حقوق خبر

قاچاق عضو انسان و تبعات آن (قسمت1)

پدیده قاچاق عضو، مغایر با کرامت انسانی و موجب تضعیف جریان اهدای نوع دوستانه عضو است. از این رو، در سطح جهانی ضمن چند سند بین المللی و منطقه ای برای مبارزه با آن ، دو راهبرد پیش بینی شده است: اول منع تجارت و کسب منفعت با اعضای بدن انسان و دوم جرم انگاری قاچاق عضو و تعقیب مرتکبان آن.

قاچاق عضو انسان و تبعات آن

پایگاه خبری حقوق نیوز

قاچاق عضو

مفهوم و ویژگی های قاچاق عضو

قاچاق که اصولا مبتنی بر ممنوعیت یا محدودیت است، بر انتقال پنهانی یک چیز از یک نقطه به نقطه دیگر دلالت دارد. قاچاق می تواند به گونه های مختلفی انجام گیرد و یکا از این گونه ها، قاچاق اعضای انسان است که موضوعی متفاوت از جرم قاچاق انسان است. در اسناد بین المللی به قاچاق عضو اشاره شده و با آن که نمی توان به تعریف واحدی که مورد اجماع بین المللی است، اذعان کرد، اما در برخی از آن ها برای تبیین مفهوم آن، تلاش هایی صورت پذیرفته است. از مفاد گزارش سال 1997 گروه کاری بلاژیو تحت عنوان «پیوند، تمامیت جسمانی و قاچاق بین المللی» یا کنوانسیون حقوق بشر و زیست پزشکی شورای اروپا و پروتکل الحاقی آن درباره پیوند اندام ها و بافت های با منشأ انسانی، به دست می آید که اساس جرم قاچاق عضو با خرید و فروش نامشروع اندام افرد همانند یک کالا در قبال مشوق های اقتصادی مرتبط است و از طریق تجارت غیر قانونی اعضا، کسب منفعت مالی می شود؛ زیرا این اسناد هرگونه خرید و فروش اعضا برای کسب منفعت مالی مستقیم یا غیرمستقیم را منع می کنند.

طبق بیانیه کنفرانس مشترک جامعه پیوند و جامعه بین المللی نفرولوژی که در سال 2008 با حضور نمایندگان بسیاری از کشور ها از جمله ایران در شهر استانبول ترکیه تشکیل شد، قاچاق عضو را اینگونه تعریف کرد:

قاچاق عضو عبارت است از استخدام (به کارگیری)،حمل و نقل، انتقال، پناه دادن یا دریافت افراد زنده یا مرده یا اعضایشان به وسیله ی تهدید یا استفاده از زور یا سایر اشکال اجبار، آدم ربایی، فریب، تقلب، سوءاستفاده از قدرت یا وضعیت آسیب پذیری یا دادن یا دریافت پول یا منافع به یک شخص ثالث برای واگذاری کنترل اهدا کننده بالقوه به منظور بهره کشی با خارج سازی اندام ها به منظور پیوند.

در قاچاق اعضا، آن چه موضوع جرم را تشکیل می دهد عضو بدن انسان از جمله قلب، کلیه، کبد، چشم و... است و اصولا شامل بافت ها و سلول های انسانی نمی شود؛ مثلا یک عضو قربانی مثل کلیه در نقطه مبدأ خریداری شده و سپس برای فروش به کشور مقصد منتقل می شود. این جرم اصولا از قاچاق انسان (حتی به منظور برداشت غیر قانونی عضو) که در آن موضوع جرم، یکم انسان است، متمایز می شود، در حالی که طبق تعریف بیانیه استانبول بین این دو موضوع تفکیکی نشده است. بنابراین ممکن است که قاچاق اعضا را اینگونه تعریف کنیم: خرج کردن، وارد کردن، حمل، انتقال، اختفا، خرید، فروش، پیشنهاد دریافت عضو یا قبول اندام از بدن شخص زنده یا متوفا به منظور تحصیل منفعت مالی یا مادی مستقیم یا غیر مستقیم با استفاده از زور، تهدید، فریب، سوءاستفاده از قدرت یا وضعیت آسیب پذیری شخص، پرداخت مبلغ یا وعده جبران مالی به خود شخص یا صاحبان متوفا و یا از هر طریق غیر قانونی دیگر و فارغ از اینکه از این اندام استفاده شود یا خیر.

ماهیت جرم قاچاق اعضا به گونه ای است که لزوما به شکل سازمان یافته و حرفه ای ارتکاب می یابد. پیچیدگی و طولانی بودن فرایند خارج سازی اعضا و جوارح و انتقال و جابه جایی آن، مستلزم به کار گیری دانش پزشکی و فناوری های مختلف و پیشرفته علمی از جمله بیولوژی است. همچنین هرچند این جرم در مواردی در داخل قلمرو یک کشور واقع می شود، غالبا در فرایند انجام آن مرزهای چند کشور درنوردیده می شود، بنابراین وطن خاصی را نمی شناسد.

اما همچنان که اشاره شد، قاچاق عضو پدیده ای متفاوت با قاچاق انسان است. قاچاق انسان یا به عبارت بهتر سوداگری انسان فرایندی شامل رفتارهای مختلف مجرمانه است که بر تجارت انسان به منظور بهره کشی از او استوار است، ولیب قاچاق اعضا شامل رفتارهای مجرمانه ای است که بر تجارت و سوداگری نامشروع اعضای بدن انسان مبتنی است و باید آن را از قاچاق انسان حتی اگر به منظور برداشت اعضا باشد، متمایز دانست. ادغام این دو موضوع صحیح نبوده و ممکن است تلاش ها برای مبارزه با هر یک را دچار ابهام کند. این دو پدیده به طور کامل از هم بیگانه نبوده و دارای وجوه اشتراک و افتراق هستند و هرچند فقر و رکود اقتصادی از دلایل اصلی وقوع آن هاست، مهم ترین وجوه اشتراک این دو آن است که در قاچاق اعضا، گاهی خارج سازی اعضا منجر به مرگ قربانی می شود و در قاچاق انسان به منظور برداشت عضو نیز گاهی فرجام امر، مرگ قربانی است. هدف مرتکبان هر دو، کسب سود و منفعت مالی است، ولی هر دو از جرایم علیه کرامت و حیثیت انسانی اند. هر دو از جرایمی هستند که در فرایند تحقق آن ها گاهی فریب یا اجبار صورت می گیرد با مرتکبان از وضعیت آسیب پذیری قربانیان سوءاستفاده می کنند. مهم ترین تفاوت های این دو پدیده آن است که در قاچاق اعضا، موضوع جرم عبارت است از اعضا و اندام، ولی در قاچاق انسان، خود انسان زنده است که ممکن است با هدف برداشت عضو قاچاق شود. قاچاق انسان با هدف بهره کشی جنسی، کار یا خدمات، خارج سازی اندام و ... انجام می گیرد، در حالی که در قاچاق اعضا این عنصر وجود ندارد. در قاچاق انسان با رساندن فرد به مقصد، جرم تمام نمی شود و مرحله دیگری از جرم که بهره کشی از قربانی است، آغاز می شود ولی در قاچاق عضو با انتقال عضو به مقصد مورد نظر قاچاقچیان یا تجارت یا دریافت آن، جرم پایان می پذیرد.

بعد از آشنایی اجمالی با مفهوم و ویژگی های قاچاق عضو، بررسی راهبرد های مبارزه با قاچاق عضو در سطح بین المللی و وضعیت آن در حقوق کیفری ایران از موضوعاتی هستند که در بخش های بعدی گفته می شود.

 

منابع:

قاچاق عضو در اسناد بین المللی و حقوق داخلی-محسن عینی،زهرا نظری- آموزه های حقوق کیفری- شماره 6- پاییز، زمستان 1392


 



+ 0
مخالفم - 0
سرخط خبرها: