‌. به همین دلیل نظر کارشناس در این امر یعنی، وضع علم نسبت به عنن زوج‌، دلیل‌ قطعی‌ می باشد. در واقع مـهمترین دلیـل در دعـوای اثبات عنن، اظهار نظر پزشک‌ قانونی‌ می باشد. لذا دادگاه می تواند خـود رأسا یا به دادخواست اصحاب دعوا (ماده ٢٥٧ قانون آ.د.م ) قرار ارجاع‌ به‌ کارشناسی را صادر و در این خصوص نظر کارشناس را مـطالبه نـماید و رد‌ نـظر‌ پزشک بدون دلیل کاری عبث و بیهوده بوده‌ و ممکن‌ است‌ باعث اضـرار یـا ضایع شدن حق فرد‌ شود‌.

همانند برخی از فقها و حقوقدانان که با وجود اهمیت بسیار زیاد گـواهی پزشـکی‌ در‌ اثـبات بیماری عنن، نظر پزشک‌ را‌ در بیماری‌ مزبور‌ نپذیرفته‌ اند ناگفته نماند که مسلما پذیرش نظر کارشناس از‌ سوی‌ دادگاه به دلیل اینکه شـرایط شـهادت‌ را در بـر ندارد‌ و موضوعا‌ با آن فرق دارد، از‌ باب‌ شهادت نیست، بلکه از باب سیره و رویه عقلا در رجوع جـاهل بـه عالم‌ در‌ اموری که احتیاج به رأی‌ و نظر‌ کارشناس‌ دارد، می باشد.

علت‌ اینکه‌ ائمه یـا فـقهای مـتقدم‌ روش‌ گواهی پزشکی را در شمار راه های اثبات عنن نیاورده اند، این بوده که‌ در‌ آن زمان، عـلم پزشـکی همانند امروزه‌ پیشرفته‌ نبوده تا‌ عنین‌ بودن‌ مرد از طریق آزمایش‌ قابل تشخیص بـاشد. هـمچنین ایـنکه برخی از فقهای متقدم عنن را از راه های چون‌؛ نشستن‌ مرد در آب سرد و سه روز‌ ماهی‌ تازه‌ خوردن‌ زوج‌، قـابل اثـبات می دانند‌- اگرچه‌ بیشتر فقها این راه ها را برای تشخیص عنن معتبر نمی دانند، بـه دلیـل ایـنکه از این‌ راه‌ ها‌ قطع به دست نمی آید. این خـود دلیـلی است بـر اینکه از نظر فقها اگر از راه های معتبر دیگر غیر از راه های سه گانه بـه عـنین بودن زوج علم‌ پیدا نمود، می توان آن را به راه های اثبات عنن اضافه نمود.

بیشتر بخوانید:

تغییر جنسیت و تاثیر آن بر ابقای نکاح

بکارت و مفهوم فقهی آن

شهادت شهود بر گواهی پزشـکی

ضـابطه و قاعده در شهادت وجود علم است و وقتی از طریق مشاهده گواهی پزشکی‌ قانونی‌ (نـتیجه آزمـایش ) فرد عنین، برای شخصی علم حاصل شـود، پس چـگونه مـیتوان شهادت او را بر مشاهده گواهی پزشکی مسموع نـدانست. بـنابراین از این روش نیز عنن زوج قابل‌ اثبات‌ است، زیرا همانگونه که اقرار بر عنن مـعتبر مـیباشد و شهادت بر اقرار به عـنن نـیز معتبر مـی باشد. گـواهی پزشـکی نیز که یکی از‌ راه‌ های مـعتبر بـرای اثبات عنن‌ زوج‌ می باشد، شهادت بر آن نیز معتبر می باشد. ناگفته نماند کـه شـهادت زنان به تنها در مورد مشاهده گـواهی پزشکی نیز پذیرفته مـی باشد. زیـرا شهادت‌ آنان‌ در این مورد، شـهادت‌ بـر‌ مشاهده نتیجه آزمایش است نه شهادت بر عنین بودن زوج ، که پذیرفته نمی باشد.

شـهادت زنـان سابق یا حاضر زوج بر نـاتوانی مـرد از نـزدیکی

هرگاه زنان سـابق یـا حاضر زوج‌ شهادت‌ دهـند کـه زوج نسبت به او ناتوان می باشد، اماره ای است بر اینکه مرد عنین می باشد و اماره نیز کـاشفیت از واقـع دارد و مطابق ماده ١٣٢٣ قانون مدنی، امارات قـانونی در‌ کـلیه‌ دعاوی اگـر‌ چـه از دعـاوی باشد که به شـهادت شهود قابل اثبات نباشد معتبر است و همچنین مطابق ماده ١٢٥٨‌ قانون مدنی ٤، امارات یکی از ادله اثبات دعـوی مـی باشند. در این‌ مورد‌ نیز‌ وقتی مرد تـوان نـزدیکی بـا چـند زن را نـداشته باشد، اماره اسـت بـر عنین بودن او و اینکه ‌‌او‌ نسبت به هیچ زنی توانمند نیست. اگر ایراد وارد شود که عنن از‌ امور‌ پنـهانی‌ اسـت و جـزء از طریق خود شخص قابل احراز نیست، لذا شـهادت دادن بـه صـورت قـطع‌ بـه آن مـشکل است، بنابراین عنن با شهادت ثابت نمی باشد، اگرچه شاهد، زنان‌ سابق مرد باشند. زیرا‌ آنان‌ نسبت به ناتوانی مرد بر نزدیکی نسبت به خود شهادت می دهند نـه عنین بودن مرد نسبت به همه زنان.

به این‌ ایراد می توان سه جواب داده شود: ١- شکی نیست که عنن از عیوب پنهانیست و شهادت برای اثبات آن ممکن نـیست . امـا منظور شهادت زنان به عنوان بینه نمیباشد، بلکه منظور اماره ای‌ است‌ بر عنین بودن زوج ، که از طریق شهادت زنان سابق یا حاضر وی به دست میآید. در واقع زنان شهادت بـر نـاتوان بودن مرد نسبت به خود میدهند نه بر‌ ناتوانی‌ او از همه زنان و همین که چند تن از زنان مرد چنین شهادتی را دهند، ظن غالبی ایـجاد مـیگردد که وی عنین میباشد. ٢- همانطور کـه گـفته شد یکی از‌ راه‌ های اثبات عنن ، قسم خوردن زوجه در صورت خودداری زوج از قسم می باشد. در اینجا نیز که چند تن از زنان زوج قسم میخورند، قسم بر نـاتوان بـودن مرد‌ نسبت‌ به‌ خـود مـیخورند نه قسم بر‌ مطلق‌ عنین‌ بودن مرد. پس همانگونه که قسم مردوده از زن قابل قبول می باشد، قسم زنان سابق یا حاضر مرد بر عنین بودن‌ وی‌ نیز‌ پذیرفته می باشد. زیرا بین ایـن دو مـورد فرقی‌ نیست‌ و چه بسا قسم زنان سابق یا حاضر از اولویت برخوردار باشد، زیرا در نکول فقط یک زن قسم می خورد‌، اما‌ در‌ این مورد بیش از یک زن قسم میخورد. ٣- به طور‌ کلی در رد این ایـراد مـی توان گفت ؛ در صـورتی که شاهدان زنان مرد باشند، این علت که دشوار‌ و غیر‌ ممکن‌ بودن آگاهی به عیب عنن اسـت ، نیز از بین میرود، به‌ دلیل‌ همراهی زوجه با زوج در ایام مختلف و تـکرر احـوال مـتفاوت ، می تواند بر عنن آگاه شده و شهادت‌ دهند‌.

هرگاه مدعی عنن (زوجه‌ ) نتواند‌ ادعـای‌ ‌ ‌خـود را به شش روش فوق اثبات نماید، منکر (زوج ) میتواند با قسم بر‌ نفی‌ بیماری‌ خـویش ، بـه دعـوی خاتمه دهد، زیرا مقتضای اصل ، سلامت افراد و عدم عیب است. بنابراین‌ کسی‌ که گفتارش مـخالف این اصل باشد مدعی و کسی که مطابق با آن سخن‌ بگوید‌ منکر‌ تلقی مـی شود.

بیشتر بخوانید:

معنای قوادی و مجازات آن چیست؟

 لواط، تفخیذ و مساحقه چیست؟ حد آن ها در قانون مجازات اسلامی چیست؟

 

منبع: راه های اثبات عنن و بررسی فقهی و حقوقی آن - حسین داورزنی و صدیقه حاتمی - فقه پزشکی - شماره 17 - 1392

پایگاه خبری حقوق نیوز- مقالات حقوقی



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: