حقوق خبر
آینده پژوهی سیاسی (Political Future Studies)

آینده پژوهی سیاسی چیست؟ (قسمت پایانی)

آينده پژوهی سياسی، بستر مناسبی را براي ساختن و خـلـق آينــده مـطلـوب در‌ مطالعـات‌ علـوم سياسی فراهم می کند و ذهن محقق علوم سياسی را به آينده و گذار از وضـع موجـود مـعطـوف می دارد

آینده پژوهی سیاسی چیست؟ (قسمت پایانی)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

٧. آينده پژوهي علوم سياسی

از بدو‌ پيدايش‌ نـخستين انـديشه هـا و نظريه هاي سياسي، تصويرپردازي درخصوص آينده به منظور خروج از‌ وضع‌ موجود‌ و نيل به وضـع مـطلوب ، همواره مورد توجه فيلسوفان سياسـي بـوده اسـت. به اعتقاد‌ تومـاس‌ اسـپيريگنز، آرمانشـهر تـجسـم عــالم و نـظريـه پـرداز علـم سياست از جامعه بازسازي شده‌ و نمايانگر‌ آينده‌ است. وي تأکيد مي کنـد کـه نظريـه پـرداز علـم سـياست آزاد نـيست که در تصورات شيرين‌ غرق‌ شود‌. به عبارت روشن تـر ايـن آينـده انديشـي از جنس خـيال پردازي و روياگـرايي‌ نـيست‌، بلکه به شدت با واقعيت مرتبط است. تصوير آينـده بايـد فرافکني امکانات واقعي و قابليت هـاي حـقيقي‌ زندگي‌ انساني باشد؛ يعني بر زنـدگي واقعـي افـراد در جامعه استوار باشد.

عـلم سـياست ماهيتي آينده انديش و آينـده‌ نگـر‌ دارد‌. به باور لاسول، تصميم گيري و خط مشي گذاري‌ مقوله‌ اي آينده نـگر اســت، تـصـميم گيـري و خط مشي گذاري مستلزم برساختن تصاويري از واقعيت‌ هاي‌ بديل و سپس انتخاب يکـي از‌ تـصاوير‌ به منزله‌ تصوير‌ مطلوب‌ است .از همين رو، بسياري از‌ آينده‌ پژوهان از قبيل ونـدل بـل در بررسـي ريشه هاي شـکل گـيري و تحول‌ آينده‌ پژوهي به مثابه علم، نقش علوم‌ سياسي و آموزه هاي اين عـلم‌ را پررنگ مي دانند. آينده پژوهي بستر مناسبي را بـراي ســاختن و خـلـق تصـوير آينده مطلوب در مطالعات‌ علوم‌ سياسي فـراهم و هـمواره ذهن محقق‌ علوم‌ سياسي‌ را به آينـده‌ و گذار‌ از وضع موجود معطوف‌ مي کند.

‌در يک جـمع بـندي از کارکرد آينده پژوهي سياسي اشـاره بـه نکات‌ زير‌ حـائز اهـميت اسـت:

١. آينده پژوهي، امکانات‌ چشم‌ انداز بـه‌ آينـده‌ براي‌ متفکران و انديشمندان سياسي را‌ فـراهم

و مسير چگونه ساختن آينده سياسي مطلوب را مـشخص مـي کند؛

٢. آينده پژوهي سياسي چراغي پيش‌ روي‌ فـرايند سياست گذاري براي تـحقق بـخشـيدن‌ بـه‌ چنين‌ آينده‌ اي‌ است ؛

٣. آينـده پژوهـي‌ سياسي‌، پيشگيري از غافلگيري ناشي از پديده هاي نوظهـور اسـت و نشـان ميدهد که چگونه با کـمترين ضـرر‌ و بيشترين‌ سود‌ ميتوان به اهـداف تـعيين شــده رسـيد و از‌ غافلگيري‌ جـلوگيري‌ مـي کند‌؛

٤. آينده‌ پژوهي‌ سياسي مـروج نـشاط سياسي و فرهنگ تدبير سياسي و اميد به آينده اسـت.

درواقع اراده سياسي انسان ها در شکل گـيري جـامعه مطلوب مؤثر است؛

٥. آينده پژوهي سـياسي مـوجب‌ پيدايي کارامدي و اثـربخشي نـظام سـياسي در سـايه اجمـاع ذينفعان و بـرگرفته از ديدگاه هاي صاحب نظران است.

بیشتر بخوانید:

آینده پژوهی سیاسی چیست؟ (قسمت 1)

آینده پژوهی سیاسی چیست؟ (قسمت 2)

٨. راهبردهاي توسعه علوم سياسي

با توجه به رويکرد آينده پژوهـي در اين مـقاله و با‌ شناخت‌ آسيب هاي موجود در اين حــوزه بــراي ارتـقاء جـايگاه عـلوم سياسي در آينده در ادامـه راهـبردهايي را در اين زمينه ارائه مي کنيم .

٨-١. تحول شالوده شکنانه در عرصه علوم سياسي‌

از‌ منظر آينده پژوهي، چنانچه علوم سياسي بخواهد در ايـران کـارامـد، خــلاق و اثــربخش باشـد، قطعا بايد ايدئولوژيک باشد. البته مراد از اين امـر، تـرک‌ روشـهــاي عـلمـي تـحقيـق و توليـد علـم‌ نيست‌ و منظور اين نيست که تمامي گزاره هاي علوم سياسي ضرورتا مبتني بـر آمـوزه هـاي صريح ايدئولوژيک باشد، بلکه مراد آن است که دانشمندان‌ علوم‌ سياسي هـمچون علوم طبيعـي‌، تلاش‌ نکنند از فرضيات صرف آغاز و به تأييدات (و نه اثبات ) فرضيه هـا خـتم نماينـد، بلکـه در تنظيم، عرضه و رد و اثبات فرضيه هاي خود به بايسته هاي ايران به عنـوان کشـوري مسـلمان‌ بــا‌ پيشـينه تـاريخي و تمـدني ويـژه، اهـداف ترسـيم شـده بـراي آينـده آن و باورهـا و اعتقـادات و ارزش هاي ديني و اسلامي به شدت گرايش نشان داده و راه حل هاي عالمانه خود را در ايـن فضـا‌ براي‌ حل مسائل‌ و مشکلات کشور عرضه کنند؛ بـنابراين، در اين تـحول شالوده شکنانه، بايد علوم سياسي با نگرشي منطبق بر‌ توليد علم بر پايه اخلاق و معنويت توليد، آموزش و ترويج شود.

٨-٢. توجه‌ به‌ قطب‌ هاي عـلمي عـلوم سياسي

قطــب علمــي عبــارت اســـت از ســـاختاري کــه در آن پــژوهش و توســعه فنــاوري مبتنــي ‌‌بــر‌ استانداردهاي جهاني برحسب توليد دانش قابل اندازه گريي(مشتمل بر فعاليت هـاي آموزشـي‌ ) و يا‌ نوآوري‌ فني شکل مي گیرد.

٨-٣. تـدوين نـقشه راه علوم سياسي

رسيدن بـه اهـداف و آرمان هاي علمي فناوري‌ موجود در سند چشم انداز بيست ساله، بـيگمـان جز از طريق داشتن يک‌ نقشه راه و پيمودن برنامه‌ ريزي‌ شده آن امکان پـذير نيسـت. بـر همـين اساس بود که مقام معظم رهبري کـه در سـال هاي اخير، علاوه بر تعيين سياست هاي کلي عرصه علم و فرهنگ، در امر مديريت راهبردي‌ و کلان علمي نيز به درستي ورود کرده انـد، در سـخناني چنين فرمودند: «... بايد علم گرايي و علم محوري بـه گـفتمـان مسـلط جـامعـه در همـه بخـش هـا تبديل شود. در جهت رسيدن به‌ هدف‌ سند چشم انداز بيست ساله کشور، براي رسـيدن بـه رتبـه اول علمي کشور نقشه جامع علمي مهم ترين نياز کـشور اسـت کـه بايد با ترسـيم آن و بـر اسـاس زمان بندي‌ و با‌ راهبردي مشخص به سطوح بالاي دانش روز و جهش علمي دسـت ‌ ‌يابـيم ».

فرجام

آينده پژوهي سياسي، بستر مناسبي را براي ساختن و خـلـق آينــده مـطلـوب در‌ مطالعـات‌ علـوم سياسي فراهم ميکند و ذهن محقق علوم سياسي را به آينده و گذار از وضـع موجـود مـعطـوف مي دارد. با توجه به درهم تنيدگي موضوعي و مفهومي قلمروهاي دانش و معرفت بشري‌ و نـيز‌ بـا‌ توجه به ضـرورت بـه کارگيري‌ رويکردهاي‌ ميان‌ رشته اي و ميان پاردايمي به منظور دستيابي به فهم وسيع، عميق و دقيق درخصوص رويدادها و روندهايي که به آينده شکل ميدهند، پژوهشـگران‌ علوم‌ سياسي‌ با به کارگيري روش هـاي آينـده پژوهــي در‌ موضـوعات‌ سياسـي و از سـويي مبـاني معرفت شناسي اين علم ، فرايند سير يوتوپيايي بـا رويکـرد سياسـي بـه آينـده فـراهم مـي کنـد.

آينده‌ پژوهي‌ سياسي‌ سعي مي کند از طريق شناخت مسائل سياسـي آينـده راه‌ هـاي مـواجهـه بــا چالش ها و برون رفت از بحران ها را در قالبي متدولوژيک و آينده پژوهانه شناسايي کند‌ و با‌ اتخاذ‌ راهبردهاي مديريتي ، شرايط پيش بيني شده و سناريوهاي محتمل ناشي از مسائل‌ نوظهور‌ را بـه فرصت هاي سياسي تبديل کـند. مـسئله شناسي رويدادهاي سياسي آينده مي تواند داير مدار توجه‌ به‌ اصول‌ علمي زير باشد:

معرفت شناختي و معيارهاي درستي و نادرستي آن : شناخت محدوديت هـا‌ و چگـونگي‌ حصول‌ معرفت مي تواند فهم آينده پژوهان در شناخت آينـده را تـسهيل کند.

هستي شناختي و بيان‌ چيستي‌ و قوانين‌ حاکم بـر هسـتي: توضـيح و تشـريح منشـأ هستي، قانون منديها و سنت هاي حاکم بر هستي‌، عرصه‌ و گونه هاي آن و در نهايت غايت آن .

انسان شناختي و ماهيت وجودي انـسـان : پرســش از‌ چـيسـتي‌ انسـان‌ و تبيـين ماهيـت وجودي، شـناخت تـواناييها و ظـرفيت هاي بالقوه او و نيز نگـرش هـاي خـوش بينانـه‌ يـا‌ بدبينانـه، تک ساحتي يا چندساحتي، عاطفي يا عقلاني، گذشته نگر و آينده گـرا بـه‌ انسـان‌ ، ضـرورت‌ ارائـه پاسـخ هـاي مـتنوع و مناسب به حوزه منتج از چيستي انسان را فراهم مـي کـند.‌

جامعه‌ شناختي و تبيين نيازها و مقتضيات خاص مناسبات اجتماعي: شناخت ماهيت زندگي اجتماعي، نيازهاي‌ معيشتي‌ ، چگونگي‌ مديريت اجتماعي و تنظيم زنـدگي سـياسي کــه در مکاتب جامعه شناسي در عرصه هاي مختلف بشري‌ جامعيت‌ خواهد‌ داشـت .

بیشتر بخوانید:

آینده پژوهی: تعاریف، اهداف، انواع و مراحل ساخت آینده

پیشینه ی آینده پژوهی

 

منبع: آینده پژوهی سیاسی - محمد رحیم عیوضی- راهبرد - شماره 79 - 1395

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی



+ 0
مخالفم - 0

 

سرخط خبرها: