حقوق نیوز
آزمایش های تشخیصی

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 1)

آزمایش های تشخیصی مانند بسیاری از موضوعات پزشکی دیگر، اغلب چندین پاسخ به پرسش های متداول ارائه می دهند. مفهوم این پاسخ ها و نتایج آزمایشات که به شکل تعدادی از ارقام یا اصطلاحات و واژه های تخصصی ذکر می شوند و نیز آن چه که از سوی پزشک برای تعیین نوع آزمایش های ضروری نوشته و از آزمایشگاه درخواست می شود در اکثر موارد برای افرادی که در این زمینه از اطلاعات لازم و کافی برخوردار نیستند قابل درک نیست.

حقوق نیوز/ سلامت و بهداشت/ دانستنیهای پزشکی

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 1)

آزمایش های تشخیصی

آمنیوسنتز Amniocentesis

معرفی: روشی تشخیصی در مامایی است که در آن مقدار کمی از مایع آمنیون برای تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی برداشته می شود. این کار معمولاً در هفته ۲۰ - ۱۶ بارداری برای کمک به تشخیص ناهنجاری های جنینی صورت می گیرد.

علل انجام آزمایش: آنالیز کروموزومی یا تشخیص نقایص ژنتیکی و بیماری های جنین؛ تشخیص بلوغ ریه های جنین یا تعیین علت تب های ناشناخته در مادر (که ممکن است ناشی از عفونت داخل رحمی باشند)؛ بررسی بیشتر درباره ی احتمال وجود نقایص مادرزادی و ناهنجاری های کروموزومی در مواردی که آزمایش خونی، بالا بودن مقدار آلفا - فیتوپروتئین (AFP) را نشان می دهد ( AFP بالا، احتمال وجود ناهنجاری های مغزی و نخاعی جنین را مطرح می کند و AFP پایین می تواند نشانه ی وجود سندرم داون در جنین باشد.)

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: محل جفت و جنین با استفاده از سونوگرافی مشخص می شود؛ سپس پوست شکم مادر ضدعفونی و به دنبال تزریق داروی بی حسی موضعی، یک سوزن متصل به سرنگ به بخشی از رحم که کمترین احتمال خطر سوراخ شدن جفت یا آسیب دیدگی جنین را دارد وارد می شود. ۲۵ - ۲۰ سانتی متر مکعب مایع آمنیون به وسیله ی سرنگ از کیسه ی آب کشیده و به آزمایشگاه ارسال می شود

عوارض احتمالی: سقط جنین (در کمتر از 1% موارد)، آسیب دیدگی جنین، نشت مایع آمنیون از کیسه ی آب، عفونت مایع آمنیون 0آمنیونیت)، خاتمه حاملگی، زایمان زودرس، خونریزی مادر، آمبولی (لخته شدن) مایع آمنیون، جداشدن زودرس جفت، آسیب دیدگی روده یا مثانه

اقدامات مراقبتی: هر نوع دفع مایع، خونریزی، تب، درد شکم یا حركات غیرطبیعی جنین باید به پزشک اطلاع داده شود.

یافته های طبیعی:

1- حجم مایع آمنیون: هفته ۱۶ حاملگی: ۲۰۰ میلی لیتر

2- هفته ۲۸ حاملگی: ۱۰۰۰ میلی لیتر

3- هفته ۳۶ حاملگی: ۹۰۰ میلی لیتر

4- هفته ۴۰ حاملگی: ۸۰۰ میلی لیتر

ظاهر مایع آمنیون: شفاف، زرد کم رنگ تا کاهی

نسبت لسیتین به اسفنگومیلین: یا بیشتر

بیلی روبین مایع آمنیون: کمتر از 0/2میلی گرم در دسی لیتر

آلفافیتوپروتئین: ۲ میکروگرم در دسی لیتر

اختلالات کروموزومی یا ژنتیکی: -

● لسیتین و اسفنگومیلین دو جزء از مایع آمنیون هستند. لسیتین، فسفولیپیدی است که به طور شایع در گیاهان و جانوران یافت می شود و اسفنگومیلین، نوعی اسفنگولیپید حاوی فسفر است. پایین تر بودن نسبت لسیتین به اسفنگومیلین (LS ratio) می تواند نشانه ی نارس بودن ریه های جنین باشد.

یافته های غیرطبیعی:

1. بیماری های همولیزدهنده ی نوزادان

2. نقایص بسته شدن لوله عصبی جنین

3. نقایص بسته شدن دیوارهای شکمی جنین

4. عدم بلوغ ریه های جنین

5. اختلالات متابولیک ارثی

6. ایزوایمونیزاسیون Rh

7. افزایش حجم مایع آمنیون (پلی هیدرآمنیوس)

8. کاهش حجم مایع آمنیون (اولیگو هیدرآمنیوس)

آرتریوگرافی (آنژیوگرافی) (Arteriography) (Angiography)

معرفی: نوعی روش رادیولوژیک برای دیدن سرخرگ ها است که پس از تزریق یک ماده حاجب به جریان خون انجام می شود. در آنژیوگرافی، آناتومی داخلی قلب و رگ های خونی دیده می شود. آنژیوگرافی واژهی کلی تری از آرتریوگرافی است و به معنی مشاهده ی داخل قلب و رگ ها (اعم از سرخرگ و سیاهرگ) است و آرتریوگرافی، تنها مشاهده ی سرخرگ ها را شامل می شود.

علل انجام آزمایش: تشخیص انفارکتوس قلبی، انسداد عروقی، پلاک های کلسیفیهی تصلب شرایین، رویدادهای عروقی مغز (مثل سکته ی مغزی)، تومورهای کلیه، تنگی سرخرگ کلیوی (و افزایش فشار خون ناشی از آن)، آمبولی (ایجاد لخته) ریوی و ضایعات مادرزادی و اکتسابی عروق ریوی.

نیاز به ناشتا بودن: + (۸- ۴ ساعت قبل از آزمایش)

روش کار: در آرتریوگرافی، پس از وارد کردن کاتر (معمولاً به داخل سرخرگ رانی) در حالی که رادیوگرافی با اشعه X در حال انجام است، ماده حاجب به سرعت تزریق می شود، وضعیت گردش خون، رگ های خونی غیرطبیعی، ناهنجاری های عروقی، آناتومی رگ های طبیعی و تومورها مورد بررسی قرار می گیرد. در آنژیوگرافی، ماده حاجب در داخل سرخرگ یا سیاهرگ تزریق می شود و یا با قرار دادن کاتتر در یک سرخرگ محیطی به عروق یکی از احشا می رسد. به دلیل وجود ید در ماده ی حاجب، ممکن است واکنش آلرژیک در بعضی از بیماران ایجاد شود که گاهی به مرگ بیمار می انجامد. از این رو، قبل از آزمایش باید تست حساسیت به عمل آید. پس از پایان آزمایش، بیمار از نظر علایم خونریزی در محل تزریق یا وارد کردن کاتتر تحت نظر قرار می گیرد و چند ساعت استراحت می کند.

● اگرچه رگ های اصلی بدن با آرتریوگرافی قابل رویت می شوند ولی سرخرگ های کلیه، مغز، قلب، آئورت، غدد فوق کلیه، ساق ها و اندام های تحتانی بیشتر از سایر نواحی دیده می شوند.

عوارض احتمالی: بروز واکنش های حساسیتی به ماده حاجب یددار؛ خونریزی از محل ورود کاتتر به سرخرگ؛ آمبولی (حرکت لخته) از منشأ پلاک تصلب شرایین؛ عفونت بافت نرم اطراف کانتر؛ نارسایی کلیه (به ویژه در افراد مسن)؛ بحران ازدیاد فشار خون کشنده در افراد مبتلا به بیماری فئوکروموسیتوم (در این بیماران باید چند روز قبل از آزمایش از دارویی مانند پروپرانولول و فنوکسی بنزامین استفاده کرد)، خونریزی در غده ی فوق کلیه (و در نتیجه، نارسایی آن) آمبولی ریه.

زنان باردار و کودکان نسبت به اشعه X حساس تر هستند.

تزریق ماده حاجب ممکن است موجب گرگرفتگی بیمار شود.

اقدامات مراقبتی: قبل از آزمایش باید زیورآلات و پروتزهای دندانی از بدن خارج شوند؛ بیمار باید قبل از آزمایش ادرار کند زیرا مواد حاجب يددار خاصیت مدر دارند. در صورتی که محل ورود کاتر، پس از آزمایش دچار درد شدید است باید به پزشک اطلاع داده شود. بیمار باید پس از پایان آزمایش مایعات فراوان بنوشد. محل ورود کاتتر شریانی باید از نظر خونریزی و هماتوم (تجمع خون) بررسی شود. هر نوع علایم ناشی از بی حسی، سوزش، درد یا از بین رفتن عملکرد اندام باید به پزشک اطلاع داده شود.

یافته طبیعی: مشاهده ساختمان عروقی نرمال

یافته های غیرطبیعی:

1. آنژیوگرافی غده ی فوق کلیه: فئوکروموسیتوم، تومورهای غده فوق کلیه، بزرگ شدگی دوطرفه غده ی فوق کلیه آرتریوگرافی مغز: آنوریسم عروقی، تنگی یا انسداد عروق مغز، تومور، آبسه، هماتوم (تجمع خون)؛ ترومبوز (ایجاد لخته)، ناهنجاری های شریانی وریدی

2. آرتریوگرافی کلیه: اختلالات آناتومیک رگ های خونی کلیه، کیست کلیه و تومورهای جامد آن، ازدیاد فشار خون با منشأ تنگی رگ های کلیه، تنگی شریان کلیه

3. آرتریوگرافی اندام تحتانی: انسداد ناشی از تصلب شرایین یا امبولی، بیماری شریانی اولیه، آنوریسم عروقی آنژیوگرافی ریه: ازدیاد فشار اولیه ریوی، آمبولی ریه

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 1)

آرتروسنتز Arthrocentesis

معرفی: آرتروسنتز یا آنالیز مایع مفصلی عبارت است از سوراخ کردن مفصل با سوزن و کشیدن مایع مفصلی به منظور انجام آزمایش های تشخیصی بر روی آن با وارد کردن دارو به داخل مفصل یا تسکین درد به وسیله ی خارج کردن مایع از آن.

علل انجام آزمایش: تشخیص بیماری های مفصلی (مانند عفونت، التهاب، نقرس، نقرس کاذب و بدخیمی) پایش بیماری های مزمن مفصل و تزریق داروهای ضدالتهابی (معمولاً کورتون) به داخل فضای مفصلی

نیاز به ناشتا بودن: + (از نیمه شب باید بیمار چیزی نخورد زیرا در اثر غذاخوردن، مایع مفصلی دچار تغییرات بیوشیمیایی می شود که بر تفسیر نتایج تأثیر می گذارد). چنانچه بررسی تغییرات بیوشیمیایی مایع مفصلی مورد نظر نباشد می توان بدون ناشتا بودن بیمار، آزمایش را انجام داد.

روش کار: پس از بی حس کردن محل، سوزن مخصوص وارد پوست و سپس، فضای مفصلی می شود و مایع به وسیله ی سرنگ به بیرون کشیده می شود یا در صورتی که قرار است دارویی به داخل فضای مفصلی تزریق شود، این کار صورت می گیرد. کار حداکثر ۱۰ دقیقه طول می کشد و فقط با کمی ناراحتی در هنگام تزریق داروی بی حسی همراه است.

عوارض احتمالی: درد یا تورم محل، به ندرت عفونت مفصلی

اقدامات مراقبتی: بیمار باید با عصا راه برود و هر نوع نشانه ی خونریزی به داخل مفصل (مانند تورم شدید یا تشدید درد) و نیز نشانه های عفونت (تب، تورم، قرمزی و درد در محل) را اطلاع دهد.

تا هنگامی که پزشک اجازه نداده، بیمار نباید رانندگی کند.

کمپرس با یخ برای تسکین درد و تورم مفید است.

یافته های طبیعی : کاهی رنگ و شفاف بودن مایع مفصلی و وجود تعداد کمی گلبول سفید در آن و طبیعی بودن مقادیر.

یافته های غیرطبیعی :

1. عفونت یا التهاب مفصلی لوپوس

2. تومورهای مفصلی نقرس

3. سینوویت نقرس كاذب

4. سپتیک (التهاب عفونی مفصل) آرتریت روماتویید

 

آرتروگرافی Arthrography

معرفی: آرتروگرافی، روش رادیو گرافیک قابل رویت نمودن داخل مفصل، با استفاده از تزریق هوا، ماده حاجب یا هر دو است. با این کار، استخوان ها، منیسک ها، غضروف، کپسول مفصلی و رباط ها قابل رویت می شوند. معمولاً آرتروگرافی بر روی مفاصل شانه و زانو و گاهی بر روی مفصل پاشنه، ران، مچ دست و مفصل میان استخوان گیجگاه و فک پایین انجام می شود. در آرتروگرافی سنتی، از ماده حاجب یددار استاندارد ٪۶۰ استفاده می شود.

CT آرتروگرافی از آرتروگرافی سنتی پرهزینه تر و از MR آرتروگرافی ارزان تر است.

علل انجام آزمایش: تشخیص آسیب های رباط ها (لیگامان ها)، تاندون ها یا سایر بافت ها؛ تشخیص آسیب دیدگی منیسک؛ تشخیص عملکرد غضروف یا غشای سینوویال (غشای پر از مایع واقع در بین مفاصل)؛ تشخیص وجود پارگی های تمام ضخامت منیسک و مفصل؛ بررسی دردهای بدون توجیه مفصلی در موارد نامشخص بودن سایر تست های تصویربرداری و یا برای تأیید تشخیص های مشکوک؛ تشخیص پیچ خوردگی های تاندونی و به عنوان راهنما برای مکش مایع سینوویال.

● امروزه با روی کار آمدن CT آرتروگرافی (آرتروگرافی با استفاده از سی تی اسکن) و MR آرتروگرافی (آرتروگرافی به وسیله ی MRI)کمتر از آرتروگرافی سنتی استفاده می شود ولی هنوز هم آرتروگرافی سنتی در مواردی مانند رد یا تأیید تشخیص بعضی بیماری های مفصلی به کار می رود.

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: پس از ضدعفونی و بی حس کردن پوست روی مفصل، سوزنی وارد فضای مفصلی می شود. سپس ماده حاجب به داخل فضای مزبور تزریق و سوزن خارج می شود. ممکن است از بیمار خواسته شود چند قدم راه برود یا مفصل را چند بار حرکت دهد. در مرحله ی بعد، در وضعیت های مختلف عکس های رادیوگرافیک گرفته می شوند. این اقدامات به حدود ۳۰ دقیقه زمان نیاز دارند.

عوارض احتمالی: احساس درد یا فشردگی در حین تزریق ماده ی حاجب؛ تورم و درد بعد از آزمایش؛ شنیده شدن صدای ترق - ترق (کرپیتاسیون) در مفصل، که در اثر تزریق هوا به داخل مفصل ایجاد می شود و پس از ۱ تا ۲ روز از بین می رود.

اقدامات مراقبتی: کمپرس با یخ در صورت بروز درد، بعد از انجام آزمایش؛ مصرف مسکن (مثل استامینوفن یا آسپرین) در صورت وجود درد؛ اطلاع دادن به پزشک در صورت تشدید درد یا ایجاد تورم.

یافته های طبیعی: طبیعی بودن رباط ها و غضروف های مفصلی و منیسک ها.

یافته های غیرطبیعی :

1. نامنظم شدن مفصل

2. کیست

3. التهاب مفصل (آرتریت)

4. آسیب دیدگی رباط ها (لیگامان ها)

5. پارگی منیسک زانو

6. پارگی تاندون

7. تومور سینوویال

8. بیماری های غضروفی

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 1)

آرتروسکوپی Arthroscopy

معرفی: آرتروسکوپی، نوعی معاینه ی داخل مفصل است که با وارد کردن آندوسکوپ مخصوص به مفصل، از طریق یک بریدگی کوچک انجام می شود و به دقت، تصویر مستقیمی از مفصل ارائه می دهد. آرتروسکوپی را می توان در تمام مفاصل بدن انجام داد ولی بیشتر در مفصل زانو و برای تشخیص پارگی منیسک و رباط های این مفصل به کار می رود.

علل انجام آزمایش: مشاهده ضایعات داخل مفصل؛ کمک به انجام جراحی ترمیمی زانو؛ برداشتن منیسک و خارهای مفصلی؛ ترمیم لیگامان ها؛ نمونه برداری (بیوپسی) از مفصل .

نیاز به ناشتا بودن: +(از نیمه شب قبل از آزمایش)

روش کار: پس از ضدعفونی و بی حس کردن محل (یا بیهوش کردن بیمار)؛ برش کوچکی روی پوست داده می شود. آرتروسکوپ به داخل مفصل فرو برده می شود. یافته های هنگام آرتروسکوپی به وسیله دوربین ویدیویی مخصوص ضبط می شوند. آرتروسکوپی ویدیویی برای ایجاد اتساع در فضای مفصلی به منبع آبی و برای نشان دادن تصاویر به یک مانیتور نیاز دارد.

● مفاصل مچ پا، زانو، ران، مچ دست، شانه و مفصل گیجگاهی - فک پایین را می توان با آرتروسکوپ بررسی کرد.

عوارض احتمالی: خونریزی به داخل مفصل؛ عفونت مفصل؛ تورم؛ ترومبوفلبیت (التهاب سیاهرگ همراه با تشکیل لخته)؛ پارگی سینوویوم (غشای سینوویال): آسیب دیدگی مفصل.

اقدامات مراقبتی: استفاده از عصا تا زمان بهبود حرکت مفصل؛ اطلاع دادن به پزشک در صورت بروز نشانه های خونریزی داخل مفصل (شامل درد شدید، تورم آشکار، سستی مفصل) یا نشانه های عفونت
(تب، تورم، قرمزی اطراف مفصل و تشدید درد) ؛ رانندگی نکردن تا هنگامی که پزشک اجازه نداده است؛ استفاده از کمپرس یخ؛ خم نکردن زیاد پا تا مدتی بعد از آزمایش

یافته های طبیعی: نرمال بودن لیگامآن ها، منیسکها و سطوح مفصلی

یافته های غیرطبیعی:

1. پارگی لیگامان یا غضروف

2. شکستگی یا اختلال در کشکک زانو

3. کیست ها

4. بیماری غضروف

5. سینوویت

6. آرتروز (استئوآرتریت)

7. آرتریت روماتویید

8. آرتریت دژنراتیو (استحاله ای)

9. بیماری منیسک

10. سایر موارد

منبع: راهنمای پزشکی خانواده/شرح ساده آزمایش های تشخیصی برای همه- تألیف و ترجمه: دکتر علیرضا منجمی



+ 0
مخالفم - 0
منبع: حقوق نیوز

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: