حقوق خبر
پروستات (prostate)

پروستات و بیماری آن؛ علایم، نشانه ها، تشخیص و درمان (قسمت 4)

معمولاً سرطان پروستات در مراحل اولیه علامت و نشانه ای ندارد و به همین دلیل، غربالگری و معاینه و آزمایش های تشخیصی آن اهمیت زیادی دارند

حقوق نیوز/ سلامت و بهداشت / بیماری و پیشگیری

بیماری های خوش خیم پروستات

بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار عبارت است از فقدان کنترل ادرار یا ناتوانی در نگه داشتن ادرار تا رسیدن زمان مناسب برای ادرار کردن.

میزان ابتلا به بی اختیاری ادرار در زنان دو برابر مردان است.
بی اختیاری ادرار ممکن است موقتی و ناشی از بیماری زمینه ای باشد.
بی اختیاری ادرار می تواند از یک ناراحتی خفیف به صورت نشت مقادیر کم ادرار تا مشکل شدید به شکل خیس شدن مکرر متغیر باشد.

علل بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار الزاماً در اثر افزایش سن ایجاد نمی شود ولی در افراد مسن شایع تر است. بی اختیاری اغلب به دلیل بروز تغییرات اختصاصی در عملکرد بدن که می تواند ناشی از بیماری ها مصرف داروها و / یا شروع یک بیماری باشد روی می دهد و گاهی نخستین و تنها نشانه عفونت ادراری است.

 انواع بی اختیاری ادرار

بی اختیاری اشتیاقی

به ناتوانی در نگه داشتن ادرار تا زمان رسیدن به توالت گفته می شود و در بیماری هایی مانند دیابت، سکته مغزی، زوال مغزی، پارکینسون، MS و بعضی از بیماری های دیگر روی می دهد.

بی اختیاری استرس

شایع ترین نوع بی اختیاری ادرار است و به صورت نشت ادرار در هنگام ورزش و فعالیت بدنی، سرفه، عطسه، خنده، بلند کردن اجسام سنگین یا سایر حرکات بدنی که موجب فشار بر مثانه می شوند. تظاهر می یابد.

بی اختیاری عملکردی

نشت ادرار در اثر وجود مشکل برای رسیدن به موقع به توالت به دلیل وجود بیماری های جسمی مانند التهاب مفاصل است.

بی اختیاری ناشی از بیش از حد بودن حجم ادرار

به نشت ادرار به دلیل بیشتر بودن ادرار موجود در مثانه از گنجایش آن گفته می شود.

علایم بی اختیاری در ادرار

شایع ترین علایم بی اختیاری ادرار عبارتند از :

- ناتوانی در ادرار کردن

- درد مرتبط با پر شدن مثانه و / یا ادرار کردن، بدون وجود عفونت اثبات شده مثانه

- ضعف پیشرونده جریان ادرار با یا بدون وجود احساس تخلیه کامل مثانه

- افزایش سرعت ادرار کردن بدون وجود عفونت اثبات شده مثانه

- نیاز به رسیدن فوری به توالت و / یا ادرار کردن در صورت نرسیدن به موقع به توالت

- ادرار کردن غیر طبیعی یا تغییر در ادرار کردن به دلیل مشکل دستگاه عصبی

- وجود اختلالاتی مانند سکته مغزی، آسیب نخاعی و بیماری MS

- نشت ادرار به نحوی که مانع از انجام فعالیتهای فرد شود

- نشت ادراری که پس از جراحی شروع می شود یا ادامه می یابد

- نشت ادراری که موجب ناراحتی بیمار می شود

- وجود عفونت های مکرر مثانه

تشخیص بی اختیاری ادرار

معاینه فیزیکی کامل با تأکید بر دستگاه ادراری و عصبی اعضای تناسلی و آزمایش ادرار برای تشخیص بی اختیاری ادرار ضروری است.

درمان بی اختیاری ادرار

بی اختیاری ادرار به وسیله پزشک متخصص و بر اساس موارد زیر انجام می شود:

- سن بیمار، وضعیت سلامتی کلی و سابقه پزشکی وی

- میزان گسترش بیماری

- تحمل بیمار نسبت به داروهای خاص و اعمال جراحی یا سایر درمان های لازم

- انتظارات درباره سیر بیماری

- اولویت های مورد نظر بیمار

درمان شامل موارد زیر است:
- روش های رفتاری خاص (شامل ورزش عضلات لگن، بیوفیدبک و آموزش مثانه)

- استفاده از داروها

- جراحی (در صورتی که بی اختیاری ناشی از مشکلات ساختمانی مانند غلط بودن نحوه قرار گیری مثانه یا انسداد باشد)

- محدودیت های رژیم غذایی (مانند حذف مصرف قهوه، سودا و چای و/ یا الكل)

سرطان پروستات

سرطان پروستات، شایع ترین سرطان آقایان در انگلیس به شمار می آید و حدود 4/1 سرطان های مردان را تشکیل می دهد. در آمریکا، بعد از سرطان پوست، سرطان پروستات شایع ترین سرطان مردان است.

در هر سال تقریبا ۳۲۰۰۰ مرد در کشور انگلیس مبتلا به سرطان پروستات تشخیص داده می شوند و بیش از 10000 نفر در اثر این بیماری فوت می شوند.

سرطان پروستات در زیر ۵۰ سالگی نادر است ولی با افزایش سن، شیوع بیماری بیشتر می شود.

داشتن پدر یا برادر مبتلا به سرطان پروستات، خطر ابتلای فرد به این بیماری را افزایش می دهد.

چنان چه سرطان پروستات زود تشخیص داده شود درمان آن بسیار موفقيت آميز است.

حدود ۶۰٪ تمام سرطان های پروستات هنگامی تشخیص داده می شوند که محدود به پروستات هستند.

شانس ۵ سال زنده ماندن فرد در صورتی که بیماری در زمان محدود بودن به پروستات تشخیص داده شود ۱۰۰٪ است.

در 20 سال گذشته، شانس زنده ماندن در تمام مراحل بیماری در اثر تشخیص و درمان زودرس افزایش یافته است.

سرطان پروستات در مراحل اولیه ممکن است با علایمی همراه نباشد و تنها به وسیله معاینات منظم پروستات به وسیله پزشک تشخیص داده شود.

نکته
به دلیل ترس، مراجعه به پزشک برای معاینه از نظر سرطان پروستات را به تعویق نیاندازید. با معاینه و آزمایش سالیانه پروستات اغلب می توان وجود بیماری را به طور زودرس تشخیص داد.

پیگیری به وسیله پزشک در مواردی که در معاینه فرد از راه مقعد علایم غیر طبیعی موجود است یا مقدار آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) در خون وی بالا نشان داده می شود بسیار اهمیت دارد. ممکن است پزشک آزمایش های اضافی با تکرار آزمایش PSA را درخواست نماید.

بر طبق نظر موسسه سرطان آمریکا چنان چه آمارها در حد کنونی باقی بمانند احتمال ایجاد سرطان پروستات به شکل زیر خواهد بود:

1- از زمان تولد تا ۳۹ سالگی: ۱ در 10/000

2- از ۴۰ تا ۵۹ سالگی: ۱ در ۴۵

3- از ۶۰ تا ۷۹ سالگی: ۱ در ۷

4- از هنگام تولد تا زمان مرگ: ۱ در ۶

علایم و نشانه های سرطان پروستات

معمولاً سرطان پروستات در مراحل اولیه علامت و نشانه ای ندارد و به همین دلیل، غربالگری و معاینه و آزمایش های تشخیصی آن اهمیت زیادی دارند.

معاینه فیزیکی، اندازه گیری آنتی ژن اختصاصی پروستات (prostate specific antigen; PSA) و معاینه انگشتی رکتوم (digital rectal exam; DRE) چنان چه مجموعاً هر سال یک بار (به ویژه پس از ۵۰ سالگی) به وسیله پزشک انجام شوند بهترین امکان تشخیص سرطان پروستات را در اولین مراحل ایجاد آن فراهم می آورند.

شایع ترین نشانه های سرطان پروستات عبارتند از:

- ضعیف یا منقطع شدن جریان ادرار

- تکرر ادرار (به ویژه در هنگام شب)

- اشکال در ادرار کردن با باقی ماندن ادرار در مثانه

- ناتوانی در ادرار کردن

- احساس درد یا سوزش در زمان ادرار کردن

- وجود خون در ادرار یا مایع منی

- درد دایمی کمر، لگن یا مفصل ران

- اشکال در نعوظ آلت

- بزرگی خوش خیم پروستات، نوعی بیماری غیر سرطانی پروستات است که بسیاری از علایم آن با سرطان پروستات شباهت دارد.

عوامل خطر در سرطان پروستات

عوامل خطر سرطان پروستات (عواملی که ممکن است احتمال بروز سرطان پروستات را افزایش دهند ولی الزاماً موجب این بیماری نمی شوند) عبارتند از :

- سن (بیش از ۸۰٪ تمام موارد سرطان پروستات در مردان بالای ۶۵ سال دیده می شود).

- نژاد (همان طور که گفته شد احتمال بروز سرطان پروستات در مردان آمریکایی آفریقایی تبار ۲ برابر بیشتر از مردان سفید پوست آمریکایی است. احتمال بروز سرطان پروستات در مردان بومی ژاپن و چین در پایین ترین میزان است. نکته جالب توجه آنکه وقتی مردان چینی و ژاپنی به آمریکا مهاجرت می کنند احتمال مرگ و میر آنها در اثر سرطان پروستات در مقایسه با مردان بومی کشورشان افزایش می یابد. به دنبال استفاده از رژیم های غذایی و نحوه زندگی غربی در ژاپن، میزان بروز سرطان پروستات افزایش یافته است).

- رژیم غذایی (رژیم غذایی کشورهای صنعتی غرب ممکن است یکی از مهمترین عوامل مستعد کننده سرطان پروستات باشد.

در مردانی که از غذاهای پرچرب استفاده می کنند احتمال بروز سرطان پروستات بیشتر است.

وجود فیبر در رژیم غذایی بر مقدار تستوسترون و استرادیول گردش خون تأثیر می گذارد و در نتیجه پیشرفت سرطان پروستات را کاهش می دهد. «سویا» حاوی ایزوفلاوُن ها است که موجب ممانعت از رشد سرطان پروستات می شوند. ویتامین E نوعی آنتی اکسیدان است و همراه با سلنیوم موجب مهار رشد تومور در حیوانات آزمایشگاهی می شود. کاروتنوئیدها حاوی لیکوپن هستند و رشد سلول های سرطان پروستات را در کشت های بافتی انسان مهار می کنند.

منشاء اصلی لیکوپن، آب گوجه فرنگی است. بسیاری از فراورده های گیاهی برای درمان سرطان پروستات مورد مطالعه قرار نگرفته اند و استفاده از فراورده های ترکیبی گیاهی به دلیل احتمال ایجاد لخته های سیاهرگی، حساسیت پستان ها و کاهش میل جنسی باید با احتیاط مصرف شوند.

- چاقی نه تنها موجب بروز دیابت و افزایش کلسترول می شود بلکه با بعضی از سرطان ها از جمله تومورهای وابسته به هورمون (مثل سرطان پروستات، پستان و تخمدان) ارتباط دارد.

- گزارش شده است که احتمال بروز سرطان پروستات در کشاورزان، افرادی که با کادمیوم فلزی در ساخت باتری، جوشکاری یا آبکاری فلزات سروکار دارند افزایش می یابد. البته اثبات این موضوع به بررسی بیشتری نیاز دارد.

- انجام وازکتومی، وجود بزرگی خوش خیم پروستات، یا بیماری های مقاربتی، بنابر بعضی پژوهش های به عمل آمده با ایجاد سرطان پروستات مرتبط بوده اند ولی در برخی مطالعات دیگر این موضوع به اثبات نرسیده است.

- مبتلا بودن پدر یا برادر هر فرد به سرطان پروستات، احتمال ابتلای او را به این بیماری ۲ برابر می کند. این خطر حتی در مردانی که چندین نفر از بستگان آنها (به ویژه در سنین جوانی) مبتلا به سرطان پروستات باشند باز هم افزایش می یاید.

نکته
تقریبا ۹٪ از تمام سرطان های پروستات و ۴۵٪ از سرطان های پروستات در مردان زیر ۵۵ سال را می توان به ژن استعداد به این سرطان نسبت داد که به شکل غالب (از پدر به فرزند) به ارث می رسد.

مرحله بندی سرطان پروستات

هنگامی که سرطان پروستات در بیمار تشخیص داده شد باید با انجام آزمایش هایی، میزان آن و انتشار احتمالی آن از پروستات به سایر قسمت های بدن را تعیین نمود. به این کار، «مرحله بندی» (staging) می گویند. مرحله بندی گام مهمی برای برنامه ریزی درمانی به شمار می آید.

مراحل سرطان پروستات

مرحله ۱ (stage I): در این مرحله، سلول های تومور در کمتر از ۵٪ از بافت پروستات برداشته شده یافت می شوند و سلول ها ماهیت بسیار مهاجم ندارند. گاهی به این مرحله، مرحله A گفته می شود.

مرحله ۲ (stage II): در این مرحله، سلول های تومور در کمتر از ۵٪ از بافت پروستات برداشته شده یافت می شوند و سلول ها مهاجم تر هستند یا تومور بزرگتر است ولی تومور به غده پروستات محدود است. گاهی به این مرحله، مرحله B می گویند.

مرحله ۳ (Stage III): در این مرحله، تومور به بیرون از کپسولی که غده پروستات را احاطه می کند رشد کرده است و ممکن است لوله های مِنَوی (لوله های ناقل اسپرم) را گرفتار کرده باشد. گاهی این مرحله را مرحله C می نامند.

مرحله ۴ (Stage IV): در این مرحله، تومور به سایر ساختمان های بعد از لوله های مِنَوی انتشار یافته و ممکن است به هر یک از اعضا یا ساختمان های دیگر رسیده باشد. گاهی این مرحله را مرحله D_1 یا D_2 می نامند.

مرحله عود بیماری: ممکن است بیماری پس از درمان، در پروستات یا بخش دیگری از بدن عود کند. گاهی این مرحله، مرحله D_3 نامیده می شود.

درجه بندی سرطان پروستات

گام دیگر تشخیص در سرطان پروستات، درجه بندی (grading) سلول های سرطانی است و سرعت رشد و انتشار سرطان را نشان می دهد.

درجه بندی، در آزمایشگاه و با استفاده از سلول های به دست آمده از پروستات، از طریق نمونه برداری (بیوپسی) انجام می شود.

سلول های سرطانی بر مبنای میزان شباهت آنها به سلول های طبیعی درجه بندی می شوند.

یکی از روش های درجه بندی سرطان پروستات «سیستم گلیسون» (Gleason system) است که بر مبنای اعداد ۲ تا 10 صورت می گیرد. هر چه این عدد کمتر باشد، درجه سرطان پایین تر و رشد آن آهسته تر است و بر عکس.

تومورهایی که درجه بالایی دارند از رشد سریع تری برخوردار هستند و احتمال انتشار آنها به سایر قسمت های بدن بیشتر است.

درجه های زیرِ ۴ نشان دهنده شباهت سلول های سرطانی به سلول های طبیعی و کمتر مهاجم بودن آنها است.

درجه های ۵ تا ۷ در حد متوسط قرار دارند یعنی سلول های سرطانی شبیه سلول های طبیعی نیستند و احتمال مهاجم بودن آنها و سریع تر بودن رشد آنها بیشتر است.

درجه های ۸ تا ۱۰ نشان می دهند که سلول های سرطانی رشد بسیار مهاجمی دارند.

تشخیص سرطان پروستات

علاوه بر معاینه فیزیکی سالیانه شامل آزمایش خون، ادرار و احتمالاً تست های آزمایشگاهی دیگر، مشاوره با پزشک برای اقدامات زیر توصیه می شود:

۱. معاینه از راه مقعد به وسیله انگشت digital rectal examination:(DRE)

توصیه می شود این معاینه سالی یک بار (بعد از سن ۵۰ سالگی) در آقایان انجام شود. افرادی که در گروه های پرخطر قرار دارند (مثل آمریکایی های آفریقایی تبار یا افراد دارای سابقه فامیلی قوی سرطان پروستات) باید با پزشک خود درباره شروع این معاینه از سن پایین تر مشورت کنند.

۲. آزمایش PSA (آنتی ژن اختصاصی پروستات؛ prostate- specific antigen و PAP (اسید فسفاتاز پروستات، prostatic acid  phosphatase)

معمولاً سالی یک بار (بعد از سن ۵۰ سالگی) باید انجام شود. افرادی که در گروه های پرخطر قرار دارند (مثل آمریکایی های آفریقایی تبار یا افراد دارای سابقه فامیلی قوی سرطان پروستات) باید با پزشک خود درباره انجام این آزمایش ها در سن پایین تر مشورت کنند.

چنان چه نتایج DRE یا PSA غیر طبیعی بود ممکن است پزشک، تکرار آنها یا سونوگرافی و آزمایش های دیگری را درخواست نماید.

این آزمایش ها عبارتند از:

١. سونوگرافی از راه رکتوم (transrectal ultrasound; (TRUS

در این آزمایش از اکوهای امواج صدا برای تهیه تصویر از پروستات به منظور مشاهده موارد غیر طبیعی، مانند بزرگی غده، ندول ها (گره ها)ی موجود در پروستات، نفوذ از تومور کپسول غده و / یا تهاجم به کیسه های مِنَوی استفاده می شود.

همچنین TRUS برای هدایت نمونه برداری (بیوپسی) سوزنی پروستات و / یا هدایت میله های نیتروژن در سرما جراحی (کرایوسرجری؛ cryosurgery) مورد استفاده قرار می گیرد.

۲. اسکن توموگرافی کامپیوتری (CATscan CTscan l computed tomography scan)

عبارت است از روش تصویر برداری تشخیصی که در آن از ترکیبی از پرتوهای Xو فناوری رایانه ای برای تهیه تصاویر مقطعی افقی و عمودی از بدن استفاده می شود. با این روش تصاویر جزئیات هر بخش از بدن، شامل استخوانهاء عضلات، چربی و اعضا نشان داده می شود. در CT اسکن، جزئیات بیش از رادیوگرافی با اشعه X نشان داده می شوند.

۳. تصویر برداری رزونانس (باز آوایی) مغناطیسی (magnetic resonance imaging; MRI)

ام. آر. آی. (MRI) روشی تشخیصی است که در آن از ترکیبی از مغناطیس های بزرگ، رادیو فرکانس و یک رایانه برای تهیه جزئیات تصاویر اعضا و ساختمان های داخل بدن استفاده می شود.

۴. اسکن رادیو نوکلاید استخوان (radionuclide bone scan)
نوعی روش تصویربرداری هسته ای است که کمک می کند تا نشان داده شود که آیا سرطان از پروستات به استخوان ها انتشار یافته است یا نه؟ این کار با تزریق ماده رادیواکتیوی انجام می شود که سلول های استخوانی دچار بیماری را در سراسر بدن مشخص می سازد و بدین ترتیب احتمال سرطان متاستاتیک مطرح می شود.

۵. نمونه برداری (بیوپسی) از گره های لنفاوی و / یا پروستات

در این روش نمونه های بافتی به وسیله سوزن یا از طریق جراحی برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می شوند تا مشخص شود که آیا سلول های سرطانی یا سایر سلول های غیر طبیعی وجود دارند یا نه؟ تأیید تشخیص سرطان فقط با نمونه برداری امکان پذیر است.

منبع: راهنمای پزشکی خانواده/پروستات و بیماری های آن-تألیف و ترجمه: دکتر علیرضا منجمی



+ 0
مخالفم - 0
منبع: حقوق نیوز

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: