حقوق خبر
محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)، تیمورتاش، مخبرالسلطنه (مهدیقلی خان هدایت) و عیسی صدیق اعلم

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی (قسمت پایانی)

صدیق خاطرات خود را در کتاب چهار جلدی یادگار عمر باقی گذاشت. او در مقدمه جلد اول و دوم تاکید می ورزد که هدفش از نگارش این خاطرات تدوین تاریخ عمر خویش یا که شرح حال زندگی نبوده، بلکه بیشتر ذکر خاطراتی بوده است که از لحاظ تربیت سودمند تواند بود

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی (قسمت پایانی)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

عیسی صدیق اعلم

یکی از رجال مهم فرهنگی - سیاسی عصر رضاشاه (و همین طور محمدرضاشاه بوده است)، تحصیلات خود را پیش و پس از مشروطه در مدارس تهران چون: ادب، کمالیه گذراند و در 1329.ق به همراه عده ای از دانشجویان دولتی عازم اروپا شد و در پاریس لیسانس ریاضی گرفت و به ایران بازگشت. در سال های بعد او در کارهای دولتی چون ریاست معارف گیلان مشغول به کار شد.از سال 1300 ش روابط گرمی با سردار سپه پیدا کرد و در سال 1301.ش جزو موسسین حزب رادیکال ایران که علی اکبر داور رهبر آن بود، درآمد و مدیر داخلی روزنامه ی مرد آزاد شد. از سال 1303.ش معلم دارلمعلمین عالی و مدرسه حقوق گردید.

در 1304.ش به نمایندگی مجلس موسسان برای انتقال سلطنت انتخاب شد. مشاغل او در عصر سلطنت رضاشاه عمدتاً فرهنگی بود. در سال 1305 .ش به معاونت اداره کل معارف و در سال 1307.ش به ریاست تعلیمات عمومی کشور منصوب شد. در سال 1309.ش به هنگام وزارت عدلیه ی داور، صدیق رئیس این وزارت خانه گردید و سپس در همین سال عازم آمریکا شد.(تا یک سال به عنوان مهمان از دستگاه تعلیم و تربیت آمریکا دیدن کند و در دانشگاه کلمبیا مطالعات و تحصیلات خود را ادامه دهد.) به دستور رضاشاه مزایای ویژه ای برای وی در نظر گرفته شد و از همان دانشگاه در سال 1310 ش دکترای فلسفه ی تعلیم و تربیت گرفت. هنگامی که او در آمریکا بود تیمورتاش، وزیر دربار فرمان شاه را مبنی بر انجام مطالعات و تحقیقات لازم جهت تاسیس دانشگاه در ایران به او ابلاغ کرد و او طرح خود را در ماه های بعد به تهران فرستاد. پس از بازگشت، خود او مامور تهیه ی طرح اجرای دانشگاه شد که آن را با موفقیت انجام داد. صدیق طی سالهای 1319 تا 1310. ش در نهادسازی فرهنگی به ویژه دانشسراها، دانشگاه و رادیو نقش بسزایی داشت، همچنین، ریاست دانشسرای عالی، دانشکده ادبیات و دانشکده علوم دانشگاه تهران را بر عهده گرفت. با شدت گرفتن جنگ جهانی دوم، به فرمان رضاشاه، «اداره ی کل انتشارات و تبلیغات» را تاسیس کرد و این سِمت را تا سقوط رضاشاه بر عهده داشت. صدیق از سال 1320 (در کابینه فروغی) به بعد شش بار به وزارت فرهنگ رسید. همچنین ریاست دانشگاه تهران، ریاست فرهنگستان ایران در زمان محمدرضاشاه، عضویت در مجلس موسسان در 1328 و نمایندگی مجلس سنا در 1346، عضویت در شورای فرهنگی سلطنتی و چند شورای دیگر را بر عهده داشت. سخنرانی های مهم وی در سال 1353 در مراسم افتتاح مجلس عمومی حزب رستاخیز و در اسفند 1354 در کاخ سنا در جلسه ی مشترک دو مجلس نشان می دهد مه او تا آخرین سال های حیات همچنان چهره ای سیاسی شمرده می شده است.

صدیق خاطرات خود را در کتاب چهار جلدی یادگار عمر باقی گذاشت. او در مقدمه جلد اول و دوم تاکید می ورزد که هدفش از نگارش این خاطرات «تدوین تاریخ عمر خویش یا که شرح حال زندگی نبوده، بلکه بیشتر ذکر خاطراتی بوده است که از لحاظ تربیت سودمند تواند بود.»

همین مسئله موجب شد که کتاب دچار ضعف ها و نواقصی شود که نویسنده خود به آنها واقف و معترف است. نخست آن که : او همه چیز را ننوشته؛ تنها خاطراتی را نوشته که برای عوام به ویژه جوانان رمز و راز موفقیت و کامیابی را نشان دهد؛ «بنابراین، از نقاط ضعف خود چیزی ننوشته است.

دوم آنکه: همانطور که خود او نوشته، «شرح و بسط خاطرات مربوط به سال های نزدیک به زمان حال، محظورات و مشکلاتی دارد که نباید از نظر دور داشت و لذا «باید به حکم واقع بینی از نقایص چشم پوشید و با دیده ی لطف و اغماض کتاب را مطالعه کرد».

بنابراین خاطرات عيسی صدیق ضمن آنکه بيان زندگی شخصی، علمی، فرهنگی و سياسی اوست، تحریر وضع فرهنگ و سیاست های نظام است، به همان گونه که نظام پهلوی می پسندید. البته قلم او همواره متین، رسا و معمولاً واقع نویس است. مجلدات اول و دوم یا یادگار عمر، شرح زندگی صدیق اعلم از کودکی تا 1319 ش است. در همین مجلدات بیشترین آگاهی ها درباره ی سیاست های فرهنگی حکومت رضاشاه، به ویژه در بخش آموزش و پرورش و دانشگاه، در اختیار ما قرار می گیرد.

زیرا در واقع صدیق معمار اصلی این بخش، در این سال ها بوده است. نقش دو وزیر معارف در دوران پهلوی در پیشرفت نظام آموزشی را می توان بسیار موثر ارزیابی کرد، که این دو تن صدیق اعلم و علی اصغر حکمت هستند.

در اثر بسيار کارآمد دیگر، صدیق برای اطلاع از وضع فرهنگ، سير تاریخ فرهنگ در ایران و دورة معاصر را توضيح داده و اطلاعات ارزشمند ارائه کرده است. بخش زیادی از دیگر کتاب های او چون »تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا قرن حاضر« و »تاریخ فرهنگ اروپا« را می توان در کتاب »سير تاریخ فرهنگ در ایران و مغرب زمين« دید.

بیشتر بخوانید:

نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی (قسمتهای دیگر)

 

منبع: نقش و جایگاه برخی از سیاست مداران عصر رضاشاه درباره ی مسائل فرهنگی «محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)، تیمورتاش، مخبرالسلطنه (مهدیقلیخان هدایت) و عیسی صدیق اعلم»- فریده رحمتی و دیگران

پایگاه خبری حقوق نیوز - مقالات سیاسی

 



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: