امروز: پنج شنبه, ۰۶ آذر ۱۳۹۹ برابر با ۱۰ ربيع الآخر ۱۴۴۲ قمری و ۲۶ نوامبر ۲۰۲۰ میلادی
شیوه رسیدگی از طریق داوری

طواری رسیدگی از طریق داوری (قسمت اول)

ایرادات و دعاوی طاری در زمره دادرسی اند. یعنی در جریان دادرسی مطرح می گردند و دادرسی را به طور جزیی یا کلی با وقفه مواجه کرده یا آنکه صدور رای را به تاخیر می اندازند

http://www.newslaw.net

پایگاه خبری حقوق نیوز

طواری رسیدگی از طریق داوری

ایرادات و دعاوی طاری در زمره دادرسی اند. یعنی در جریان دادرسی مطرح می گردند و دادرسی را به طور جزیی یا کلی با وقفه مواجه کرده یا آنکه صدور رای را به تاخیر می اندازند. این مبحث را در دو بند پی می گیریم. در بند نخست به ایرادات و در بند دوم به دعاوی طاری می پردازیم.

بند نخست : ایرادات

در این بند به مفهوم و قواعد عمومی ایرادات خواهیم پرداخت. سپس به برخی از ایرادات شایع می پردازیم.

الف : قواعد عمومی ایرادات

در این قسمت به مطالعه تعریف ایراد، مهل ایراد و سکوت خوانده نسبت به وجود ایراد پرداخته می گردد.

1-تعریف ایراد

ایراد، وسیله ایست که خوانده معمولاً در جهت ایجاد مانع موقتی یا دائمی برجریان رسیدگی به دعوای مطروحه و یا بر شکل گیری مبارزه در اصل و ماهیت مورد ادعا، به منظور بازداشتن موقت یا دائم خواهان از پیروزی به کار می گیرد. در داوری نیز همین تعریف پذیرفتنی است. بیشتر ایرادات در داوری قابل پذیرش است. در این صورت داور مکلف است در داوری های سازمانی، مطابق قواعد داوری نهاد داوری و در داوری های موردی مطابق مقررات قانون آیین دادرسی مدنی و قواعد عام بدان پاسخ گفته و رای مقتضی صادر نماید. از همین رو مثلا اگر خوانده ایراد عدم اهلیت خواهان را مطرح نماید داور مکلف است تا در خصوص این ایراد رای مناسب صادر نماید یا اینکه در ضمن رای ماهوی در خصوص ایراد به عمل آمده نیز اتخاذ تصمیم نماید. این قسمت در پی تکرار ایرادات و قواعد آن که به طور مفصل در آثار مولفین آیین دادرسی مدنی آمده است نمی باشد؛ بلکه صرفا به ایراداتی پرداخته می شود که فقط در داوری قابل طرح است و یا اینکه در دادرسی مدنی نیز مطرح می گردد، ولی در داوری شایع می باشد.

2-مهلت طرح ایراد

بر اساس قاعده عمومی، طرفین باید ایرادات خود را در اولین فرصتی که پس از ظهور جهت ایراد برای دفاع بدان ها داده می شود مطرح نمایند. البته ماده 87 ق.آ.د.م فرصت طرح ایراد را تا پایان اولین جلسه دادرسی اعلام کرده است. اصل مزبور در قوانین قبلی نیز مورد پذیرش بوده است. ازجمله اینکه در ماده 201 ق.آد.م 1318 صریحاً بدان اشاره شده بود. بر اساس این ماده : «ایرادات در دادرسی های عادی باید در اولین لایحه ای که در پاسخ طرف داده می شود به عمل آید و در دادرسی های اختصاری در اولین جلسه دادرسی مگر اینکه سبب ایراد بعد حادث شود».

بنابراین در داوری ها باید به اصل مراجعه نموده و فرصت طرح ایراد را اولین فرصت ممکن دانست. با این وجود تاخیر در بیان جهت ایراد ممکن است مبتنی بر جهات موجه باشد؛ در این صورت داور می توند ایراد موخر را نیز نپذیرد.

در ماده 31 قانون داوری انگلستان نیز به لزوم طرح ایراد در اولین فرصت ممکن اشاره شده است. بر اسا ساین ماده طرفی که به صلاحیت ذاتی دادگاه ایراد دارد می بایست خود را در اولین فرصت ممکن مطرح نماید. البته اگر ایراد بعد از زمان مزبور با داور است که در هر مورد با توجه به اوضاع و احوال هر قضیه اظهارنظر خواهد کرد.

3-سکوت نسبت به وجود جهت ایراد

ماده 5 آیین نامه مرکز داوری اتاق بازرگانی مقرر می دارد: «در صورتی که هر یک از طرفین پس از علم به عدم رعایت مقررات این آیین داوری و یا شرایط قابل عدول موافقت نامه داوری، سکوت اختیار کرده و داوری را ادامه دهد و در مهلت مقرر ایراد خود را مطرح نکند، چنین تلقی خواهد شد که از حق ایراد خود صرف نظر کرده است». به نظر ما همین حکم در داوری های موردی نیز جاری است.

ب : برخی ایرادات شایع

در داوری نیز برخی ایرادات قابل طرح است که در ذیل مطالعه خواهد شد :

1-ایراد رد داور (ایراد به صلاحیت داور)

در ق.آ.د.م تصریحی به این ایراد و موجبات آن مشاهده نمی شود؛ وای از اصول کلی و همچنین مفاد آیین نامه نحوه ارائه خدمات مرکز داوری اتاق ایران می توان به برآیندهایی رسید. مطابق ماده 23 آیین نامه مزبور : «داور در صورتی قابل جرح است که اوضاع و احوال موجود، باعث تردید موجهی نسبت به بی طرفی و استقلال او شود و یا واجد اوصافی که طرفین تعیین کرده اند، نباشد. هر یک از طرفین تنها به استناد دلایلی که پس از تعیین داور از آن مطلع شده اند، می تواند داوری که خود تعیین کرده یا در جریان تعیین او مشارکت داشته، جرح کند.

الف- در داوری های داخلی، اشخاص زیر را هر چند با تراضی نمی توان به عنوان داور انتخاب نمود و ازموجبات رد و جرح داور است : اشخاصی که بی طرفی و استقلال ایشان در موضوع داوری، محل تردید باشد؛ اشخاصی که فاقد اهلیت قانونی هستند؛ اشخاصی که به موجب حکم قطعی دادگاه و یا در اثر آن از داوری محروم شده اند؛ کلیه قضات و کارمندان اداری شاغل در محاکم قضایی. ب- در داوری های داخلی، اشخاص زیر، را نمی توان به عنوان داورمعرفی و منصوب کرد مگر با تراضی طرفین: کسانی که سن آنها کمتر از 25 سال تمام باشد؛ کسانی که در دعوی ذی نفع باشند؛ کسانی که با یکی از اصحاب دعوا قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند. کسانی که قیم یا کفیل و یا وکیل یا مباشر امور یکی از اصحاب دعوا می باشند؛ یا یکی از اصحاب دعوا مباشر امور آنها باشد. کسانی که خود یا همسرشان با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا دارند، در گذشته یا حال دعوی کیفری داشته باشند. کسانی که خود با یکی از اصحاب دعوا یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم او با یکی از اصحاب دعوا یا زوجه و یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم او دعوی حقوقی داشته باشد. کارمندان دولت در حوزه ماموریت آنان».

مقررات این ماده با ماده 469 ق.ا.د.م شباهت تام دارد و به نظر ما در داوری های داخلی نیز مجری است. نکته قابل توجه این که صرف انتخاب مستقیم یا غیرمستقیم داور موجب محرومیت از حق ایراد به صلاحیت وی نمی باشد.

در حقوق انگلستان نیز ایراد عدم صلاحیت داوری قابل طرح است. این ایراد می تواند مبتنی بر جهات ذیل باشد: 1- قابل ارجاع نبودن موضوعی خاص به داوری، قابلیت ارجاع موضوع به داوری به این معنی است که آیا موضوع اختلاف قابل طرح در داوری است؟ 2- بی اعتباری موافقت نامه داوری و در نیجه عدم صلاحیت داور در رسیدگی به اختلاف.

البته ایراد عدم صلاحیت داور با ایراد عدم صلاحیت داوری متفاوت است. در اولی ایراد به شخص داور و شرایط وی است ولی در دومی مباحثی چون داوری پذیر نبودن اختلاف و یا فقدان یا بی اعتباری موافتق نامه داوری مطرح می گردد.

2- ایراد عدم صلاحیت داوری

در داوری ها ایراد عدم صلاحیت محلی اساسا قبل طرح نیست، اما در مورد صلاحیت ذاتی می توان به امور کیفری، اصل طلاق، نسب، نکاح، امور ورشکستگی و ... اشاره نمود. در این موارد ایراد عدم صلاحیت ذاتی مرجع داوری در رسیدگی به این امور قابل طرح است.

3- ایراد به وجود یا اعتبار موافقت نامه داوری

این ایراد نیز در ق.آ.د.م مغول مانده است. اما از نظر ما این ایراد در داوری های موضوع قانون مزبور نیز قابل طرح می باشد. در این صورت داور باید در این خصوص اظهارنظر نماید. ولی اگر به هر دلیل این قضیه را به سکوت گذاشته و سپس در دادگاه مطرح شود، چنانچه اعتبار موافقت نامه داوری محرز باشد مشکلی پیش نیامده و سکوت داور تاثیری در اعتبار رای وی نخواهد داشت. در داوری های مرکز داوری موضوع مشمول ماده 29 آیین نامه نحوه ارائه خدمات مرکز داوری می باشد. بر اساس این ماده : «الف -«داور» می تواند در مورد حدود صلاحیت خود و همچنین درباره وجود یا اعتبار موافقت نامه داوری، نفیاً و یا اثباتاً اتخاذ تصمیم نماید. ارجاع اختلافات و دعاوی به مرکز داوری، به منزله پذیرش این اختیار داور خواهد بود ...».

بی اعتباری موافقت نامه داوری می تواند به علل ذیل باشد : عدم اهلیت طرفین (که خود می تواند موضوع ایراد عدم اهلیت را تشکیل دهد). فقدان سمت طرفین و یا فقدان اختیار ارجاع امر به داوری ... .

4- ایراد خروج داور از حدود صلاحیت

بر اساس ماده 30 آیین نامه نحوه ارائه خدماات مرکز داوری : «... ایراد به خروج «داور» از حدود صلاحیت در جریان رسیدگی داوری، باید به محض بروز و اطلاع از ان، اعلام گردد، مع ذلک در صورتی که داور، تاخیر در ایراد در موارد مذکور را موجه تشخیص دهد، می تواند ایراد خارج از موعد را بپذیرد». مفاد این ماده در قانون آیین دادرس نیامده، ولی در داوری های موردی نیز قابل پذیرش است. بدین نحو که داور مکلف به پاسخ گویی به ایراد خروج از صلاحیت است؛ ولی اگر به چنین ایرادی پاسخ داد، صرف این امر به خودی خود موجب بی اعتباری رای داور نخواهد بود.

ایراد از خروج داور از حدود صلاحیت می تواند در موارد چندی مطرح گردد :

داور اختیار صلح و سازش نداشته و با این وجود دعوا را به صلح ختم کرده است (بند ث ماده 42 آیین نامه نحوه ارائه خدمات مرکز داوری).

موضوع داوری فقط قسمتی از قرارداد بوده ولی داور در خصوص کل قرارداد یا آن قسمتی که موضوع داوری نبوده اظهارنظر نموده است.

داور حق نداشته تا رای خود را به استناد انصاف صادر نماید و این محدودیت را لحاظ ننموده است و ... .

بیشتر بخوانید:

طواری رسیدگی از طریق داوری (قسمت دوم)

منبع: حقوق داخلی - دکتر عباس کریمی - دکتر حمیدرضا پرتو

پایگاه خبری حقوق نیوز - گزیده موضوعی کتب داوری و میانجیگری

    دیدگاه

    شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



    کد امنیتی کد جدید