حقوق نیوز

تمام اطلاعات درباره سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر (قسمت 1)

معده، روزانه 3 لیتر شیره ی معده تولید می کند. شیره ی معده حاوی اسید و آنزیم های گوارشی است. اسید معده، باکتری های موجود در غذا را از بین می برد و آنزیم ها به تجزیه ی پروتئین و تبدیل آن ها به اسیدهای آمینه کمک می کنند. سلول های اختصاصی معده، مخاط (موکوس) ترشح می کنند که موجب پیشگیری از

تمام اطلاعات درباره سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر (قسمت 1)

درباره سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر چه می دانیم

مری، معده و اثنی عشر؛ ساختمان و وظایف

دستگاه گوارش، از مجرای گوارشی و اعضای وابسته به آن تشکیل شده است.

مجرای گوارشی لوله ای به طول 7 متر است که غذا از آن عبور می کند. این مجرا ا از دهان و حلق (گلو)، مری، معده، روده ی کوچک (روده ی باریک)، روده ی بزرگ و مقعد تشکیل می شود.

مری، معده، روده ها و مقعد، دیواره هایی عضلانی دارند که محتویات خود را با انقباض های ریتمیک، در مسیر مجرا پیش می برند و آن را (بر حسب قسمت مربوطه) خرد، تجزیه و با عصاره های گوارشی، مخلوط و در نهایت، دفع می کنند. حرکت غذا در مسیر مجرای گوارشی در اثر انقباض های عضلانی متوالی موسوم به حرکات دودی (کرمی) یا موج پریستالسيس (peristalsis) صورت می گیرد. انواع دیگر عملکرد عضلانی در معده، غذا را به تلاطم در می آورند و در روده ی بزرگ (کولون) موجب تشکیل مدفوع می شوند.

فعالیت عضلانی مجرای گوارشی به وسیله ی شبکه ای از اعصاب که مجرای مزبور را پوشانیده اند کنترل می شود. دریچه های عضلانی متعدد، عبور غذا را کنترل و از بازگشت آن به عقب جلوگیری می کنند.

مری، لوله ای عضلانی است که غذا را به معده هدایت می کند و در معده، غذای جامد تا 5 ساعت با شیره ی معده مخلوط می شود تا قبل از ورود به روده ی باریک، کیموس (chymus) را بسازد.

کیموس ماده ی نیمه مایع و خمیری شکل بخش فوقانی مجرای معده ای - روده ای است که از هضم غذا حاصل می شود. مایعات طی مدت چند دقیقه از دهان به روده می رسند. غذا طی 2 تا 3 ثانیه از ابتدای مری به پایین آن می رسد. اسفنکتر تحتانی مری، حلقه ای عضلانی است که با شل شدن خود به غذا اجازه می دهد به داخل معده برود و سپس با انقباض بعدی از بازگشت غذا به عقب جلوگیری می کند.

اسفنکتر پیلور (منفذ انتهایی معده)، دریچه ای عضلانی است که کیموس را تا زمان تکمیل فرآیند مخلوط شدن آن در معده نگه می دارد. معده ی خالی به شکل J و دارای چین خوردگی هایی است که به معده اجازه می دهند متسع شود. معده با آستری مخاطی پوشیده شده است که مایعی مخاطی به منظور پیشگیری از هضم شدن بافت معده به وسیله ی خودش ترشح می کند.

 آستر معده حفره هایی دارد که قاعده ی آن ها حاوی غدد معده ای است. این غدد به تعداد بسیار زیاد در داخل هر چین خوردگی مخاط معده حضور دارند و اسید و آنزیم های سازنده ی شیره ی معده را ترشح می کنند.

معده، روزانه 3 لیتر شیره ی معده تولید می کند. شیره ی معده حاوی اسید و آنزیم های گوارشی است. اسید معده، باکتری های موجود در غذا را از بین می برد و آنزیم ها به تجزیه ی پروتئین و تبدیل آن ها به اسیدهای آمینه کمک می کنند. سلول های اختصاصی معده، مخاط (موکوس) ترشح می کنند که موجب پیشگیری از هضم معده به وسیله ی اسید معده می شود.

بیماری های مری، معده و اثنی عشر

سوء هاضمه چیست؟

سـوءهاضمه کـه اصطـلاح علمـی آن دیس پیسـی(Dyspepsia ) اسـت مجموعـه ای از علایم مـی باشـد کـه در جامعه نیز شـیوع بالایی دارد. بـه هرگونـه احسـاس ناخوشـایند و ناراحـت کننـده اعـم از درد، سـوزش، نفــخ، احســاس ســنگینی، حتــی گرمــا و... در قســمت بالایی شــکم کــه بــا غـذا خــوردن یــا گرســنگی ارتبـاط داشــته باشــد ســوءهاضمه گوینـد.

بسـیاری از مـردم در دوره ای از زندگـی خـود دچـار ایـن علایم مــی شــوند و اکثــر ایــن افــراد نیــز ایــن علایم را بــه مصــرف مــواد غذایـی نامناسـب، فشـارهای روحـی و خسـتگی جسـمانی نسـبت داده و بــدون مراجعــه بــه پزشــک تحــت درمــان هــای خانگــی و ســنتی قـرار مـی گیرنـد. در برخـی از افـراد ایـن عالیـم بـه صـورت دوره ای و متنـاوب باعـث ناراحتـی شـده و گاهـی نیـز منجـر بـه مراجعـه پزشـکی و تجویـز دارو مـی شـود.

علل سوء هاضمه چیست؟

- بخش مهمی از موارد سوء هاضمه بدون علائم هشدار موقت و گذرا می باشند و با درمان های مختصر دارویی یا طب مکمل یا بدون مصرف دارو برطرف می شوند.

- برگشت اسید از معده به مری یا ازوفاژیت

- زخم پپتیک معده و دوازدهه

- گاستریت یا التهاب معده )شامل تورم و خراش سطحي )اروزیون( مخاط معده

- سرطان معده

- سوء هاضمه بدون زخم یا اختالل در عملکرد معده یا دوازدهه

- تغییرات رژیم غذایي و نحوه تغذیه: پرخوری و یا تند خوردن غذا، مصرف غذاهای چرب، روغنی و پر ادویه، نوشیدن زیاد قهوه، چای و نوشابه های گازدار و نوشیدنی کاکائویی

- مصرف الکل و مواد مخدر

- تنش های روحی از جمله اضطراب و نگرانی

- مصرف داروها بخصوص مسکن های غیر استروئیدی، برخي آنتي بیوتیک ها و قرص آهن

- بیماری های پیشرفته قلبی ـ ریوی

- ناراحتی های کبد، کیسه صفرا و مجاری صفراوی

نکته

 ممکن است عوامل ژنتیکی موجب بازگشت اسید معده به مری شوند.

 غالبأ سوء هاضمه پس از مدت نسبتاً کوتاهی برطرف می شود ولی در برخی افراد ممکن است علایم آن طولانی و شدید شوند و با زندگی روزمره تداخل کنند.

تمام اطلاعات درباره سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر (قسمت 1)

سوءهاضمه چه علایمی دارد؟

1- درد و ناراحتی در قسمت بالا و میانی شکم (اپیگاستر) که با خوردن غذا در ارتباط است

2- احساس سوزش سردل و قفسه ی سینه (ترشح کردن)

3- درد سینه

4- آروغ زدن

5- نفخ شکم

6- تهوع و گاهی استفراغ.

سوءهاضمه چه ویژگی هایی دارد؟

سوءهاضمه اغلب به شکل سوزش سردل (ترش کردن) و نوعی حس گرم شدن زیر جناغ که به طرف گردن حرکت می کند بروز می نماید. اغلب ترش کردن با خوردن غذا تشدید می شود و ممکن است بیمار را از | خواب بیدار کند.

نشانه های همراه عبارتند از: بازگشت اسید و آب از معده به مری و آزاد شدن رفلکسی ترشحات شور بزاقی به داخل دهان.

نشانه های غیر معمول عبارتند از: التهاب حلق (فارنژیت)، آسم، سرفه، برونشیت، خشونت صدا و درد قفسه ی سینه (شبیه درد آنژین صدری). در بعضی بیماران با آنکه وجود ریفلاکس اسید در آزمایش pH مری به اثبات می رسد، ترش کردن و درد شکم ذکر نمی شود.

برخی بیماران از درد یا سوزش ناحیه ی اپیگاستر، بدون انتشار به سایر نقاط شکایت دارند. تعداد دیگری از بیماران دچار احساس پر بودن شکم پس از خوردن مقدار معمولی غذا و سیری زودرس می شوند که با نفخ شکم و آروغ زدن یا تهوع همراه است.

سایر علایم هشداردهنده عبارتند از: کاهش وزن غیرمنتظره، استفراغ های مکرر، خونریزی مخفی یا آشکار از دستگاه گوارش، یرقان، وجود تودهی قابل لمس یا بزرگی غدد لنفاوی و وجود سابقه ی فامیلی بدخیمی گوارشی.

علایم هشدار سوء هاضمه

1- کاهش وزن پیشرونده بدون رژیم غذایی( لاغری بیش از ۱۰ درصد در طی ۶ ماه یا ۵ درصد وزن قبلی در یک ماه اخیر)

2- خونریزی گوارشی به صورت استفراغ خونی، مدفوع قیری شکل، یا کم خونی فقر آهن

3- اختلال پیشرونده بلع (دیسفاژی) و یا بلع دردناک (اودینوفاژی)

4- استفراغ مکرر یا برگشت غذا،

5- توده شکم، لنفادنوپاتی یا آسیت

6- سابقه فامیلی بدخیمی های معده در بستگان نسبی درجه اول

تشخیص سوءهاضمه

انجام آندوسکوپی فوقانی (مشاهده ی مری، معده و اثنی عشر با آندوسکوپ) برای رد ضایعه ی مخاطی در موارد وجود نشانه های غیر معمول، نشانه های مقاوم به درمان با داروهای مهار کننده ی اسید معده و وجود عوامل هشدار دهنده ضرورت دارد.

آندوسکوپی چگونه انجام می شود؟

 از آنجایی که لازم است در هنگام آندوسکوپی، معده شما خالی باشد، اگر قرار است آندوسکوپی در صبح انجام شود، شما باید بعد از اینکه شب قبل از آن شام خوردید، دیگر هیچ چیزی تا هنگام آندوسکوپی نخورید و به صورت ناشتا باشید.

برای انجام آندوسکوپی، شما باید راحت بوده و بر روی سمت چپ خود دراز بکشید. به گلوی شما یک اسپری بيحس کننده زده می شود تا چیزی احساس نکنید. همچنین یک قطعه کوچک محافظ در بین دندان های شما قرار داده می شود. این کار باعث می شود که دندانهای شما آسیبی نبیند و نیز دندان های شما هم به آندوسکوپ صدمه نزنند.

وقتی که شما آماده بودید، پزشک، سر آندوسکوپ را روی زبان شما قرار داده و آن را به سمت گلو ميبرد و از شما ميخواهد که آن را قورت دهید، با این کار، مری باز شده و آندوسکوپ داخل آن می شود و سپس به سمت پایین و معده می رود. در طی این مدت، یک پرستار دایماً مراقب شما خواهد بود و با یک ساکشن (مکنده) بزاق شما را که در دهانتان جمع شده را بیرون می کشد (مانند وسیله ای که در دندانپزشکی وجود دارد). وقتی که سر آندوسکوپ وارد معده شد، از طریق یک لوله که در آندوسکوپ قرار دارد، معده باد می شود تا مشاهده داخل آن بهتر انجام شود. در صورت مشاهده موارد مشکوک، پزشک ممکن است اقدام به نمونه برداری (تکه برداری یا بیوپسی) نماید که این کار، کاملاً بدون درد می باشد. وقتی که کار پزشک تمام شد، آندوسکوپ به بیرون کشیده می شود.

تمام اطلاعات درباره سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر (قسمت 1)

درمان سوءهاضمه چگونه است؟

در بيشتر موارد پرهيز از غذاها يا موقعيتهايی که به نظر می رسد باعث سوءهاضمه مي شوند موفقيت آميزترين راه درمان است. سوزش سر دل ناشي از ريفلاکس اسيد معمولاً به وسيله درمان با ضد اسيد، مسدود کننده های گيرنده اچ 2 يا مهار کننده های توليد اسيد بهبود می يابد.

افراد سيگاری با ترک سيگار يا دست کم سيگار نکشيدن پيش از غذا مي توانند از سوءهاضمه رهايی يابند. ورزش با معده پر می تواند باعث ايجاد سوء هاضمه شود. بنابراين برای ورزش کردن، پيش از غذا يا حداقل يک ساعت پس از غذا، برنامه ريزی کنيد.

پزشک ممکن است برای درمان سوءهاضمه ناشی از مشکلات عملکردی در دستگاه گوارش، داروهايی که بر حرکت اين سيستم اثر می گذارند تجويز نمايد.

اکثر بیماران مبتلا به سوءهاضمه داروهای مختلف معده را می شناسند و از آن استفاده می کنند. اما توصیه متخصصان این است که از خوددرمانی بپرهیزید و حداقل یکبار به پزشک خانواده مراجعه کنید.

داروهایی که بیشتر بیماران میشناسند و از آن استفاده شامل شربت آلومینیوم ام.جی.اس، اُمپرازول و داروهایی نظیر رانیتیدین و سایمتیدین است. بعضی از بیماران علائمشان با داروهایی مانند رانیتیدین و سایمتیدین تسکین پیدا می کند.

در بیمارانی که علائم شدیدتر است از ترکیباتی نظیر امپرازول،پنتاپرازول استفاده می شود که سرکوب کننده های قویتری برای اسید معده به حساب می آیند.

نکته

 از آنجا که سوء هاضمه ممکن است علامت یک بیماری جدی تر باشد، در موارد زیر به پزشک مراجعه نمایید:

- وجود استفراغ، کاهش وزن، بی اشتهایی

- وجود خون در استفراغ یا سیاه رنگ شدن مدفوع

- تشدید قسمت بالا و راست شکم

- ناراحتی غیر مرتبط با خوردن غذا

- سوءهاضمه ی همراه با تنگی نفس، تعریق یا انتشار درد به فک، گردن، یا بازو

 - طول کشیدن علایم به مدت بیش از 2 هفته

منبع: سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر - دکتر علیرضا منجمی

راهنمای بالینی سوءهاضمه - انجمن متخصصین گوارش و کبد - دانشگاه علوم پزشکی تهران - 1393

راهنمای بالینی سوءهاضمه - انجمن متخصصین گوارش و کبد - دانشگاه علوم پزشکی تهران - 1394

سوءهاضمه و زخم های دستگاه گوارش - دکتر سید مؤید علویان - 1396

مشکلی به نام نفخ و سوءهاضمه - دکتر صادقی - رابط سلامت - شماره 45 - 1397



+ 0
مخالفم - 0
منبع: حقوق نیوز
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: