حقوق خبر
محاربه

همه اطلاعات درباره جرم محاربه

محاربه یا جرایم مخل به امنیت عمومی، عبارت است از، کشیدن اسلحه گرم یا سرد در شهر و راه رفت و آمد برای ترساندن مردم. محارب کسی است که در اماکن عمومی و راه ها به روی مردم اسلحه بکشد و آنها را بترساند

همه اطلاعات درباره جرم محاربه
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

محاربه

محاربه از جمله جرایمی است که امنیت و آسایش عمومی را مورد هدف قرار می دهد. شدت این جرم سبب شده است تا مجازات آن نیز در زمره ی مجازات های شدید قرار گیرد.

محاربه یا جرایم مخل به امنیت عمومی، عبارت است از، کشیدن اسلحه گرم یا سرد در شهر و راه رفت و آمد برای ترساندن مردم. محارب کسی است که در اماکن عمومی و راه ها به روی مردم اسلحه بکشد و آنها را بترساند.

بارزتریــن آیه در قرآن، که بــه موضوع محاربه پرداخته و مبنای اولی و اساســی جرم انگاری محاربه قرار گرفته، آیه ســی و سوم سوره مائده می باشد. تقریباً در همه روایاتی که در جوامع حدیثی، به ویژه وسائل‌الشیعه آمده به این آیه استناد شده است.

إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ۚ ذَٰلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا ۖ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

(همانا کیفر آنان که با خدا و رسول به جنگ برخیزند و در زمین به فساد کوشند جز این نباشد که آن‌ها را به قتل رسانده، یا به دار کشند و یا دست و پایشان به خلاف یکدیگر بِبُرند و یا به نفی و تبعید از سرزمین (صالحان) دور کنند. این ذلت و خواری عذاب دنیوی آنهاست و اما در آخرت به عذابی بزرگ معذّب خواهند بود.)

در شأن نزول آیه ی 33 سوره ی مائده گفته شده است: «جمعی از مشرکان خدمت پیامبر (ص) آمدند و مسلمان شدند؛ اما آب و هوای مدینه به آنها نساخت، رنگ آنها زرد و بدنشان بیمار شد. پیامبر (ص) برای بهبودی آنها دستور داد به خارج مدینه در نقطه ی خوش آب و هوایی از صحرا که شتران زکات را در آنجا به چرا می بردند، بروند و ضمن استفاده از آب و هوای آنجا از شیر تازه ی شتران به حد کافی استفاده کنند. آنها چنین کردند و بهبود یافتند؛ اما به جای تشکر از پیامبر (ص) چوپان های مسلمان را دست و پا بریده و چشمان آنها را از بین بردند و سپس دست به کشتار آنها زدند و شتران زکات را غارت کردند و از اسلام بیرون رفتند.

پیامبر (ص) دستور داد آنها را دستگیر کردند و همان کاری که با چوپان ها انجام داده بودند به عنوان مجازات درباره ی آنها انجام گرفت یعنی چشم آنها را کور کردند و دست و پای آنها را بریدند و کشتند تا دیگران عبرت بگیرند.

پیامبر فرموده است: هرکس شمشیر بیرون بکشد خون او مهدور است. در وسائل الشیعه آمده است: هرکس برای ترساندن مردم سلاح بکشد، محارب است.

امام صادق می فرماید: محارب کسی است که سلاح (سرد و گرم) را بکشد و در راه ها و محل مردم رعب و وحشت ایجاد کند.

در شرح لمعه آمده است: محاربه عبارت است از کشیدن اسلحه در دریا یا در خشکی، در شب یا روز، به قصد ترساندن مردم در شهر و غیر شهر، خواه مرد باشد یا زن، قوی باشد یا ضعیف، از اهل شک و ریبه باشد یا نباشد، بنابر صحیح ترین اقوال، خواه قصد ترساندن داشته باشد یا نداشته باشد، به دلیل عمومیت آیه محاربه که تمام موارد یاد شده را در بر می گیرد.

در جواهر الکلام آمده است: هرکس سلاح (سرد یا گرم) خود را در جامعه و میان مردم از غلاف بیرون بیاورد و اخته کند و آن را به دست بگیرد و مردم را بترساند و از جامعه، سلب امنیت و آرامش کند محارب نامیده می شود و حکم محاربه در مورد او اجرا می گردد و این عمل خواه در صحرا انجام شود و یا در دریا، یا در شهر و یا در جاده ها همه ی آنها از مصادیق محاربه است.

امام خمینی می فرماید: محارب کسی است که سلاح خود را آخته و آماده سازد و به ترساندن مردم و سلب امنیت و ایجاد فساد در جامعه اقدام نماید، خواه در صحرا باشد یا در دریا و در شهرها باشد یا در جاده ها، شب باشد یا روز، زن باشد یا مرد. چنین کسی در همه ی حالات محارب نامیده می شود و احکام محاربه با خدا در مورد او اجرا می گردد.

معنای لغوی محاربه

معني لغوي محارب واژه ي محاربه بر باب مفاعله از ثالثي مجرد «حرب» گرفته شده كه متضاد آن كلمه ي «سلَمَ» به معني «صلح» مي باشد. در همين زمينه آمده است: «اگر گفته می شود، فلانی آدم سالمي است؛ يعني ديگران از ايذاء و تجاوز او در امانند و خوف و ترس از او بر جان يا مال و عرض وجود ندارد.

حَرَبَ با فتح «رَ» به معني سلب و غارت اموال ديگري و با سكون «رْ» به معني نزاع و جنگيدن و نقيص سلم مي باشد. «

به همين جهت، در مورد كسي كه براي جنگيدن با ديگران يا ترساندن آنها سلاح مي كشد و آن را به كار مي گيرد و قصد جان و مال ديگران را دارد، محاربه اطلاق مي گردد و به همين خاطر است كه مي نويسند «فلانی محارب است»؛ يعني موجب ترس مردم بر مال و جان و عِرض و حيثيت است و به عبارت ديگر، با ايجاد خوف، آرامش و امنيت را از مردم سلب مي كند.

ارکان جرم محاربه

 

رکن مادی

دو شرط اصلی در تحقق رکن مادی جرم محاربه، به کار بردن سلاح و دست بردن به اسلحه به صورت علنی است.

برای تحقق برخی از جرائم استفاده از وسیله ی خاص لازم است به این جرائم، جرائم وسیله ای هم گفته می شود. جرم محاربه هم از زمره ی چنین جرائمی است که استفاده از وسیله ی خاص، یعنی؛ سلاح برای تحقق آن لازم است. مقنن در این خصوص تصریح دارد به اینکه، محارب بایستی «دست به اسلحه ببرد». همه فقها هم در اینکه برای تحقق محاربه تشهیر یا تجرید سلاح یا همان برکشیدن سلاح لازم است، اتفاق نظر دارند.

در فقه و حقوق کیفری ایران، صرفنظر از اختلاف عقیده ای که در مورد ماهیت سلاح مشاهده می شود به کارگیری سلاح به عنوان رکن رکین جرم محاربه، هم در ماده 279قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و هم در عقاید اکثریت فقهای شیعه به چشم می خورد.

مطابق ماده ی 279 قانون مجازات اسلامی، کشیدن سلاح یا تهدید با سلاح زمانی محاربه محسوب می شود که باعث ایجاد ناامنی در محیط یا به عبارت بهتر سلب امنیت عمومی شود. لذا چنانچه تهدید با سلاح موجب بروز چنین امری نشود محاربه منتفی است، به عبارت دیگر تهدید با سلاح الزاماً باید همراه با نا امنی و سلب امنیت عمومی باشد. لذا قانون گذار ایران جرم محاربه را مقید تلقی و حدوث نتیجه، یعنی سلب امنیت عمومی را به عنوان شرط لازم برای تحقق محاربه محسوب نمود.

از این رو اگر به کار بردن سلاح علنی نباشد و سلاح همراه فرد، مخفی باشد از شمول عنوان محاربه خارج است.

رکن روانی

رکن روانی در محاربه، متضمن سوءنیت عام و سوءنیت خاص است. سوءنیت عام در محاربه، عبارت از قصد به کار بردن سلاح است. و سوءنیت خاص قصد ایجاد رعب و هراس و سلب امنیت و ازادی مردم است و بدون آن رکن روانی کامل نمی شود. بنابراین رکن مادی و روانی لازم ملزوم یکدیگرند؛ بدین ترتیب که محارب با سبق تصمیم و اراده ارتکاب جرم، سلاح را اماده نموده و به منظور بردن مال یا عرض دیگری به او حمله می کند.

همه اطلاعات درباره جرم محاربه
 

عنصر قانونی جرم محاربه

مبنای جرم انگاری محاربه در حقوق کیفری ایران، آیه ی 33 سوره ی مائده است. به رغم اینکه در این آیه، هم به محاربه و هم به افساد فی الارض اشاره شده است، اما اغلب مفسرین و قاطبه ی فقها معتقدند که آیه ی مذکور صرفاً در مقام جرم انگاری «محاربه» است.

بنا بر اصل قانوني بودن جرم و مجازات ها، هيچ عملي جرم نيست مگر آنكه قبلاً به وسيله قانونگذار به عنوان جرم تعيين و با طي تشريفاتي قانوني به مردم اعلام شده باشد.

علاوه بر مستند شرعي آن، مقنن در قانون مجازات اسلامی و قوانين ديگري به جرم محاربه و جرايم در حكم آن پرداخته است.

در اين زمينه، قانونگذار در مواد 279 تا 285 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 جرم محاربه و راه هاي اثبات آن و حد محارب را معين نموده است.

ماده 279- محاربه عبارت از کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آن‌ها است، به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد. هرگاه کسی با انگیزه شخصی به سوی یک یا چند شخص خاص سلاح بکشد و عمل او جنبه عمومی نداشته باشد و نیز کسی که به روی مردم سلاح بکشد، ولی در اثر ناتوانی موجب سلب امنیت نشود، محارب محسوب نمی‌شود.

ماده 280- فرد یا گروهی که برای دفاع و مقابله با محاربان، دست به اسلحه ببرد محارب نیست.

ماده 281- راهزنان، سارقان و قاچاقچیانی که دست به سلاح ببرند و موجب سلب امنیت مردم و راه‌ها شوند محاربند.

ماده 282- حد محاربه یکی از چهار مجازات زیر است:

الف- اعدام
ب- صلب
پ- قطع دست راست و پای چپ
ت- نفی بلد

ماده 283- انتخاب هر یک از امور چهارگانه مذکور در ماده (۲۸۲) به اختیار قاضی است.

ماده 284- مدت نفی بلد در هر حال کمتر از یک سال نیست، اگر چه محارب بعد از دستگیری توبه نماید و در صورتی که توبه نکند همچنان در تبعید باقی می‌ماند.

ماده 285- در نفی بلد، محارب باید تحت مراقبت قرارگیرد و با دیگران معاشرت، مراوده و رفت و آمد نداشته باشد.

در مواد 498 و 508 و 515 و تبصره هاي 675 و 687 ق م اسلامی بخش تعزيرات، بعضي از اقدامات را به عنوان جرم محاربه يا در حكم آن معرفي كرده است.

ماده ۴۹۸ – هر کس با هر مرامی، دسته، جمعیت یا شعبه جمعیتی بیش از دو نفر در داخل یا خارج از کشور تحت هر اسم یا عنوانی تشکیل دهد یا ‌اداره نماید که هدف آن بر هم زدن امنیت کشور باشد و محارب شناخته نشود به حبس از دو تا ده سال محکوم می‌شود.

ماده ۵۰۸ – هر کس یا گروهی با دول خارجی متخاصم بهر نحو علیه جمهوری اسلامی ایران همکاری نماید، در صورتیکه محارب شناخته نشود ‌به یک تا ده سال حبس محکوم می‌گردد.

ماده ۵۱۵ – هر کس به جان رهبر و هر یک از روسای قوای سه‌گانه و مراجع بزرگ تقلید، سوء قصد نماید چنانچه محارب شناخته نشود به حبس از‌سه تا ده سال محکوم خواهد شد.

ماده ۶۷۵ – هر کس عمداً عمارت یا بنا یا کشتی یا هواپیما یا کارخانه یا انبار و بطور کلی هر محل مسکونی یا معد برای سکنی یا جنگل یا خرمن‌ یا هر نوع محصول زراعی یا اشجار یا مزارع یا باغهای متعلق به دیگری را آتش بزند به حبس از دو تا پنج سال محکوم می‌شود.

تبصره ۱ – اعمال فوق در این فصل در صورتی که به قصد مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت.
تبصره ۲ – مجازات شروع به جرائم فوق شش ماه تا دو سال حبس می‌باشد.

ماده ۶۸۷ – هر کس در وسایل و تأسیسات مورد استفاده عمومی از قبیل شبکه‌های آب و فاضلاب، برق، نفت، گاز، پست و تلگراف و تلفن و مراکز‌ فرکانس و ماکروویو (‌مخابرات) و رادیو و تلویزیون و متعلقات مربوط به آنها اعم از سد و کانال و انشعاب لوله‌کشی و نیروگاههای برق و خطوط انتقال‌نیرو و مخابرات (‌کابلهای هوایی یا زمینی یا نوری) و دستگاههای تولید و توزیع و انتقال آنها که به هزینه یا سرمایه دولت یا با سرمایه مشترک دولت و‌بخش غیر دولتی یا توسط بخش خصوصی برای استفاده عمومی ایجاد شده و همچنین در علائم راهنمایی و رانندگی و سایر علائمی که به منظور حفظ‌جان اشخاص یا تأمین تأسیسات فوق یا شوارع و جاده‌ها نصب شده است، مرتکب تخریب یا ایجاد حریق یا از کار انداختن یا هر نوع خرابکاری دیگر‌شود بدون آنکه منظور او اخلال در نظم و امنیت عمومی باشد به حبس از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.

تبصره ۱ – در صوتی که اعمال مذکور به منظور اخلال در نظم و امنیت جامعه و مقابله با حکومت اسلامی باشد مجازات محارب را خواهد داشت.
تبصره ۲ – مجازات شروع به جرائم فوق یک تا سه سال حبس است.

همچنين در ماده 6 قانون احتكار با توجه به عدم سنخيت اين مورد با جرم محاربه، فاعل آن را تحت عنوان محارب تلقي كرده است كه متن ماده 279 قانون مجازات اسلامی شرح مي دارد كه محاربه عبارت است از كشيدن سلاح به قصد جان و مال يا ناموس مردم يا ارعاب؛ به نحوي كه موجب ناامني در محيط گردد اما اگر كسي با انگيزه شخصي به سوي يك يا چند شخص خاص، سلاح بكشد و عمل او جنبه ي عمومي نداشته باشد و نيز كسي كه به روي مردم سلاح بكشد، ولي در اثر ناتواني موجب سلب امنیت نشود، محارب محسوب نمي شود.

منابع:

بررسی تطبیقی جرم محاربه در قانون جدید مجازات اسلامی ایران و فقه اسلامی (مذاهب خمسه) جلال محمدی - حبل المتین - شماره 18 - 1396

رویکرد حقوق کیفری ایران به ماهیت و به کارگیری سلاح در محاربه - سید ابراهیم قدسی - ابراهیم رهنمازاده - آموزه های حقوق کیفری - شماره 15 - 1397

تحلیل جرم محاربه - حسن پوربافرانی - فقه و حقوق اسلامی - شماره 4 - 1391

شورشیان سبز بین بغی و محاربه - عبدالجبار زرگوش نسب - معرفت - شماره 153 - 1389

بازخوانی ماهیت و مصادیق محاربه در جرایم علیه نظم عمومی - سیده قدسیه موسوی مشهدی و دیگران - مطالعات اسلامی:فقه و اصول - شماره 96 - 1393

تحلیل تفکیک بین محاربه و افساد فی الارض در نظام کیفری جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 - امیرحمزه سالارزائی - جمیله افروشته - جستارهای فقهی و اصولی - شماره 14 - 1398

پایگاه خبری حقوق نیوز - انواع جرایم



+ 0
مخالفم - 0
منبع: حقوق نیوز

 

سرخط خبرها: