حقوق خبر

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 5)

آزمایش های تشخیصی مانند بسیاری از موضوعات پزشکی دیگر، اغلب چندین پاسخ به پرسش های متداول ارائه می دهند. مفهوم این پاسخ ها و نتایج آزمایشات که به شکل تعدادی از ارقام یا اصطلاحات و واژه های تخصصی ذکر می شوند و نیز آن چه که از سوی پزشک برای تعیین نوع آزمایش های ضروری نوشته و از آزمایشگاه درخواست می شود در اکثر موارد برای افرادی که در این زمینه از اطلاعات لازم و کافی برخوردار نیستند قابل درک نیست.

 شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 5)

پایگاه خبری حقوق نیوز

 آزمایش های تشخیصی

کولپوسکوپی Colposcopy

معرفی: کولپوسکوپی عبارت است از مشاهده ی مهبل (واژن) و دهانه (گردن) رحم (سرویکس) با دستگاه مخصوصی به نام کولپوسکوپ که مجهز به سیستم نوری و عدسی هایی است که سطوح واژن و سرویکس را به طور مستقیم، چند برابر بزرگتر نمایش می دهند. معمولاً کولپوسکوپی پس از تهیه ی پاپ اسمیر (آزمایش پاپا نیکولائو) انجام می شود.

علل انجام آزمایش: یافتن ضایعات مشکوک مهبل و دهانه ی رحم؛ نمونه برداری از نواحی کوچک مبتلا به تغییرات بافتی، سرطان های درجا (insitu) و سرطان های مهاجم؛ تشخیص اپی تلیوم غیر طبیعی مهبل یا ضایعات سرویکس (برای تشخیص قطعی، انجام بیوپسی ضرورت دارد).

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: بیمار در وضعیت خوابیده به پشت بر روی تخت مخصوص معاینه ی زنان (تخت ژینکولوژی) قرار می گیرد و پزشک پس از قرار دادن اسپکولوم و برداشتن نمونه برای آزمایش بررسی سلول شناسی (آزمایش پاپ اسمیر)، کولپوسکوپ را عبور می دهد و مهبل و سرویکس را بررسی می کند و در صورت لزوم نمونه برداری را نیز انجام می دهد. این کار به حداکثر ۵ تا ۱۰ دقیقه زمان نیاز دارد.

عوارض احتمالی: خونریزی؛ به ندرت آسیب دیدگی جزیی سرویکس

اقدامات مراقبتی: استفاده از نوار بهداشتی در صورت خونریزی مهبلی؛ عدم مقاربت و شستشوی واژن؛ مواد محرک تا زمان ترمیم کامل محل بیوپسی

یافته طبیعی:

فقدان تغییرات غیر طبیعی در بافت مهبل و دهانه ی رحم

یافته های غیرطبیعی:

1. دیسپلازی (ناهنجاری تکاملی)

2. سرطان در جا

3. سرطان مهاجم

4. ضایعات سرویکس

توموگرافی کامپیوتری سی تی اسکن (CT) (Computed Tomography)

معرفی: توموگرافی کامپیوتری، نوعی روش رادیوگرافی است که تصویری از جزئیات برش عرضی بافت را ارائه می دهد که ۱۰۰ برابر حساس تر از رادیوگرافی سنتی است. در توموگرافی کامپیوتری از پرتو باریکی از اشعه ی x که در یک قوس كامل به دور بیمار می چرخد برای تصویربرداری از مقاطع عرضی بدن استفاده می شود. مجموعه ای از آشکارسازها در زوایای مختلف قرار گرفته اند و اشعه های ایکس عبور یافته از بدن فرد را ضبط می کنند. تصویر به وسیله ی کامپیوتر ایجاد می شود. کامپیوتر، جذب بافتی اشعه را محاسبه می کند و تراکم ساختارهای مختلف بدن را نشان می دهد و می تواند در مدت زمانی به اندازه ی دو بار نگه داشتن نفس، ۵۰ تصویر مداوم توموگرافیک را در یک برش منفرد تولید نماید.

علل انجام آزمایش: طب پیشگیری؛ غربالگری بعضی بیماری ها (مثل CT کولونوگرافی در افرادی که احتمال ابتلای آن ها به سرطان کولون زیاد است)؛ اسکن تمام بدن؛ تشخیص تغییرات حاد و مزمن پارانشیم ریه؛ تشخیص ذات الریه (پنومونی) یا سرطان ریه؛ تشخیص سرطان غدد لنفاوی ناحیه ی قفسه سینه؛ CT آنژیوگرافی قفسه سینه برای تشخیص آمبولی ریه و گسیختگی سرخرگ آئورت؛ CT پستان؛ CT آنژیوگرافی ریه؛ CT آنژیوگرافی قلبی (برای تشخیص ضایعات عروق کرونر)، تشخیص بیماری های شکمی، سنگ های کلیه، آپاندیسیت، التهاب لوزالمعده (پانکراتیت) ، دیورتیکولیت، آنوریسم، آئورت شکمی و انسداد روده؛ تشخیص بعضی تومورهای شکمی و بررسی شکستگی های لگن؛ تشخیص پوکی استخوان؛ تشخیص شکستگی های مرکب به ویژه در اطراف مفاصل و شکستگی ها و دررفتگی های لیگامان ها؛ تشخیص ضایعات مغزی؛ تشخیص ضایعات استخوان ها، مهره ها و مفاصل و برخی موارد دیگر.

نیاز به ناشتا بودن: اگر ماده حاجب به طور خوراکی تجویز می شود (در CT شکم) حداقل از ۴ ساعت قبل باید بیمار چیزی نخورد ولی در موارد اورژانسی و در بیمارانی که به تازگی غذا خورده اند نیز اغلب می توان CT اسکن را انجام داد.

روش کار: بیمار در وضعیت خوابیده به پشت روی میز مخصوص CT می خوابد و در کنار سرش تکه های اسفنج قرار داده می شود تا سر بدون حرکت بماند. بدن بیمار با حرکت صفحه ی متحرک میز به داخل تونل دستگاه منتقل می شود و اشعه X به وسیله ی اسکنر از یک طرف به طرف دیگر تابانده می شود. سپس ماشین یک درجه می چرخد و این کار درجه به درجه در یک قوس ۱۸۰ درجه تکرار می شود. سپس دستگاه جابه جا و عملیات به طور کامل در ۳ تا ۷ مقطع تکرار می شود. در صورت لزوم، پس از مراحل قبلی ماده حاجب ید دار به طور وریدی تزریق و مراحل اسکن تکرار می شود. انجام CT اسکن بدون ماده حاجب حدود یک ساعت و با ماده حاجب تقریباً دو ساعت طول می کشد.

عوارض احتمالی: واکنش آلرژیک نسبت به ماده ی حاجب؛ نارسایی حاد کلیه در اثر استفاده از ماده ی حاجب (با مصرف مایعات کافی، قبل از آزمایش می توان احتمال بروز این عارضه را کاهش داد)

اقدامات مراقبتی: نوشیدن مایعات زیاد بعد از انجام CT اسکن با تزریق ماده ی حاجب؛ بررسی بیمار از نظر بروز واکنش حساسیتی دیررس نسبت به ماده حاجب

یافته های طبیعی:

فقدان تغییرات نشان دهنده ی اختلالات و بیماری های مختلف

یافته های غیرطبیعی:

1. تومورهای مختلف

2. آبسه، کیست، هماتوم (تجمع خون)، پارگی، ترومبوز، خونریزی

3. سنگ (در کلیه، مجاری صفراوی)

4. انسداد (در حالب)

5. سوراخ شدگی (در دستگاه گوارش)

6. بیماری های التهابی

7. آپاندیسیت

8. عفونت ها

9. هیپرتروفی (بزرگ شدگی خوش خیم مثلا در پروستات)

10. آنوریسم

11. مننژیت

12. بیماری ام اس

13. ناهنجاری شریانی – وریدی

14. بزرگ شدگی یا جابه جایی بطن های مغز

15. انفارکتوس مغزی

16. سایر موارد

سی تی اسکن حلزونی (یا حلقوی ؛ spiral) به نوعی از سی تی اسکن گفته می شود که در آن، تصاویر با سرعت و دقت بیشتری به دست می آیند و می توان با استفاده از آن تصاویر مکرر سه بعدی تهیه کرد. سی تی اسکن حلقوی شکم برای تشخیص تومورهای لوزالمعده و کبد، کولونوسکوپی نهایی، آرتریوگرافی و سی تی اسکن حلقوی قفسه سینه برای شناسایی آمبولی ریه و مشاهده عروق کرونر؛ و سی تی اسکن حلقوی مغز به منظور شناسایی محل تومورهای مغزی و بیماری های عروقی مغز به کار می رود.

سیستوگرافی Cystography

معرفی: سیستوگرافی عبارت است از معاینه رادیو گرافیک مثانه پس از پر کردن آن با ماده حاجب

علل انجام آزمایش: ارزیابی علت ایجاد ادرار خونی (هماچوری؛hematuri) عفونت های مکرر ادراری، یا بررسی دستگاه ادراری به دنبال ضربه به مثانه؛ ارزیابی مشکلات تخلیه ی مثانه و بی اختیاری ادراری ارزیابی انسداد و تنگی پیشابراه و بزرگی پروستات و سایر علل.

نیاز به ناشتا بودن: + (از نیمه شب قبل از آزمایش؛ ضمناً بیمار باید صبح روز آزمایش، فقط مایعات صاف شده بخورد).

روش کار: بیمار پس از دادن رضایت کتبی، دور نمودن جواهرات و وسایل فلزی، پوشیدن گان مخصوص و خالی کردن مثانه، به پشت بر روی تخت رادیولوژی می خوابد و کاتتری از راه پیشابراه در داخل مثانه ی بیمار قرار داده می شود. رادیوگرافی ساده ای از کلیه، حالب و مثانه گرفته می شود. ماده حاجب از طریق کاتتر به داخل مثانه تزریق می شود و سپس با پنس مخصوص، کاتتر بسته می شود تا ماده ی حاجب از مثانه خارج نشود. در حین تزریق ماده حاجب و پس از آن رادیوگرافی انجام می شود. در صورتی که سیستوگرافی در حین ادرار کردن (voiding cystourethrography ; VCUG ) نیز لازم باشد پس از خارج کردن کاتتر از بیمار خواسته می شود تا ادرار کند و در همین زمان فلورسکوپی یا رادیوگرافی انجام می شود.

عوارض احتمالی: عفونت مثانه و سیستم ادراری؛ واکنش آلرژیک نسبت به ماده حاجب (نادر است) ، خونریزی از مثانه. (انجام این آزمایش در افراد مبتلا به عفونت یا آسیب پیشابراه یا مثانه و افرادی که اخیراً تحت جراحی مثانه قرار گرفته اند ممنوع است).

اقدامات مراقبتی: بیمار باید پس از آزمایش مقدار زیادی مایعات بنوشد و در صورت بروز خونریزی یا ایجاد علایم عفونت ادراری (تب و لرز، سوزش و تکرر ادرار، درد شکم و کاهش حجم ادرار) به پزشک مراجعه نماید.

یافته های طبیعی:

طبیعی بودن ساختمان و عملکرد مثانه

یافته های غیرطبیعی:

1. تومور مثانه

2. تومور لگنی

3. بازگشت ادرار از مثانه به حالب

4. تجمع خون (هماتوم)

5. ضربه مثانه

سیستومتری (سیستومتروگرام؛ سی ام جی) Cystometry cystometrogram) ; CMG)

معرفی: سیستومتری عبارت است از اندازه گیری مقدار مایع موجود در مثانه در ابتدای هنگامی که فرد احساس نیاز به ادرار کردن می کند و زمانی که احساس می کند مثانه اش پر از ادرار شده و زمانی که مثانه را به طور کامل تخلیه می نماید. این آزمایش نوعی تست مانومتری است.

علل انجام آزمایش: بررسی عملکرد حسی و حرکتی مثانه به ویژه در افراد مبتلا به بی اختیاری ادرار یا اختلال عصبی مثانه، بیماری های عفونی یا انسدادی مثانه، تکرر و فوریت ادرار به ویژه قبل از جراحی دستگاه ادراری؛ بررسی بازگشت (ریفلاکس) ادرار از مثانه به حالب؛ بررسی ادرار باقی مانده پایدار در مثانه و تأثیر داروها بر عملکرد کلیه

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: از بیمار خواسته می شود ادرار کند تا مدت لازم برای شروع ادرار، اندازه، نیرو و تداوم جریان ادرار و نیز حجم ادرار و مدت لازم برای تخلیه مثانه و هر نوع زور زدن، تأخیر در ادرار یا قطره قطره آمدن ادرار ثبت شود. بیمار بر روی تخت، به پشت می خوابد و کاتتر (لوله)ی نازک و قابل انعطافی به آرامی در مثانه اش قرار داده می شود. کاتتر، مقدار ادرار باقی مانده در مثانه را اندازه گیری و ثبت می کند. سپس كاتتر دیگری از راه مقعد در رکتوم گذاشته می شود و الکترودهای مخصوص اندازه گیری در اطراف ركتوم قرار داده می شوند. سپس حس گرما اندازه گیری می شود. محلول آب نمک که دمای آن برابر با دمای اتاق است به مثانه وارد می شود. سپس آب گرم نیز وارد مثانه می شود. بیمار هر نوع احساس خود را به اطلاع فرد مسئول انجام آزمایش بیان می کند. سپس مثانه تخلیه می شود و سیستومتر (لوله ی اندازه گیری فشار مثانه) به کاتتر اتصال می یابد. آب یا گاز دی اکسید کربن با اندازه ی تحت کنترل وارد مثانه می شود. به محض اینکه به بیمار احساس ادرار کردن دست دهد باید به اطلاع مسئول سیستومتری برساند. هنگامی که مثانه پر شد بیمار ادرار می کند و فشار تخلیه نمودن ادرار ثبت می شود. سپس هر نوع ادرار یا آب داخل مثانه، دوباره تخلیه و کاتتر خارج می شود. در این آزمایش، از فشارهای ایجاد شده در مراحل مختلف پرشدن مثانه، یک منحنی ثبت می شود.

عوارض احتمالی: گرگرفتگی، تهوع، درد، تعریق، فوریت ادراری و پری مثانه

اقدامات مراقبتی: بیمار باید هر نوع علایم عفونت (مانند تب، لرز، تکرر ادرار، سوزش ادرار و وجود ادرار خونی) را به پزشک اطلاع دهد.

یافته های طبیعی:

حداکثر ظرفیت سیستومتریک: آقایان ۷۵۰ - ۳۵۰ میلی لیتر؛ خانم ها: ۵۵۰ - ۲۵۰ میلی لیتر

فشار داخل مثانه در هنگام خالی بودن: کمتر از ۴۰ سانتی متر آب

حداکثر فشار پیشابراه (سانتی متر آب):

۲۵ سال: آقایان، ۱۲۶ - ۳۷: خانم ها، ۱۰۳ - ۵۵

۴۴ - ۲۵ سال: آقایان، ۱۱۳ - ۳۵؛ خانم ها، ۱۱۵ - ۳۱

۶۴ – ۴۵ سال: آقایان، ۱۲۳ - ۴۰؛ خانم ها، ۱۰۰ - ۴۰

بالای ۶۴ سال: آقایان، ۱۰۳ - ۳۵: خانم ها، ۷۵ - ۳۵

یافته های غیرطبیعی:

1. مثانه ی نوروژنیک

2. عفونت مثانه و مجاری ادراری

3. ازدیاد تون مثانه

4. کاهش ظرفیت مثانه

5. انسداد ناشی از بزرگی خوش خیم (آدنوم) یا سرطان پروستات

6. بی اختیاری ادراری

7. بیماری ام اس

8. آسیب نخاعی

9. سکته مغزی

سیستوسکوپی Cystoscopy

معرفی: سیستوسکوپی عبارت است از مشاهده ی مستقیم مجاری ادراری با دستگاهی موسوم به سیستوسکوپ که از راه پیشابراه وارد مثانه می شود. علاوه بر مشاهده ی پیشابراه، مثانه، حالب ها و پروستات، می توان نمونه برداری از تومورها، پولیپ با سنگ را با استفاده از سیستوسکوپ انجام داد. سیستوسکوپ، لوله (آندوسکوپ) مخصوصی است که در انتهایش دوربینی قرار گرفته است و در دو نوع استاندارد (سخت) و قابل انعطاف ساخته می شود.

علل انجام آزمایش: تشخیص سرطان مثانه پیشابراه، تشخیص و ارزیابی اختلالات مجاری ادراری؛ تشخیص عفونت های عود کننده ی مثانه؛ کمک به تشخیص علت درد در هنگام ادرار کردن اندازه گیری ظرفیت مثانه و مشخص کردن بازگشت ادرار از مثانه به حالب؛ تشخیص منشاء ایجاد ادرار خونی؛ مشاهده مستقیم و نمونه برداری از پروستات، مثانه و پیشابراه؛ خارج کردن تومورهای کوچک و سطحی مثانه؛ خارج کردن اجسام خارجی و سنگ ها؛ منعقد کردن محل خونریزی؛ کاشتن دانه رادیوم در داخل تومور به منظور درمان آن؛ خارج کردن پروستات بزرگ شده در اثر تومور خوش خیم یا بدخیم

نیاز به ناشتا بودن: + (از نیمه شب قبل از آزمایش)

روش کار: بیمار چند ساعت قبل از آزمایش مایعات می نوشد (چنان چه ازمایش بدون استفاده از بیهوشی عمومی انجام می شود. ) پس از تزریق مسکن برای کاهش اسپاسم مثانه، بیمار به پشت بر روی تخت می خوابد و در سیستوسکوپی با سیستوسکوپ سخت، زانوهایش را بالا می آورد و دور از هم قرار می دهد (این کار در سیستوسکوپی با سیستوسکوپ قابل انعطاف لازم نیست). پس از تمیز کردن پیشابراه و بی حس نمودن آن به طور موضعی، لوله سیستوسکوپ از راه پیشابراه وارد مثانه می شود و آب یا آب نمک (سالین) از طریق سیستوسکوپ به مثانه تزریق می شود. پس از پرشدن مثانه از بیمار خواسته می شود احساس خود را بیان کند. وقتی مثانه پر شود، احساس ادرار کردن به بیمار دست می دهد و فرد مسئول سیستوسکوپی، تمام دیواره مثانه را مشاهده می کند. در صورت وجود هر نوع بافت غیرطبیعی، نمونه برداری از آن انجام و به آزمایشگاه فرستاده می شود.

عوارض احتمالی: احساس کمی ناراحتی در هنگام عبور سیستوسکوپ از پیشابراه و احساس درد سریع در هنگام نمونه برداری؛ احساس سوزش در هنگام ادرار کردن در ۱ تا ۲ روز پس از آزمایش

اقدامات مراقبتی: در صورت وجود احتباس ادرار، درد شدید پایین شکم، علایم عفونت ادراری (مانند تب، لرز، تکرر و سوزش ادرار) و کاهش حجم ادرار باید بیمار به پزشک مراجعه کند؛ نوشیدن مایعات فراوان، پس از آزمایش ضروری است و بیمار باید برای کاهش اسپاسم مثانه در طشت آب گرم بنشیند یا از شیاف مسکن استفاده کند. مصرف مسهل برای پیشگیری از یبوست و مصرف آنتی بیوتیک توصیه می شود. اگر قرار است پس از آزمایش، کاتتر در محل باقی بماند باید دستورالعمل های مربوط به آن رعایت شود.

یافته های طبیعی:

طبیعی بودن ساختمان و عملکرد طبیعی پیشابراه، مثانه، حالب ها، پروستات (در آقایان) و موجود نبودن انسداد، تومور یا سنگ در مثانه

یافته های غیرطبیعی:

1. سنگ مثانه یا حالب بزرگ شدگی یا انسداد پروستات، التهاب پروستات

2. التهاب مزمن یا پیشابراه آسیب دیدگی مثانه و پیشابراه

3. ناهنجاری های مادرزادی تومورها

4. کیست های مثانه زخم مثانه یا پیشابراه

5. دیورتیکول مثانه تنگی پیشابراه

6. مثانه ی تحریک پذیر انقباض گردن مثانه

7. خونریزی از پروستات

 

بیشتر بخوانید:

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت های دیگر)

آموزش کمک های اولیه

 

منابع:

راهنمای پزشکی خانواده/شرح ساده آزمایش های تشخیصی برای همه- تألیف و ترجمه: دکتر علیرضا منجمی



+ 0
مخالفم - 0

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: