امروز: شنبه, ۱۸ مرداد ۱۳۹۹ برابر با ۱۷ ذو الحجة ۱۴۴۱ قمری و ۰۸ اوت ۲۰۲۰ میلادی
کد خبر: 273383
۷۳
۱
۰
نسخه چاپی

اعتیاد | شیوه های رایج ترک اعتیاد

امـروزه بـا بـه بـازار آمـدن انـواع متعـددی از ايـن مـواد مخدر (طبيعـی، صناعـی) و نيـز افزايـش مصـرف آنهـا در ميـان مـردم در مراجـع و نقـل و انتقـال قاچـاق موادمخـدر بـه يـك تجـارت سـودآور بـزرگ تبديـل شـده اسـت

حقوق نیوز | سلامت و بهداشت | اعتیاد و مواد مخدر

اعتیاد | شیوه های رایج ترک اعتیاد

رایج ترین شیوه های ترک اعتیاد

تاريــخ بشــر در اعصــار مختلــف گواهــی از وجــود مــوادی مــی دهــد كــه مصــرف آن باعــث تغييراتــی در رفتــار و هيجانــات مصــرف كننــده می شـده اسـت.

امـروزه بـا بـه بـازار آمـدن انـواع متعـددی از ايـن مـواد مخدر (طبيعـی، صناعـی) و نيـز افزايـش مصـرف آنهـا در ميـان مـردم در مراجـع و نقـل و انتقـال قاچـاق موادمخـدر بـه يـك تجـارت سـودآور بـزرگ تبديـل شـده اسـت.

در بررسـی تاريـخ، دورهای را نمی تـوان يافـت كـه بـا مسـائل مربـوط بـه موادمخـدر دسـت بـه گريبـان نبـوده و شـايد بتـوان گفـت موادمخـدر همـزاد بـا بشـر در ايـن جهـان يافـت شـده و تـا زمانـی كـه انسـان در ايـن عرصـه وجـود دارد آن نيـز پـا برجاسـت.

مسـائل مربـوط بـه موادمخدر تازگـی نداشـته و اثـرات آن نيـز همـواره در سرنوشـت ملت هـا و اقـوام قابـل جسـتجو اسـت. در كتاب هـای تاريخـی ايـران و حتـی در كتـاب قانـون ابن سـينا از اثـرات ايـن مـواد نام بـرده شـده اسـت. امـا بيشـتر گزارش هـا در مـورد سـوءمصرف مـواد مربـوط بـه زمـان صفويـه و سـپس قاجاريـه تـا عصـر كنونـی اسـت کـه همـراه بـا فـراز و نشـيب های ايـن دوران مـورد توجـه بـوده اسـت. قوانيـن يك‌ صـد سـاله نیـز در مـورد محـدود کـردن مصـرف مـواد نيـز وجـود دارد. اعتيـاد بـه مـواد علاوه بـر زيان هـای جـدی و خطرنـاك جسـمی، از قبيـل ابتـلا بـه بيماری هـای عفونـی واگيـردار همچـون ايـدز، هپاتيـت و سـل، عـوارض و مشـكلات عديـده اجتماعـی و اقتصـادی از قبيـل افزايـش جرم هـای مرتبـط بـا موادمخـدر همچـون جنايـت و سـرقت، فقـر و تكدی گـری و هـدر رفتـن سـرمايه های كلان مـادی كشـورها را بـه دنبـال داشـته اسـت.

كشــور مــا دارای جمعيتــی جــوان اســت. بيــش از ۵۰ %جمعيــت كشــور در ســنين زيــر ۲۰ ســال هســتند و ۶۲ %از ايــن جمعيــت در شــهرها سـاكن اند و از هـر چهـار نفـر ايرانـی يـك نفـر در معـرض مهاجـرت قـرار دارد. موقعيـت اسـتراتژيك ايـران و قرارگيـری آن در كنـار كشـورهايی همچـون افغانسـتان و پاكسـتان كـه جـزء توليـد كننـدگان عمـده موادمخـدر هسـتند و از طرفـی مسـئله ترانزيـت و عبـور موادمخـدر بـه جهـت ويژگی هـای خـاص منطقـه ای، از كشـور مـا يـك مسـير مناسـب جهـت قاچـاق موادمخـدر فراهـم سـاخته اسـت.

روش های درمان اعتیاد و درمان بیماران معتاد به مواد

تاكنــون روش هــای گوناگونــی بــرای تــرك و درمــان بیمــاران معتــاد بـه كار گرفتـه شـده اسـت كـه بـه اختصـار بـه ذكـر چگونگـی انجـام روش هـا پرداختـه می شـود، لیکـن قبـل از اقـدام بـه درمـان، بایـد ابتـدا روش درمـان خـود را انتخـاب کنیـم.

1) روش كم كردن تدریجی ماده مخدر

در ایــن روش، بیمــار معتــاد می توانــد بــا یــك برنامه ریــزی منظــم و دقیـق و بـا اراده ای قـوی و محكـم روزانـه از مـاده مخـدری كه اسـتفاده می کنـد كـم كنـد تـا آن را در مـدت ۲ تـا ۳ هفتـه بـه صفـر برسـاند.

در ایــن روش، بیمــار نیــاز دارد كــه زیــر نظــر روانپزشــك معالــج از داروهــای تجویــز شــده اســتفاده کنــد. داروهــای تجویــز شــده اغلــب داروهایــی اســت كــه در رشــته روانپزشــكی بــه كار بــرده می شــود و موجـب می شـود كـه علائم وابسـتگی روانـی و جسـمی بیمـار معتـاد بــه آن میــزان كاهــش یابــد تــا فــرد معتــاد احســاس نیــاز بــه مــاده مخــدر نداشــته باشــد. از خصوصیــات ایــن روش ایــن اســت كــه فــرد می توانــد بــه فعالیت هــای روزمــره خــود بپــردازد.

2) روش اســتفاده از داروهــای تــرك اعتیــاد به‌طــور ســرپایی

در ایــن روش، فــرد معتــاد توســط پزشــك، درمــان خــود را شــروع میکنــد و داروهایــی بــرای وی تجویــز میشــود كــه شــامل داروهــای اعصـاب و داروهایـی اسـت كـه مـاده مخـدر نیسـتند، امـا اثراتـی شـبیه مـاده مخـدر دارنـد. در ایـن روش، بـه بیمـار توصیـه میشـود كـه بـه هیـچ عنـوان از مـاده مخـدر اسـتفاده نکننـد. اثـرات درمانـی داروهـای تجویـز شـده و اینكـه بـه چـه میـزان بایـد تجویـز شـود، بـه نـوع مـاده مخـدر مصرفـی و مقـدار آن بسـتگی دارد. در ایـن روش، اغلـب توصیـه میشـود كـه بیمـار معتـاد بـه مـدت چنـد روز تـا یـك هفتـه در منـزل اسـتراحت کنـد و بعـد بـه كارهـای روزمـره خـود بپـردازد.

3) روش اســتفاده از داروهــای تــرك اعتیــاد بــا بســتری شــدن در بیمارســتان

ایـن روش ماننـد روش دوم اسـت. بـا ایـن تفـاوت كـه فـرد معتـاد در بیمارسـتان بسـتری می شـود و كلیـه امـور درمانـی بـا نظـارت پزشـك معالــج انجـام می شــود. از امتیــازات ایــن روش ایــن اسـت كــه بیمــار معتــاد از نزدیــك مــورد مراقبت هــای لازم پزشــكی و پرســتاری قــرار دارد و چـون در بیمارسـتان بسـتری اسـت، دسترسـی او بـه موادمخـدر بسـیار كـم یـا غیرممكـن اسـت و اگـر گاهـی بیمـار نیـاز بـه داروهـای خــاص خوراكــی یــا تزریقــی داشــته باشــد، ایــن داروهــا به راحتــی در بیمارسـتان بـه وی داده شـده یـا تزریـق می شـود، لـذا هرگونـه علائم ناشــی از تــرك، خــواه روانــی یــا جســمی، ســریع تر درمــان می شــود.

درمان‌های ارائه شده در مراکز سرپایی درمان اعتیاد

شــامل درمان هــای دارویــی (ســم زدایــی و نگهدارنــده) و درمان هــای غیردارویــی و مــددکاری اجتماعــی و پیشــگیری های بعــدی اســت. در ایــن نــوع درمان هــا، از داروهایــی ماننــد: کلونیدیــن، نالترکســون، بوپرهنورفیــن و متــادون در ســم زدایی و درمان هــای نگهدارنــده دارویــی اســتفاده می شــود. در درمان هــای غیردارویــی مشــاوره فــردی، گــروه درمانــی و آمــوزش گروهــی خانــواده انجــام می گیــرد و پیگیری هــای اشــتغال زایی بوســیله مــددکار اجتماعــی به صــورت تلفنــی یــا در مراکــز ســرپایی دولتــی و غیردولتـی انجـام می شـود.

درمان هـای ارائـه شـده در مراکـز سـرپایی درمـان اعتیـاد را به صـورت کلـی می تـوان بـه دو نـوع در نظـر گرفـت:

الــف) درمان هــای کوتاه مــدت یــا ســم زدایی

ســم زدایی بــه روش هایــی گفتــه می شــود کــه طــی یــک پروســه کوتاه مــدت بــدن فـرد از مـواد پـاک شـده و فقـط علائم جسـمانی ناشـی از تـرک بـدون توجــه بــه وابســتگی فــرد از نظــر روانــی کاهــش می یابــد و خــود بــه چنــد طریــق انجــام می شــود:

انواع سم‌زدایی

ســم زدایی فوق ســریع یــاUROD: ایــن روش چنــد ســالی اســت در كشــور مــا بــه كار گرفتــه می شــود. در ایــن روش، بســته بــه نــوع مـاده اسـتفاده شـده توسـط فـرد، طریقـه اسـتفاده از آن و مـدت زمانـی كـه سـبب اعتیـاد شـده اسـت؛ فـرد معتـاد بیـن ۴ تـا ۶ سـاعت توسـط متخصــص بیهــوش می شــود. در مــدت زمــان بیهوشــی، داروهایــی بــه بیمــار تزریــق می شــود كــه وی بعــد از آنكــه بــه هــوش می آیــد، بسـیاری از علایم جسـمی تـرك مـاده مخـدر را نـدارد، مگـر عـوارض معمولـی بعـد از بیهوشـی.

همانگونــه كــه بارهــا اشــاره و تأكیــد شــده، ادامــه درمان هــای ضـروری بـه عهـده روانپزشـك معالـج اسـت كـه بـا بررسـی علائم روانــی، برنامه ریــزی درمانــی را شــروع می کنــد. داروهایــی كــه اغلــب مـورد اسـتفاده قـرار می گیرنـد، داروهـای ضـد مـاده مخـدر و داروهـای ضـروری بـرای درمــان علائم روانـی و برخـی علائم جســمی باقـی مانــده اســت كــه ممكــن اســت ضعــف، سســتی و... را در برداشــته باشــد. بهتــر اســت كــه روش ســم زدایی در بیمارســتان و بــا نظــارت و مراقبت هــای پزشــكی انجــام شــود.

روش سـم زدایی بهتـر اسـت در بیمارسـتان صـورت پذیـرد و لازم اسـت كــه بیمــار بعــد از انجــام ســم زدایی چنــد روز در بیمارســتان بســتری باشـد تـا توسـط پزشـك معالـج علائم جسـمی و روانـی او بـه حالتـی اطمینـان بخـش بهبـود یافتـه و بقیـه درمان هـا به طـور سـرپایی ادامـه یابـد.

تشـخیص و تصمیم گیـری در مـورد زمـان مرخـص شـدن بیمـار معتــاد برعهــده پزشــك معالــج اســت. مهمتریــن نكتــه درمانــی ایــن اسـت كـه بعـد از ترخیـص، بیمـار بایـد از داروهایـی كـه توسـط پزشـك تجویــز می ً شــود حتمــا اســتفاده و بــه توصیه هــای او عمــل کنــد و تــا زمانــی كــه لازم باشــد بــه درمــان خــود ادامــه دهــد.

سـم زدایی سـریع یـاRD: طـی یـک پروسـه سـرپایی و حـدود ۷روزه بـا داروهـای خوراکـی (بـا درد و خمـاری متوسـط و همـراه بـا توانایـی انجــام فعالیــت روزمــره) انجــام می گیــرد و بــا قــرص بوپرهنورفیــن یــا سابوکسـان و بعضـا بـا کلونیدیـن و نالترکسـان انجـام می شـود.

ســم زدایی تدریجــی: طــی یــک پروســه ســرپایی و حــدود ۲۱ الــی۲۸ روزه بـا داروهـای خوراکـی (بـا درد و خمـاری کـم و همـراه بـا توانایـی انجـام فعالیـت روزمـره) انجـام می گیـرد. معمول تریـن و بهتریـن روش ســم زدایــی همیــن روش و بــا قرص هــای زیر زبانــی بوپرهنورفیــن یــا سابوکسـان اسـت.

مســمومیت زدایــی دســته جمعــی: جریــان مســمومیت زدایی ممکــن اسـت به صـورت گروهـی صـورت گیـرد. در ایـن صـورت بایـد محلـی بـا امکانـات کافی بـرای مـدت مسـمومیت زدایـی (۱۴-۱۰روز ) در اختیار برنامـه قـرار داده شـود کـه ظرفیـت لازم برای نگهـداری معتـادان و کادر بهداشــتی لازم را داشــته باشــد. معتــادان بایــد توســط پزشــک معاینــه شـوند تـا سلامت و آمادگـی جسـمی آنهـا بـرای تحمـل سـختی های دوره درمـان معلـوم شـود. پــس از پایــان کار و برطــرف شــدن علائم قطــع کادر درمانــی بــا پیگیری هــای لازم بایــد اطمینــان حاصــل کننــد کــه معتــادان بــه کمـک خانـواده و اطرافیـان بـه کار خـود ادامـه داده و قادرنـد از بازگشـت اعتیـاد جلوگیـری کننـد. ایـن کار چنـد مـاه ادامـه دارد تـا از دوام نتایـج بــه دســت آمــده اطمینــان یابنــد.

ب) درمان هــای نگهدارنــده

درمان هایــی هســتند کــه به صــورت بلندمــدت (حداقــل ۲ تــا ۳ ســال) و معمــولا توســط داروهایــی کــه بــا تنظیــم هورمون هــای مغــزی روی میــل مصــرف و وسوســه فــرد تاثیر گذارنـد و بـا هـدف بـه تعـادل رسـاندن عملکـرد مغـزی، جلوگیـری از عــود، بازگشــت فــرد بــه زندگــی روزمــره و کاهــش آســیب های جسـمی و روحـی روانـی ناشـی از مصـرف مـواد انجـام می گیرنـد و ۴ نــوع اصلــی و در دســترس آن در کشــور مــا عبارتنــد از:

MMT (1 درمــان نگهدارنــده بــا داروهــای آگونیســت (درمــان نگهدارنــده بــا متــادون).

2) NMT درمــان نگهدارنــده بــا داروی آنتاگونیســت (نالترکســان و نالوکسان).

3) BMT درمان نگهدارنده با قرص زیرزبانی بوپرهنورفین.

4) درمــان نگهدارنــده بــا ترکیــب دو دســته فــوق: یعنــی داروی سابوکســان شــامل بوپرهنورفیــن به عنــوان آگونیســت و نالوکســان به عنــوان آنتاگونیســت.

نکتــه

در حال حاضــر طبــق پروتــکل وزارت بهداشــت از قــرص سابوکســان و بوپرهنورفیــن (به صــورت زیرزبانــی موجــود اســت) هــم بــرای ســم زدایی و هــم بــرای درمان هــای نگهدارنــده و بلندمــدت اســتفاده می شــود، ولــی از قــرص متــادون فقــط بــرای درمان هــای بلندمــدت (MMT) اســتفاده می شــود و کاربــردی در ســم زدایی نــدارد.

متادون درمانی

METHADONE اسامی عامیانه METH – LINCTUS

شــکل ظاهــری: مایــع ســبز، آبــی یــا کهربایــی رنــگ و قرصهــای ســفید رنــگ.

نحوه استعمال: خوراکی

اثرات آنی: اثراتی شبیه هروئین اما خفیف تر.

متــادون متعلــق بــه گروهــی از مــواد بــه نــام شــبه افيون هاســت. شــبه افيون هــا مــوادی بــا ســاختار شــيميایی و عملكــردی شــبيه بــه مورفيــن هســتند.

يكــی از زيرگروه هــای شــبه افيون هــا خانــواده مــواد افيونـی اسـت كـه شـامل داروهـای تسـكين دهنـده درد عصبـی مركزی طبقه بنــدی می شــوند. بديــن صــورت كــه كاركــرد آنهــا به عنــوان كاهـش فعاليـت ايـن سيسـتم اسـت.

كانابيـس، بنزوديازپين هـا (شـامل ديازپـام، لورازپـام و...) مـوارد ديگـری از داروهـای شـبه افیـون هسـتند. متــادون به صــورت صناعــی ســاخته می شــود و به عنــوان جانشــينی بــرای درمــان افــراد وابســته بــه هروئيــن و ســاير شــبه افيون هــا بــه كار مــی رود. طــول مــدت اثــر آن بســيار طولانی تر از هروئيــن اســت، بـه طوری كـه مـدت اثـر يـك دوز واحـد آن تقريبـا ۲۴ سـاعت اسـت در حاليی كــه در مــورد هروئيــن ممكــن اســت فقــط ۲ ســاعت باشــد. در يـك برنامـه درمانـی معمـولا متـادون به صـورت محلولـی در آب ميـوه تجويــز می شــود.

اعتیاد | شیوه های رایج ترک اعتیاد

مداخلات و درمان‌هــای دارویــی ســوء مصــرف کننــدگان کوکائیـن

در مــرور تخصصــی (بیگلــو و والــش ۱۹۹۸ )ایــن داروهــا را بــه چهــار مقولــه تقســیم کرده انــد:

1) داروهایی که اختلالات روانی از قبل موجود را درمان می کنند.

2) داروهایـی کـه محرومیـت از کوکائیـن و اشـتیاق بـه مـاده را درمـان می کننــد.

3) آنتگونیست های کوکائین که عمل کوکائین را متوقف می کنند.

4) داروهایی که باعث واکنش انزجاری به کوکائین می شوند. طبقه بنـدی دیگـری نیـز توسـط کامینینکـی و همـکاران هنـگام مـرور مداخلات و مراقبــت از مصــرف کننــدگان محرک هــای روان مطــرح شـد کـه عبـارت اسـت از درمـان جایگزیـن محـرک. در درمــان افــراد وابســته بــه مــواد محــرک هیــچ کــدام از مداخلات دارویـی نسـبت بـه دارونمـا برتـری نـدارد.

روش درمان بیماران معتاد به ال.اس.دی

درمـان شـامل فراهـم کـردن یـک محیـط آرام، آرامبخشـی بـا نوعـی دارو (لینــزو دیازپین هــا)، مایع درمانــی (هیدراســیون) و مصــرف هالوپریــرول در مــوارد توهم هــای وحشت زاســت. ساکشــن معــده (مکیـدن یـا مکـش) و اسـیدی کـردن ادرار بـه کمـک کلریـد آمونیـوم یــا اســید آســکوربیک بــرای افزایــش دفــع می توانــد مفیــد باشــد.

داروهای درمان سوءمصرف مسکن‌ها

بســیاری از مســکنها ســاختاری اعتیادگونــه دارنــد (یعنــی وابســتگی ایجـاد می کننـد) و ایـن قبیـل مسـکن ها بـرای درمـان اعتیـاد مناسـب نیســتند. چــون خطــر رهائــی از یــک اعتیــاد و در دام اعتیــاد دیگــر افتــادن وجــود دارد. لیکــن بــرای دوره زمانــی کوتــاه جهــت بیمــاران بســتری شــده می تواننــد مــورد اســتفاده واقــع شــوند. مســکن هایی کــه وابســتگی ایجــاد نمی کننــد و به صــورت درمــان کمکــی جهــت رهائـی از اعتیـاد الـکل اسـتفاده می شـوند عبارتنـد از: هیریکسـوایزین (آتاراکــس)، باســپیرون (باســپار)، آلیمنمازیــن (زرالــن) و پرومتازیــن (لرگیــژان).

داروهایی که مصرف پزشکی دارند

برخــی از داروهــا کــه بــرای درمــان بیماری هــا تجویــز می شــوند در صــورت مصــرف نابجــا می تواننــد اعتیــادآور باشــند. عمده تریــن ایــن داروهــا عبارتنــد از:

1 )داروهــای مســکن خــواب آور: ماننــد بنــزو دیازپین هــا (دیازپــام، کلردیازپوکسـاید، اگزازپـام و...) باربیتوراتهـا (فنوباربیتـال، سـکوباربیتال، آموباربیتــال، پنتوبابیتالــو).

2 ) قرص هــای ضــد درد: ماننــد اســتامینوفن کدئیــن، آســپرین اسـت. ایـن دارو بـا فعـال کـردن گیرنده هـای سـاقه مغـز، فشـار خـون را پاییــن مــی آورد. دارو بــا تجویــز دهانــی بــه خوبــی جــذب می شــود. ۵۰ درصــد دارو بــدون تغییــر از ادرار دفــع می شــود و نیمــه عمــر دارو ۲۴-۱۲ سـاعت اسـت. از نظـر اثربخشـی، کاهـش فشـار خـون و سـایر عـوارض جانبـی گـوان فاسـین مالیـم اسـت. سـندرم قطـع بـا تـرک ناگهانــی گــوان فاســین پدیــد می آیــد کــه ممکــن اســت خفیف تــر از کلونیدیـن باشـد.

گوانابنز

سـاختمان شـیمیایی و داروشـناختی مشـابه گوان فاسـین دارد. مکانیسـم اثـر آن مشـابه کلونیدیـن اسـت. نیمـه عمـر دارو ۶-۴ سـاعت اسـت و به طــور گســتردهای در کبــد متابولیــزه می شــود . در بیمــاران مبتــلا بـه سـیروز کبـدی احتمـالا انطبـاق دوز ضـروری خواهـد بـود. عـوارض جانبـی مشـابه کلونیدیـن اسـت.

بوپرهنورفین

ایـن دارو بـه شـکل قـرص یـا محلـول زیرزبانـی بـا دوز ۱۶-۴ میلیگرم (دوز شــروع ۴-۲ میلی گــرم بلافاصله پــس از مصــرف مــاده) مــورد اسـتفاده اسـت. مصـرف تزریقـی بـه هیـچ وجـه توصیـه نمی شـود. از نظــر کارایــی گفتــه شــده اســت کــه بوپرهنورفیــن در یــک برنامــه سـاخت یافتـه در درمـان نگهدارنـده وابسـتگی بـه مـواد موثـر اسـت و ممکـن اسـت مصـرف کوکائیـن را نیـز کاهـش دهـد. در خـارج شـکل مخـروط یـا نالوکسـان مصـرف می شـود. ایـن دارو در دوزهـای بالاتر ســندروم تــرک ملایم تری دارد.

مهمترین ویژگی بوپرکسین موارد ذیل است:

- سرکوب عالئم محرومیت

- عوارض اپیوئیدی کمتر

- کاهش تمایل نسبت به مواد

- وابستگی کمتر نسبت به سایر اپیوئیدها

- جلوگیری از تاثیر مواد

نالوکسون

نالوکسان در موارد ذیل به کار می رود :

1 )درمــان مســمومیت: در مــورد خودکشــی بــا مــواد افیونــی در بخش هـای اورژانـس ترریـق زیـر جلـدی نالوکسـون باعـث جـدا شـدن مـواد افیونـی از گیرنده هـای افیونـی و نجـات بیمـار از مـرگ می شـود.

2 )تست چالش نالوکسان

ال آلفــا آســتیل متــادول اخیــراً بــرای درمــان نگهدارنــده وابســتگی بــا مــواد افیونــی مــورد تاییــد قــرار گرفتــه اســت. بــه علــت نیمه عمــر طولانی اغلـب چنـد روز یـک بـار تجویـز می شـود (سـه بـار در هفتـه). می تــوان بیمــار را بــا متــادون درمــان کــرد و بعــد در ادامــه بــا ۳/۱ تــا۲/۱ برابــر متــادون،Laam جایگزیــن کــرد. ایــن دارو در ۱۹۹۳ مــورد تاییــد FDA در درمــان وابســتگی بــه هروئیــن قــرار گرفــت.

نالترکسان

عطـش افـراد وابسـته بـه مـواد افیونـی و الـکل را کاهـش می دهـد یـا از بیــن می بــرد. ایــن دارو بــر خـلاف دیســولفیرام کــه ســبب بیمــاری شــدید در مصــرف همزمــان بــا الــکل می شــود، فقــط از ایجــاد حالــت نئشـه، در صـورت مصـرف مـاده، جلوگیـری می کنـد.

نالترکسـان بایـد در افــرادی کــه هنــوز ممکــن اســت دســت بــه ســوءمصرف مــواد افیونــی بزننــد، محتاطانــه مصــرف شــود. زیــرا ممکــن اســت ســبب ایجـاد واکنـش سـندرم تـرک حـاد شـود کـه بـا دزهیدراسـیون ناشـی از اســهال و اســتفراغ، می توانــد مرگبــار باشــد. از ایــن رو بــه شــکل تـوام بـا کلونیدیـن نیـز بـرای کاهـش دوره سـندرم تـرک اسـتفاده شـده اســت. دارو بــه شــکل کپســول های ۲۵ و۵۰ میلی گــرم در دســترس افــراد قــرار داد. می تــوان کپســول ۵۰ میلی گرمــی را یکجــا مصــرف کـرد. ادامـه مصـرف حداقـل ۶ مـاه الـی یـک سـال توصیـه می شـود.

اعتیاد | شیوه های رایج ترک اعتیاد

درمان‌های غیردارویی در اعتیاد اعتیـاد

یـک بیمـاری جسـمی، روانـی، اجتماعـی و معنـوی اسـت. ایـن بدیـن معناسـت کـه عـاوه بـر مداخلـه دارویـی بـرای تغییـر سـاختار شــیمیایی بــدن مداخلــه روانشــناختی، مداخلــه جامعــه شــناختی و همچنیـن مداخلــه روحانــی نیـز در امــر درمــان موثــر اسـت. برخــی از شــیوه های رایــج درمان هــای غیردارویــی بــه اختصــار در ذیــل بیــان شــده اند:

الــف) درمــان اقامتــی بلندمــدت مرکــز TC یــا اجتمــاع درمان مــدار

برنامــه اجتمــاع درمان مــدار یــک برنامــه ســاختار یافتــه، نظارتــی و اقامتــی بــرای یــاری رســاندن و حمایــت در جهــت بهبــودی افــراد وابسـته بـه مـوادی اسـت کـه اسـتعداد بازگشـت بـه مصـرف مـواد را دارنــد و در درمان هــای اولیــه پیشــرفت قابــل توجهــی از خــود نشــان نداده انــد. پایــه تئوریــک ایــن شــیوه، یادگیــری اجتماعــی اســت کــه در آن افــراد از طریــق تــلاش و پیشــرفت در رفتــار مقبــول اجتماعــی و انســانی بــا دریافــت پس خورانــد بــه ســطوح بــالا ارتقــاء می یابنــد.همچنیــن در صــورت حرکــت کنــد یــا معکــوس فــرد در رتبه هــای اجتماعــی قــرار می گیــرد.

اصــول اساســی حاکــم بــر TC عبارتنــد از:

- پرهیــز از ســوءمصرف مــواد

- پرهیــز از خشــونت

- جــدا شــدن از زندگــی روزمــره

- احتــرام بــه خـود و دیگـران

- وجـود قوانیـن و سلسـله مراتـب

- بـاور بـه لـزوم کمـک گرفتـن و کمـک کـردن بـه دیگـران

ب) درمــان اقامتــی کوتاه مــدت (بســتری)

ایــن برنامه هــا شــامل خدمــات دارویــی (ســم زدایی و نگهدارنــده) می شــود کــه در مراکــز بســتری ارائــه می شــود. در ایــن مرکــز دوره ســم زدایی بــه شــکل بســتری و ادامــه درمان هــای روانشــناختی و مــددکاری اجتماعــی به صــورت ســرپایی انجــام می شــود.

ج) درمــان اقامتــی میان مــدت (مراکــز بهبــودی اقامتــی میان مــدت)

تعریــف: مراکــز بهبــودی میان مــدت بــه مراکــزی اطــلاق می شــود کــه توســط اشــخاص حقوقــی (تشــکل ها و ســازمان های غیردولتــی کـه در جهـت اهـداف سـامت و خدمـات اجتماعـی فعالیـت میکننـد و در اساســنامه آنهــا بــه فعالیتهــای درمــان، بازتوانــی یــا بهبــودی اشــاره شــده باشــد( تشــکیل میشــوند و ایــن مراکــز بــا کســب مجــوز از ســازمان بهزیســتی و تحــت نظــارت آن بهصــورت اقامتــی میان مــدت (۳۰ تــا ۹۰روز) فعالیــت می کننــد. عمــده خدمــات ایــن مرکــز عبارتنــد از: کمــک بــه تحمــل علائم محرومیــت از مــواد و ســم زدایی بیمــار، برگــزاری جلســات بهبــودی، برگـزاری جلسـات خانـواده، پیگیـری و ادامـه بهبـودی پـس از ترخیـص و ارجــاع.

درمان شناختی رفتاری برای وابستگی به حشیش

مداخلــه CBT مبتنــی بــر روش درمــان ســرپایی بهصــورت فــردی اســت. برنامــه CBT بــرای اجــرا طــی ۶ جلســه درمــان بــا ســاختار ً طراحـی شـده اسـت کـه هـر جلسـه تقریبـا یـک سـاعت طول می کشـد. در یـک جلسـه کـه قبـل از درمـان برگـزار می شـود، داده هـای کلیـدی از مراجـع جمـعآوری میشـود و ماهیـت و محتـوی درمـان شـرح داده میشـود. از لحـاظ آرمانـی زمـان و موقعیـت فیزیکـی جلسـات درمـان حدالمـکان بایـد همنواخـت و یکسـان باشـد و مـکان نیـز ثابـت باشـد. ایــن کار بــه بهینــه ســازی ایجــاد رابطــه کاری بــا درمانگــر کمــک می کنــد و بــه مراجــع یــاری می رســاند تــا بهراحتــی توافقــات درمانــی را بپذیـرد.

راه پیشنهادی جهت ترک مشروبات الکلی

بــا آنکــه برنامه هــای بهبــودی AA و NA تثبیــت شــده اند و میلیون هــا نفــر از معتــادان و الکلی هــا در سراســر دنیــا بــا موفقیــت از آنهـا اسـتفاده می کننـد، امـا متاسـفانه بعضـی از معتـادان و الکلی هـا، آنقـدر گرفتـار و اسـیر روال زندگـی اعتیـادی خـود هسـتند کـه امـکان و ظرفیـت قبـول و دنبـال کـردن برنامـه بهبـودی را ندارنـد. در این گونـه مـوارد بـه وجـود آوردن شـرایط و محیـط مناسـب و جـدا کـردن معتـاد از وابسـتگی های مخصـوص اعتیـاد، آمادگـی و زمینـه پذیـرش برنامـه بهبــودی را در او فراهــم می کنــد کــه مهمتریــن عوامــل آن عبارتانــد از:

- محیط زیست سالم با خاصیت درمانی

- آموزش مجدد کارهای روزمره

- ارتباط برقرار کردن و زندگی اجتماعی

- بازیافتن اعتماد بهنفس -روابط خانوادگی

خانواده درمانی

روان درمانـی خانـواده: بـا توجـه بـه اینکـه اختـلالات رفتـاری فرزنـدان بـا مشـکلات روانـی پـدر و مـادر ارتبـاط دارد می تـوان در اغلـب مـوارد فــرض را بــر ایــن گذاشــت کــه اختــلال روانــی فرزنــدان از بافــت زندگــی خانــواده او نشــئت می گیــرد. ناراحتــی کــودک اغلــب نشــانه وجـود اختـلال عصبـی در مجموعـه خانـواده او نیـز هسـت. بنابرایـن، بــرای درمــان بیمــار بایــد بــه خانــواده او توجــه کــرد. پیــش از ایــن تصـور می شـد کـه مشـکلات مذکـور عمدتـا نتیجـه فرایندهـای درونـی فــرد و تجــارب اوایــل کودکــی اســت در حالیکــه رویکــرد خانوادگــی بــر ایــن بــاور اســتوار گشــته اســت کــه ایــن مشــکلات بــه تعاملات فعلـی موجـود میـان افـراد خانـواده و گاهـی اوقـات میـان افـراد و دیگـر سیســتم های اجتماعــی مربــوط هســتند.

گروه درمانی

روان درمانــی گروهــی یــک نــوع درمــان کامــلا پذیرفتــه شــده روانشـناختی اسـت کـه از تعاملات سـازنده بیـن اعضـا و مداخـات یــک رهبــر آمــوزش دیــده جهــت تغییــر رفتــار غیرانطباقــی تفکــرات و احساســات افــراد مبتــا بــه نارضایتــی اســتفاده می کنــد.

در ایــن روش، اشــخاصی کــه بــرای تــرک دور هــم جمــع می شــوند، همــه دچـار یـک مشـکل وابسـتگی بـه مواد هسـتند. بـرای پیوسـتن بـه ایـن گــروه شــخص بایــد انگیــزه قــوی بــرای تــرک وابســتگی بــه مــواد داشــته باشــد. داشــتن ســرگرمی های ســالم و ایجــاد اعتمــاد به نفــس از عوامــل بســیار مهــم در تــرک وابســتگی اســت. همچنیــن برخــی اصــول روان درمانــی گروهــی بــا موفقیــت زیــادی در زمینه هــای اقتصــادی، آموزشــی و به صــورت گروه هــای رویارویــی بــه کار بــرده شـده اسـت.

در بررسـی کلینیکـی بـه عمـل آمـده از معتـادان مشـخص شـده اسـت کــه اغلــب آنهــا قبــل از اعتیــاد دچــار بیمــاری افســردگی بــوده و در روابــط درون فــردی و بیــن فــردی دارای مشــکل هســتند.

یکــی از مســائل مهــم در کشــور مــا کــه خانواده هــا بایــد بــه آن خیلــی توجــه کننــد، دوســتان فــرد معتــاد اســت. معاشــرت بــا افــراد معتــاد خــواه ناخـواه شـخص را بـه دام اعتیـاد می کشـاند و بریـدن از دوسـتان معتـاد در تـرک اعتیـاد بسـیار موثـر اسـت. روش مراکـز بازپـروری معتـادان هم اغلـب بـر گـروه درمانـی اسـتوار اسـت. بـر اثـر تعامـل ایجـاد شـده در گـروه عـلاوه بـر بهبـود روابـط بیـن فـردی روابـط درون فـردی افـراد وابســته بــه مــواد نیــز دســتخوش تحــول شــده و نگرش هــای فــردی نســبت بــه خــود مثبــت شــده و نهایتــا درمــان کامــل دنبــال می شــود.

گروه‌های خودیاری

معتـادان گمنـام یـک منبـع یـا یـک سـازمان غیـر انتفاعـی بین المللی متشـکل از معتـادان در حـال بهبـودی اسـت کـه بـه شـکل محلـی و منطقـه ای در بیـش از ۶۰ کشـور جهـان مشـغول بـه فعالیـت هسـتند. اعضـای انجمـن معتـادان گمنـام از یکدیگـر یـاد می گیرنـد کـه چگونـه بـدون موادمخـدر زندگـی کننـد و بـه چـه طریقـی از اثراتـی کـه اعتیـاد در زندگی شـان گذاشـته اسـت، بهبـود یابنـد.

اجتماع درمانی

اجتمـاع درمانـی بـه شـکل کنونـی آن اولیـن بـار در سـال ۱۹۵۸ معرفـی شــد و بــه ســرعت کارایــی خــود را در درمــان و توان بخشــی افــراد وابسـته بـه مـواد نشـان داد. بازسـازی الگـوی رفتـاری مخـرب کـه در طــول زندگــی کســب شــده اســت نیــاز بــه تغییــر در بافــت اجتماعــی داشـته و بـه همیـن جهـت یـک برنامـه سـاخت یافتـه و نظارتـی قـوی جهــت درمــان مســایل رفتــاری- هیجانــی خانوادگــی و عاطفــی افــراد وابســته بــه مــواد را طلــب می کنــد. هــدف از ایجــاد تغییــرات کلــی در ســبک و شــیوه زندگــی فــرد وابســته بــه مــواد، پرهیــز از مصــرف مــواد، ایجــاد صداقــت فــردی، کســب مهارت هــای اجتماعــی مفیــد، حـذف عقایـد ضداجتماعـی و رفتارهـای غیرقانونـی اسـت. بـه منظـور دســتیابی بــه ایــن اهــداف افــراد وابســته بــه مــواد بایــد تــا مدتــی (بســته بــه نــوع برنامــه درمانــی می توانــد از ســه مــاه تــا دو ســال متغیــر باشــد) را در اجتماعــات مبتنــی بــر درمان هــای روانشــناختی و اجتماعــی زندگــی کننــد. محــل فیزیکــی ایــن اجتماعــات بســته بــه گروه هــای تحــت درمــان می توانــد متغیــر باشــد (مثــل بیمارســتان یــا شــهرک های کوچــک و... )

کار درمانی

کار درمانــی در اعتیــاد عبــارت اســت از ارائــه انــواع فعالیت هــا و روش هــای درمانــی به منظــور پیشــگیری از اعتیــاد، تســریع رونــد بهبـودی و رفـع عـوارض آن. معمـولاً فـرد وابسـته بـه مـواد در روابـط اجتماعـی و سـلوک و رفتـار دچـار مشـکل می شـود و در نتیجـه قـدرت کاری، تمایـل بـه کار، حـس تشـریک مسـاعی و احسـاس مسـئولیت وی مختــل می شــود. در برنامــه کار درمانــی ســعی در آمادگــی فــرد بــرای زندگــی عــادی و روزمــره، روابــط ســالم اجتماعــی و رو بــه رو شــدن بــا واقعیــت زندگــی وجــود دارد. همچنیــن کار درمانــی علایق، انگیزه هــا و تمایـلات انسـانی را پـرورش داده، علائم و عـوارض بیمـاری را بهبـود می بخشـد و فـرد را بـرای سـازش بـا الگـوی موجـود و حاکـم در زندگـی اجتماعـی آمــاده می کنــد.

آموزش مهارت‌های زندگی

شـامل ترکیبـی از روش هـای ارائـه اطلاعات خـاص در زمینـه مـواد و آمـوزش مهارت هـای اجتماعـی اسـت. علاوه بـر اطلاع رسـانی خـاص موادمخـدر ایـن برنامـه مسـتلزم ارائـه مطالـب ذیـل اسـت:

- ارائـه مطالـب مربـوط بـه تصمیم گیـری بـرای کمـک بـه تسـهیل و تقویـت مهارت هـای مربـوط بـه تفکـر انتقـادی و تصمیم گیـری صحیـح و همـراه بـا احسـاس مسـئولیت، ارائـه مطالـب مربـوط بـه روشهـای مقابلـه بـا اضطـراب و نگرانـی(از قبیـل شـیوه های شـناختی و رفتـاری تسـلط برخـود و حفـظ خونسـردی در مقابـل عوامـل تهدیدآمیـز)، ارائـه ً مطالـب آموزشـی دربـاره اصـول تغییـر و اصـاح رفتـار شـخصی (مثـلا از طریـق نقـش بـازی کـردن، بـا خـود حـرف زدن و دسـتور دادن بـه خـود، دادن پـاداش بـه خـود و تقویـت رفتـار خـود).

- آمــوزش مهارتهــای لازم بــرای نشــان دادن قاطعیــت و اعتمــاد به نفــس به صــورت کلامی و غیرکلامی، مهارت هــای مربــوط بــه ارتبـاط برقـرار کـردن و رفتـار صحیـح بـا افـراد جنـس مخالـف. از ایـن روش بیشــتر بــرای جلوگیــری از مصــرف ســیگار، مشــروبات الکلــی و حشــیش اســتفاده شــده اســت.

روش درمانی ماتریکس (ترک اعتیاد به شیشه)

روش ماتریکــس یــک روش غیردارویــی در درمــان معتــادان بــه مــاده محـرک شیشـه اسـت کـه از روش هـای روان درمانـی، مشـاوره فـردی و جلسـات گروهـی تشـکیل شـده اسـت. از آنجـا کـه در درمـان شیشـه هیـچ نـوع دارویـی کارسـاز نیسـت، هماننـد حشـیش و مابقـی محرک هـا بهتریـن روش ماتریکـس و اسـتفاده از مشـاوران و روانشناسـان مجـرب در زمینــه اعتیــاد اســت کــه دارای جلســات مختلــف جهــت آشــنایی و ترغیـب بـه تـرک فـرد معتـاد و جلسـات جلوگیـری از عـود و بازگشـت مجـدد اسـت.

منبع

رایج ترین شیوه های ترک اعتیاد | محمدحسین کیامینی | بهرام کشاورز | ایران پاک | شماره 136 اردیبهشت 1396

  • منبع
  • حقوق نیوز

دیدگاه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید