حقوق نیوز
آزمایش های تشخیصی

شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 2)

آزمایش های تشخیصی مانند بسیاری از موضوعات پزشکی دیگر، اغلب چندین پاسخ به پرسش های متداول ارائه می دهند. مفهوم این پاسخ ها و نتایج آزمایشات که به شکل تعدادی از ارقام یا اصطلاحات و واژه های تخصصی ذکر می شوند و نیز آن چه که از سوی پزشک برای تعیین نوع آزمایش های ضروری نوشته و از آزمایشگاه درخواست می شود در اکثر موارد برای افرادی که در این زمینه از اطلاعات لازم و کافی برخوردار نیستند قابل درک نیست.

حقوق نیوز/ سلامت و بهداشت/ دانستنیهای پزشکی

 شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 2)

 آزمایش های تشخیصی

شنوایی سنجی (ادیومتری) Audiometry

معرفی: شنوایی سنجی (ادیومتری)، عبارت است از آزمایش میزان حساسیت حس شنوایی و تعیین پایین ترین شدتی از صدا که فرد می تواند در آن شدت، تحریکات شنوایی را درک کند و اصوات گفتاری متفاوت را از یکدیگر افتراق دهد. به پایین ترین شدت صدای قابل درک، «آستانه ی شنوایی» گفته می شود.

علل انجام آزمایش: بیماریابی در جریان برنامه های بهداشتی (به عنوان مثال در مدارس، برای تشخیص مشکلات شنوایی در کودکان)، تشخیص مشکلات شنوایی در کودکان، بزرگسالان و سالمندان.

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: پس از قرار گرفتن فرد در اتاقک مخصوص ادیومتری، گوشی (هدفون) بر روی هر دو گوش گذاشته می شود و دستگاه در هر بار، صدایی با تون مشخص را ایجاد می کند. هرگاه فرد صدا را می شنود یک دست یا انگشت خود را بالا می آورد. متخصص شنوایی سنجی (ادیولوژیست) به تدریج شدت صدا را کاهش می دهد تا جایی که دیگر فرد قادر به شنیدن صدا نباشد. این کار در دامنه ی وسیعی از تون ها و فرکانس ها (از صداهای بسیار عمیق و آهسته تا صداهای خیلی بلند) تکرار و هر گوش به طور مجزا آزمایش می شود.

در نوع دوم ادیومتری، به جای هدفون از نوار مخصوصی استفاده می شود که دارای مثلث های پلاستیکی کوچکی است که در پشت گوش ها قرار می گیرد و صدا را از طریق استخوان های جمجمه به مغز هدایت می کند. فرد، تون ها را به صورت ارتعاش هایی که از راه استخوان ها به گوش داخلی می رسند حس می کند. تون ها با فرکانس ها و شدت های مختلف تکرار می شوند.

نتایج ادیومتری را می توان بر روی منحنی ادیوگرام ضبط نمود. در این منحنی، تون ها یا فرکانس های پایین در یک انتها (سمت چپ) و تون های بالا در انتهای دیگر (سمت راست) نشان داده می شوند. شنوایی بر اساس واحدهایی موسوم به دسیبل (decibel) اندازه گیری می شود. اکثر اصوات الگوهای کلامی طبیعی در محدوده ی ۵۰ -۲۰ دسی بل قرار دارند. فرد بزرگسال دارای شنوایی طبیعی می تواند تون های ۲۰ - ۰ دسی بل را تشخیص دهد.

ادیومتری گفتاری (speech audiometry)، نوع دیگری از شنوایی سنجی است که در آن، یک سری لغات ساده به وسیله ی میکروفن بیان می شود و فرد با هدفون فرد آن ها را می شنود و هر لغت را بیان می کند.

فرد بزرگسال با شنوایی طبیعی باید بتواند ۹۰ تا ۱۰۰ درصد لغاتی را که ادیولوژیست (یا نوار مخصوص ) بیان می کند تشخیص دهد و تکرار نماید.

عوارض احتمالی: -

اقدامات مراقبتی: -

یافته طبیعی: فرد دارای شنوایی طبیعی باید بتواند تمام فرکانس هایی را که با شدت های مختلف در هر گوش پخش می شود تشخیص و نسبت به آن ها واکنش نشان دهد و بین حدود صفر تا ۲۰ دسی بل را بشنود. معمولاً تكلم طبیعی در ۵۰ - ۲۰ دسی بل صورت می گیرد.

یافته های غیرطبیعی: (وجود اختلاف قابل ملاحظه یا غیر قابل توجیه میان شنوایی دو گوش یا وجود ناشنوایی در فرکانس ها و شدت های طبیعی صدا)

1. کاهش شنوایی ناشی از علل مختلف

2. پیرگوشی

3. بیماری منیر

4. کری های حسی عصبی

آزمایش تنقیه باریم (باریم انما) Barium enema

معرفی: باريم انما عبارت است از وارد کردن مقداری سولفات باریم (نوعی ماده حاجب رادیوگرافی ) از راه مقعد به داخل کولون (روده بزرگ) به منظور قابل مشاهده کردن بیماری ها و ضایعات قسمت تحتانی دستگاه گوارش.

علل انجام آزمایش: بررسی و مشاهده ی پولیپ ها، تومورها و دیورتیکول های روده ی بزرگ و اختلالات آناتومیک (مثل چرخش غیرطبیعی) روده؛ بررسی پرشدگی آپاندیس. اگرچه به وسیله ی باریم انما، بیشتر می توان کولون را مشاهده کرد ولی به دلیل بازگشت باریم به قسمت انتهایی روده ی باریک می توان به بررسی بیماری های این ناحیه (مانند بیماری کرون و بیماری التهابی روده) نیز پرداخت.

نیاز به ناشتا بودن: + ( از نیمه شب قبل از آزمایش)

روش کار: بیمار در روز قبل از آزمایش باید از مایعات صاف شده (فاقد لبنیات) برای ناهار و شام استفاده کند و به مدت ۸ تا ۱۰ ساعت، هر یک ساعت یک لیوان آب یا مایع صاف شده بخورد. در ساعت ۲ بعد از ظهر روز قبل از آزمایش یک بطری کامل سیترات منیزیم یا عصاره ی میوه ی سنا و در ساعت ۷ بعد از ظهر، 3 عدد قرص ۵ میلی گرمی بیزاکودیل (نوعی مسهل) خورده می شود. ساعت ۶ صبح روز آزمایش از یک شیاف بیزاکودیل یا یک تنقیه ی پاک کننده ی روده استفاده می شود. وقتی دفع مدفوع مثل آب شفاف شد، آماده سازی روده کامل است.

در شروع آزمایش یک کاتتر رکتال دارای بالون در رکتوم قرار داده می شود. بالون به وسیله ی رادیولوژیست باد می شود و در بالای اسفنکتر مقعد به طور محکم قرار می گیرد. باریم با فشار به داخل رکتوم تزریق می شود و جریان آن از طریق فلورسکوپ مورد بررسی قرار می گیرد. در برخی موارد پس از وارد کردن باریم به کولون، مقداری هوا هم به داخل کولون زده می شود که به عنوان ماده حاجب اضافه بر باریم عمل می کند و موجب رؤیت بهتر مخاط کولون می شود. به این روش باريم انما با کنتراست هوا ( air - contrast barium enema) گفته می شود که به ویژه در صورت مشکوک بودن به وجود پولیپ های کوچک کولون به کار می رود.

عوارض احتمالی: پاره شدن کولون (به ویژه در صورت ضعف دیوارهای آن در اثر التهاب، تومور یا عفونت)؛احتباس مدفوع به وسیله باریم.

اقدامات مراقبتی: برای تخلیه ی بهتر باریم، بیمار می تواند از ملین استفاده کند. مدفوع در اثر مخلوط شدن با باریم سفید رنگ می شود و با اتمام باریم به رنگ عادی باز می گردد.

یافته های طبیعی: طبیعی بودن پرشدگی، حدود، باز بودن روده ها و چگونگی قرار گیری باریم؛ طبیعی بودن پرشدگی آپاندیس و قسمت انتهایی روده ی باریک .

یافته های غیرطبیعی:

1. تومورهای بدخیم کولون

2. پولیپ ها

3. دیورتیکول ها

4. بیماری های التهابی روده (مثل کولیت زخمی، بیماری کرون)

5. چرخش غیرطبیعی روده

6. تنگی کولون در اثر ایسکمی، عفونت یا جراحی قبلی

7. فتق روده

8. سوراخ شدگی کولون

9. فیستول کولون

10. آپاندیسیت

11. سایر موارد

 شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 2)

آزمایش بلع باریم و آزمایش خوردن باریم Barium swallow and Barium meal

معرفی: در آزمایش بلع باریم، در حالی که بیمار مقداری ماده ی حاجب سولفات باریم را می خورد رادیوگرافی از مری انجام می شود. در آزمایش خوردن باریم که به آن رادیوگرافی سریال دستگاه گوارش فوقانی (UGI) هم گفته می شود پس از خوردن سولفات باریم، رادیوگرافی سری از مری، معده و اثنی عشر یعنی قسمت ابتدایی روده ی باریک صورت می گیرد. حرکت باریم در مسیر دستگاه گوارش با فلوروسکوپی و اشعه X یا هر دو پیگیری می شود.

علل انجام آزمایش: آزمایش بلع باریم در هنگام وجود اشکال در بلع یا وجود درد در قفسه ی سینه یا بازگشت محتویات معده به مری (ریفلاکس) و آزمایش خوردن باریم در صورت وجود همین مشکلات و نیز استفراغ بدون توجیه، درد شکم، سوءهاضمه شدید یا مدفوع خونی و برای کمک به تشخيص التهاب، زخم یا تومور مری، معده یا اثنی عشر انجام می شوند.

امروزه با روی کار آمدن آندوسکوپی، استفاده از آزمایش بلع باریم یا خوردن باریم کاهش یافته است.

نیاز به ناشتا بودن: + (از ۸ ساعت قبل از آزمایش)

روش کار: بیمار، سولفات باریم را که در مایع شیر مانندی حل شده می خورد (اگر امكان سوراخ شدگی احشا وجود دارد از داروی حاجب گاستروگرافین استفاده می شود). در حالی که بیمار، ماده حاجب را می خورد، میز پرتوتابی به حالت تقريباً عمودی در آورده می شود. رادیولوژیست، مسیر باریم را با فلورسکوپ دنبال می کند. این آزمایش حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول می کشد.

عوارض احتمالی: نشت باریم در موارد وجود عفونت می تواند موجب تشدید و طولانی شدن آن شود. احتمال بروز یبوست وجود دارد. در بعضی بیماران ممکن است ناراحتی موقت معده، سردرد یا گیجی دیده شود.

اقدامات مراقبتی: برای تخلیه ی بهتر باریم، بیمار می تواند از ملین استفاده کند. مدفوع در اثر مخلوط شدن با باریم سفید رنگ می شود و با اتمام باریم به رنگ عادی باز می گردد.

یافته های طبیعی: طبیعی بودن اندازه، حدود و پرشدگی مری و نیز وضعیت آن (در آزمایش Barium swallow) و موجود نبودن ضایعات غیر طبیعی و انسداد و تنگی روده ها در آزمایش Barium meal

یافته های غیر طبیعی:

بلع باریم:

1. انسداد کامل یا نسبی مری

2. سرطان مری

3. تنگی مری

4. زخم مری

5. واریس مری

6. التهاب مری (ازوفاژیت)

7. بیماری آشالازی

8. اختلالات حرکتی مری

9. دیورتیکول های مری

10. فشار ناشی از تومورهای خارج مری، بزرگ شدگی قلب یا آنوریسم آئورت

خوردن باریم:

1. موارد مذکور در قسمت بالا (یافته های غیرطبیعی در بلع باریم)

2. زخم معده

3. زخم اثنی عشر

4. تومورهای خوش خیم و بدخیم معده و اثنی عشر

 شرح ساده آزمایش های تشخیصی (قسمت 2)

نمونه برداری بافتی (بیوپسیBiopsy)

معرفی: بیوپسی عبارت است از برداشتن سلول ها یا قطعه ی کوچکی از بافت زنده یک عضو یا قسمت دیگری از بدن به منظور آزمایش میکروسکوپی آن برای تأیید و اثبات تشخیص بالینی، برآورد پیش آگهی بیماری یا پیگیری سیر آن.

علل انجام آزمایش: بر حسب اینکه نمونه برداری از کدام عضو یا قسمت بدن صورت می گیرد بیماری های مرتبط با آن عضو یا قسمت، علت انجام آزمایش را تشکیل می دهند.

پستان: کیست، توده های جامد (توپر)

پوست: التهاب عروق (واسکولیت)، سرطان ها (مانند سرطان سلول های قاعده ای یا سرطان سلول های سنگفرشی پوست، ملانوم یا خال بدخیم) لیپوم (توده چربی)

بیماری های التهابی: مانند التهاب شریان گیجگاهی (آرتریت تمپورال)، بیماری های التهابی روده (مانند بیماری کرون و کولیت زخمی)

بیماری های کلیه

بیماری های عفونی: از جمله بزرگ شدگی غدد لنفاوی ناشی از بیماری های عفونی یا خودایمنی

بیماری های متابولیک: مانند آمیلوئیدوز (نوعی بیماری تجمع پروتئین در بافت های بدن)

در اعضای پیوندی: به منظور تشخیص عدم رد پیوند یا عدم بازگشت بیماری در محل پیوند عضو

رحم: در قاعدگی های نامنظم، خونریزی های مهبلی غیرطبیعی

ناباروری آقایان: بیوپسی بیضه

پروستات: به ویژه برای تعیین مرحله تومور پروستات

مغز استخوان: تشخیص ناهنجاری سلول های خونی در مواردی که بر اساس آزمایش خونی نمی توان به تشخیص رسید؛ در بدخیمی سلول های خونی (مثل لوسمی و لنفوم) برای تعیین مرحله ی بیماری

دستگاه گوارش: مانند بیوپسی مری، معده و اثنی عشر از طریق آندوسکوپی و بیوپسی کولون و قسمت انتهای روده باریک با استفاده از کولونوسکوپی، بیوپسی لوزالمعده از راه اثنی عشر یا معده

ریه: بر حسب نقاط مختلف گرفتاری از طرق مختلف انجام می شود

کبد: در هپاتیت به منظور تعیین پاسخ به درمان در بیماری ویلسون (به منظور تعیین میزان مس از طریق کمی)؛ برای تشخیص سیروز و تومورهای کبدی

نیاز به ناشتا بودن: چنان چه نوع بیوپسی به گونه ای است که نیاز به بیهوشی عمومی دارد باید بیمار از شب قبل از انجام آن چیزی نخورد. البته اکثر بیوپسی ها نیاز به بیهوشی عمومی ندارند و با استفاده از بی حسی موضعی از روی پوست محل انجام می شوند.

روش کار: بر حسب محل انجام بیوپسی، پس از ایجاد بی حسی موضعی یا بیهوشی عمومی نمونه برداری با روش مخصوص به نمونه مورد نظر صورت می گیرد. بر همین اساس نیز وسایل و روش های مختلفی برای نمونه برداری وجود دارد که بحثی تخصصی و خارج از حوصله ی این کتاب است. به طور کلی پس از تهیه ی نمونه، آسیب شناس (پاتولوژیست) با روش های مختلف (بر اساس نوع بافت) به آماده سازی آن می پردازد و در نهایت، پس از قرار دادن قطعه ی بسیار ظریفی از آن بر روی لام و رنگ آمیزی آن به مشاهده ی تغییرات غیرطبیعی آن در زیر میکروسکوپ می پردازد و تشخیص بیماری را از نظر پاتولوژی به پزشک گزارش می کند.

عوارض احتمالی: بر حسب محل نمونه برداری، ممکن است عوارض مختلفی روی دهد. مثلا در بیوپسی کبدی، احتمال خونریزی، التهاب صفاق (پریتونیت) از نوع شیمیایی (در اثر سوراخ شدن اشتباهی مجرای صفراوی) سوراخ شدن اشتباهی ریه و ایجاد پنوموتوراکس (ورود هوا به فضای جنب)؛ در بیوپسی مغز استخوان، احتمال خونریزی، عفونت و شوک؛ در بیوپسی آندومتر رحم، احتمال سوراخ شدن رحم، خونریزی رحمی، عفونت و تداخل با اوایل حاملگی؛ در بیوپسی کلیه احتمال خونریزی کلیه، سوراخ شدن اشتباهی کبد، ریه، روده، آئورت و ورید اجوف تحتانی و احتمال عفونت (در هنگام انجام بیوپسی باز کلیه) و در بیوپسی ریه احتمال پنوموتوراکس، خونریزی ریه و تجمع چرک (آمپیم ) وجود دارد.

اقدامات مراقبتی: باید بر حسب نوع نمونه برداری و محل آن، در صورت بروز عوارض قابل توجه (از جمله تب، علایم عفونت، خونریزی، تنگی نفس) به پزشک مراجعه شود. تمیز نگه داشتن محل نمونه برداری و پانسمان مرتب آن ضرورت دارد.

یافته طبیعی : طبیعی بودن نتیجه ی آزمایش

یافته های غیرطبیعی: بیماری های اعضا و قسمت های مختلف بدن از جمله تومورهای خوش خیم یا بدخیم، آبسه ها، کیست ها، موارد التهابی، بیماری های ارتشاحی (مثل آمیلوئیدوز، هموکروماتوز، سیروز)، عفونت های ویروسی، باکتریایی، قارچی، حالات ازدیاد حساسیت، کم خونی ها، رد پیوند و غیره، هر یک با یافته های غیرطبیعی خاص خود همراه هستند.

تراکم سنجی استخوان Bone densitometry

معرفی: تراکم سنجی (دانسیتومتری) استخوان آزمایشی است که به منظور تشخیص محتویات معدنی و میزان تراکم استخوان و با هدف تشخیص زودرس پوکی استخوان (استئوپورز) انجام می شود.

علت انجام آزمایش: تشخیص پوکی استخوان

نیاز به ناشتا بودن: -

روش کار: بیمار به حالت خوابیده به پشت بر روی میز تصویربرداری قرار می گیرد. یک منبع فوتونی واقع در زیر میز، به آرامی از زیر مهره کمری عبور می کند و دوربین مخصوص (اشعه گاما یا اشعه ایکس) از بالای بدن بیمار و موازی با منبع فوتونی می گذرد. سپس تصویر مهره کمری و استخوان لگن به وسیله دوربین، ضبط و بر روی مانیتور کامپیوتر دیده می شود. این کار بر روی استخوان زند زبرین (رادیوس) ساعد نیز تکرار می شود.

دانسیتومتری حدود ۴۵ - ۳۰ دقیقه طول می کشد و شمای کوچک مهره کمر، گردن استخوان ران و قسمت انتهایی استخوان زندزبرین را مشخص می کند. کامپیوتر، مقادير فوتونی جذب نشده ی استخوان را ثبت می کند. این مقدار را محتویات معدنی استخوان (Bone Marrow Content; BMC ) می نامند.

عوارض احتمالی: -

اقدامات مراقبتی: هنگام آزمایش، باید بیمار تمام وسایل فلزی همراه با خود (مثل کمربند فلزی، پول خرد، زیپ، کلید و غیره)را که می توانند موجب اختلال اسکن شوند از خود دور نماید.

یافته های طبیعی: کمتر از یک انحراف معیار زیر مقادیر طبیعی (بیش از ۱-)

یافته های غیرطبیعی:

1- کاهش تراکم استخوان (استئوپنی): 2/5-1 انحراف معیار کمتر از مقادیر طبیعی )(2/5 تا 1-)

2- پوکی استخوان (استئوپورز): بیش از 2/5 انحراف معیار زیر مقادیر طبیعی (کمتر از 2/5-)

منبع: راهنمای پزشکی خانواده/شرح ساده آزمایش های تشخیصی برای همه- تألیف و ترجمه: دکتر علیرضا منجمی



+ 0
مخالفم - 0
منبع: حقوق نیوز

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: