بندر لنگه کجاست؟
بندر لنگه یکی از قدیمیترین بنادر جنوب کشور محسوب میشود که از گذشته میزبان تاجرانی ثروتمند بوده است. مروارید یکی از مهمترین اقلامی است که از دیرباز در شهر بندر لنگه خریدوفروش میشد؛ تا جایی که این شهر به بندر مروارید شهرت پیدا کرد. بهدلیل حضور تاجران مختلف، بافت تاریخی این شهر مملو از خانههایی زیبا و متناسب با ویژگیهای اقلیمی همان منطقه است. بندر لنگه جاذبههای طبیعی و مناطق بکر زیبایی دارد که هر ساله گردشگران زیادی را بهسمت خود میکشد.
بندر لنگه شهری در جنوب ایران واقع در استان هرمزگان است. این شهر ساحلی یکی از مهمترین و قدیمیترین بنادر ایران محسوب میشود. شهر بندرلنگه از سمت شمال با استان فارس و شهرستان بستک، از سمت جنوب با خلیج فارس، از شرق با شهرستان بندر خمیر و از غرب با شهرستان پارسیان هم مرز است.
فاصله بندر لنگه تا بندرعباس ۱۸۴ کیلومتر (دو ساعت و ۲۳ دقیقه) و تا بوشهر ۵۵۳ کیلومتر (۶ ساعت و ۵۳ دقیقه) فاصله دارد. فاصله این شهر تا شهر بستک ۱۴۵ کیلومتر (دو ساعت و ۱۰ دقیقه) و تا شهر لار در استان فارس ۲۹۹ کیلومتر (سه ساعت و ۳۹ دقیقه) است.
شهرستان بندر لنگه با وسعتی در حدود ۸,۲۱۰ کیلومتر مربع در امتداد رشتهکوههای زاگرس قرار دارد. این شهرستان شامل چهار شهر بندر لنگه، بندر کنگ، بندر چارک و کیش میشود.
تاریخچه بندر لنگه
بندر لنگه در گذشته به عروس بنادر ایران شهرت داشت و از جمله مهمترین بندرهای تجاری جنوب کشور و حاشیه خلیج فارس محسوب میشد. این بندر همواره در طول تاریخ به آبادانی و پررونق بودن شناختهشده بود تا جایی که در حدود ۹۰ سال پیش نخستین شرکت خارجی متعلق به انگلیسیهای به نام «گرپال کمپانی» را تاسیس کردند و بهواسطه سفارش این شرکت کشتیهایی از اروپا و آمریکا به بندر لنگه میآمدند. بسیاری بر این باورند که این شهر نام خود را از همین ویژگیهای منحصربهفرد خود وام گرفته است. لنگه در فرهنگ فارسی در معنای بیهمتا و منحصربهفرد استفاده و تفسیر میشود.
در گذشته نه چندان دور چهار دسته بازرگانان در بندر لنگه فعالیت میکردند، گروهی از این بازرگانان کشتیها و غواصان زیادی داشتند و در اوایل تابستان به صید مروارید از دریا میپرداختند. دسته دوم که به «طواش»ها معروف بودند، به کار خریدوفروش مروارید مشغول بودند. این دسته مرواریدها را از غواضان و ناخداها خریداری میکردند و بعد در لنگه، هندوستان و کشورهای اروپایی به فروش میرساندند.
تاریخ شهر بندر لنگه با تجارت و صید مروارید گره خورده است،؛ تا جایی که در گذشته این بندر به بندر مروارید مشهور شد. در شهر بندر لنگه بهترین مرواریدها یافت میشود. در دوران قاجار استخراج طبیعی مروارید در بندر لنگه بسیار شایع بود و تاجران مروارید از کشورهای عربی و هندوستان به قصد داد و ستد به این شهر میآمدند و سرمایهگذاری میکردند. در آن دوران بندر لنگه یکی از مهمترین منابع استخراج مروارید بود. صید مروارید در این شهر تا زمان پهلوی و ۷۰ سال پیش رواج بیشتری داشت. دو سال پیش صید مروارید در بندر لنگه به ثبت جهانی رسید. دو گروه دیگر واردکننده کالاهایی همچون قند، شکر و برنج یا صادرکننده اقلامی مانند صدف، پوست لاکپشت و محار به کشور آلمان بودند. در آلمان از این اقلام کالاهایی همچون دسته چاقو، دگمه و دسته عینک درست میکردند.
دومین و بزرگترین منبع اقتصادی بندر لنگه حمل و نقل بود، بهطوری که این شهر بدل به یکی از مراکز مهم توزیع خلیج فارس شده بود. در سال ۱۲۷۸ بندر لنگه ۸۶ لنج تجاری داشت و مردم ثروتمند این شهر صاحب لنجهای گوناگون، قایق و کشتی بودند. برخی از لنجها ظرفیت جابهجایی ۶۰۰ تن بار را داشت. این لنجها با بار حبوبات و میوه خشک از مناطق مختلف کشور راهی کشورهای حاشیه خلیج فارس و حوزه اقیانوس هند میشدند و بار پارچه، چای و برنج برمیگشتند. نیروهای بسیار زیادی برای پیشبرد این کار بهعنوان کارگر، دریانورد و متصدی لنجها فعالیت میکردند. در فصلهای سرد در حدود دو هزار نفر فعالیت میکردند که اکثر از میناب میآمدند. لنجداران ثروتمند بندر لنگه و تاجران مروارید عمارتهای بازرگانی، مسجدها و آبانبارهای شهر را تاسیس میکردند.
قدمت شهر بندر لنگه به دوره هخامنشیان بازمیگردد و از آن زمان جزو قدیمیترین بندرهای امپراتوری ایران محسوب میشد. در حاشیه خلیج فارس، بنادری از جمله لیان، دیلمون، تااوکه، آپستانا، مکن و گوگونا وجود داشت که به باور بسیاری در گذشته از بندر لنگه با نام گوگونا یاد میشد. در میان تمامی این بندرها، بندر لنگه پررونقترین بندر و مرکز تجاری خلیج فارس در ایران باستان نیز بود. در دورههای تاریخی بعدی نیز از شهرت تجاری این بندر کاسته نشد و در دوره زندیه و قاجاریه همچنان در اوج رونق و شکوه باقی ماند و آنجا بود که لقب عروس بندرهای ایران را برای خود برگزید.
جاهای دیدنی بندر لنگه
عمارت فکری
عمارت فکری، خانهای تاریخی با ویژگیهای معماری تحسینبرانگیز، از خانههای قدیمی بندر لنگه است. این عمارت در شهر بندر لنگه و در محلهای معروف به محله رودباریها نزدیک به ساحل قرار دارد. عمارت فکری به واسطه بادگیرهای بلند خود از هر کجای شهر که بایستید، مشخص است. این خانه به دوره قاجار تعلق دارد و همچون بسیاری از خانههای قدیمی و تاریخی منطقه، متعلق به یکی از تاجران ثروتمند قدیمی به نام «عبدالواحد فکری» است.
او این خانه را برای اقامت خانواده خود و همچنین محلی برای تجارت بنا کرد. قدمت عمارت فکری به دوره قاجار بازمیگردد. بیشک اقلیم و شرایط آبوهوایی منطقه فارغ از دوره تاریخی، تاثیر بسزایی در سبک معماری این خانه داشته و بسیاری از طراحیها همچون هواکش، پشتبامها، حیاط مرکزی، بادگیر و مصالح بهکار رفته وام گرفته از همین موضوع است.
عمارت فکری با ۳,۴۰۰ متر مربع مساحت دارای حیاطی مرکزی، ۲۵ اتاق در فضای اندرونی و بیرونی، پنج بادگیر با ارتفاع پنج متر و دو زیرزمین و بهصورت شمالی جنوبی ساخته شده است. مصالح بهکار رفته در بنا گچ و ساروج و سنگ هستند که مقاومت بالایی در برابر بارانهای سیلآسا و رطوبت دارند و در سقف بنا از تیرهای چوبی، حصیرهای بافته شده از برگ درختان خرما و نی و کاهگل استفاده کردهاند. در نظر گرفتن بادگیرهای متعدد، راهروها و تهویه به واسطه شرایط اقلیمی کمک بسزایی به خنک شدن فضای خانه میکند. عمارت فکری در سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و امروزه بهعنوان موزه مردمشناسی به کار گرفته شده است.
عمارت فکری را میتوان به سه بخش بیرونی، اندرونی و خدماتی تقسیم کرد. بخش بیرونی شامل ورودی، اتاقک نگهبانی، حیاط، سه اتاق بزرگ و راهپله، بخش اندرونی دارای حیاطی ۱۷ متری و اتاقهایی دورتادور حیاط، تالاری بزرگ و ایوان و بخش خدماتی شامل آشپزخانه، اصطبل و دو حیاط بزرگ در غرب خانه است. بادگیرهای خانه در چهارگوشه پلان مستطیلی خانه قرار گرفتهاند. عمارت فکری با ارتفاع ۱۵ متر، توسط معمار معروف بندر لنگه «استاد محیالدین» طراحی و ساخته شده است.
قلعه لشتان
یکی از آثار تاریخی شهر بندر لنگه که نشان از تاریخچه آن دارد، قلعه لشتان است. این قلعه که در میان مردم محلی به «قَلعُو» شهرت دارد، در ارتفاعات کوهی صخرهای به نام «شاهین کوه» قرار دارد. قلعه لشتان در واقع شهری تاریخی به وسعت ۱۵ هکتار است. وقتی به پشت دیوارهای بلند این قلعه تاریخی قدم بگذارید، خانههای مسکونی متعدد، برکهها (آبانبارها) و چندین قبرستان خواهید دید. حدود ۷۸ برکه کوچک و بزرگ و ۸۵ بنای مسکونی در درون این قلعه کشف و به ثبت رسیده است. این بنا در سال ۱۳۸۵ در سازمان میراث فرهنگی هرمزگان بهعنوان میراث تاریخی شهر بندر لنگه به ثبت رسیده است.
تردیدهای بسیاری در مورد قدمت دقیق قلعه لشتان وجود دارد. برخی قدمت این بنا را به سال ۹۰۴ هجری قمری و به دوره حضور پرتغالیها در جنوب کشور نسبت میدهند و این قلعه را بخشی از استحکامات ساخت شده توسط آنها میدانند. برخی دیگر باور دارند بنا متعلق به دوره هخامنشیان است.
قلعه لشتان در فاصله ۶ کیلومتری شمال شهر بندر لنگه و در ارتفاع ۱۸۲ متری از سطح دریا قرار دارد. برای رسیدن به قلعه لشتان از شهر بندر لنگه حدود ۱۸ دقیقه در سفر خواهید بود. با وجود صخرهای بودن کوهی که بر فراز آن قرار گرفته است، میتوان از سه جهت شرقی، غربی و جنوبی به آن دسترسی پیدا کرد. قلعه لشتان در ارتفاع ۱۰۰ متری از زمینهای اطراف خود قرار دارد. دیوار دفاعی آن شامل چندین برج مدور است و آثار کندکاری را میتوان در حاشیه دیوارها، در ورودی شمالی، اطراف دروازه و دو برج کنار آن مشاهده کرد.
کلوت های دشت لشتان
دشت لشتان یکی از جاذبههای طبیعی بندر لنگه محسوب میشود. این دشت زیبا و بکر منطقهای تاریخی است که از بخشی از آن کاروانهای تجاری عبور میکردند. در سراسر دشت لشتان میتوانید کلوتها، تپهها و کوههای بینظیری را ببینید که بر اثر فرسایش چهرهای منحصربهفرد به خود گرفتهاند. کلوتها کوهها و سنگهایی هستند که بر اثر باد و باران فرسایش یافتهاند و اشکالی عجبیب و غریب دارند. هرگاه نور خورشید به آن بتابد، سایههایی عظیم و تصاویری جذاب، گاهی رعبآور و گاهی زیبا را به تماشاگر خود نشان میدهند. این کلوتها تنها سه کیلومتر از قلعه لشتان فاصله دارند. مشابه این کلوتها در روستای سایه خوش در ۵۵ کیلومتری بندر لنگه نیز وجود دارد.
مسجد افغان
مسجد افغان از جمله آثار تاریخی بندر لنگه محسوب میشود که در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این بنا متعلق به دوره افشاریه است؛ اما ردپای هنر معماری دوره صفویه نیز در آن دیده میشود. سازنده مسجد افغان مرحوم حاج عبدالله افغان یکی از بازماندگان افغانهای بستک بود. قدمت این بنا به سال ۱۲۳۲ بازمیگردد. مسجد افغان با ظاهری ساده دارای ستونهای زیبا با گچبریهایی هنرمندانه و دو شبستان تابستانی و زمستانی است. این مسجد در میان مردم جنوب شهرت بالایی دارد. مسجد افغان سقف چوبی و پنجرههای مشبک گچی دارد.
پناهگاه حیاتوحش جزیره شیدور
جزیره شیدور با مساحت ۹۸ هکتار، طول ۱.۷۰۰ متر و عرض ۸۰۰ متر جزیرهای غیرمسکونی است. این جزیره در جنوب غربی استان هرمزگان و شهرستان بندر لنگه در فاصله ۱٫۵ کیلومتر جنوب شرقی جزیره لاوان قرار دارد. برای بازدید از جزیره شیدور لازم است که از اداره محیطزیست بندرلنگه مجوز دریافت کنید. مسیر دسترسی به این جزیره از طریق بندر مقام یا بندر نخیلو است و باید با قایقرانهای منطقه بهصورت شخصی هماهنگ کنید. بندر لنگه تا بندر مقام ۱۷۳ کیلومتر (دو ساعت و ۱۹ دقیقه) و از بندر نخیلو ۱۸۳ کیلومتر (دو ساعت و ۲۰ دقیقه) فاصله دارد.
جزیره شیدور جزو مناطق حفاظتشده جنوب کشور است و با نامهایی همچون شتوار، شتور، مارون و مارو نیز شناخته میشود. این جزیره دارای اهمیت بینالمللی است؛ تا جایی که در سال ۱۳۹۵ از سمت کنوانسیون حفاظت از گونههای مهاجر جانوران وحشی بهعنوان یکی از زیستگاههای مهم لاکپشت دریایی شناسایی و به شبکه مناطق مهم لاکپشتهای دریایی در اقیانوس هند و جنوب شرق آسیا پیوست. هنگامی که لاکپشتها سر از تخم بیرون میآورند، یکی از زیباترین منظرهها را میتوانید در سواحل جزیره شتور به تماشا بنشینید.
جزیره شیدور از سال ۱۳۶۶ بهعنوان پناهگاه حیاتوحش و آبسنگهای مرجانی زیر نظر سازمان حفاظت از محیط زیست ایران قرار گرفته است. این جزیره زیستگاه پرندگان مهمی از جمله عقاب دریایی دم سفید، کاکایی صورتی، پرستو دریایی بدصدا و پشت دودی، پرستو دریایی کاکلی کوچک عقاب ماهیگیر، چکاوک، سلیم شنی، حواصیل ارغوانی، حواصیل ساحلی و آبزیانی همچون لاکپشتهای منقار عقابی، لاکپشتهای سرخ، سبز و چرمی، انواع ماهی و دلفین محسوب میشود.
یکی از ویژگیهای جزیره شیدور، وجود مارهای سمی سیاه رنگ و کوچک است که زیر شنهای ساحل مخفی میشوند. بههمینجهت جزیره را با نام جزیره ماران نیز میشناسند. در این پناهگاه ارزشمند حیاتوحش سالانه بیش از ۵۰,۰۰۰ جفت پرستوی دریایی جوجهآوری میکردند. علاوه بر این گزارشی مبنی بر زادآوری بیش از ۳۰ جفت اگرت ساحلی و حواصیل سبز دریایی نیز جزیره شیدور را منحصربهفرد میسازد. برای مشاهده پرندگان مهاجر فصل زمستان و برای دیدن جوجهآوری پرستوها فصل تابستان بهترین زمان بازدید از جزیره شیدور است.
جزیره شتور دو نوع ساحل ماسهای و صخرهای دارد که سواحل صخرهای آن در بخشهای غربی و جنوب غربی قرار گرفته است. سواحل ماسهای و مرجانی این جزیره در کنار آبهای زلال فرصت خوبی را برای غواصی و مشاهده آبزیان فراهم میکند.
شرایط آب و هوایی جزیره شیدور گرم و خشک و متوسط دمای سالانه آن ۲۹ درجه سانتیگراد است که در مرداد ماه تا ۴۸ درجه نیز بالا میرود. این شرایط آب و هوایی با توجه به میزان بارندگی& شرایط را برای رشد گیاهان مقاوم در برابر کمآبی و شورپسند همچون گونههای باتلاقی شور پسند، اسفناج کوهی، ریش بز، کام تیغ، سیاه شور، مسواک، قلیا، شمعدانی وحشی و گل گندم فراهم میکند.
قلعه مغویه يا قلعه شیخ سلطان المرزوقی
قله مغویه که با نام قلعه شیخ سلطان المرزوقی نیز شناخته میشود، بنایی تاریخی بهجای مانده از دوره قاجار است. ساخت این بنا به سال ۱۲۸۲ در دوره حکمرانی مزروقیها از قبیله العجمان روی بندر مغویه در دوره قاجار برمیگردد. مزوقیان یکی از قبایل بزرگ بادیهنشین اعراب بودند. آنها در دورههای مختلف محل سکونت خود را تغییر دادهاند و یکجا باقی نماندند. این طور به نظر میرسد که تا حدود ۲۰ سال پیش خواهران شیخ در این قلعه زیبا سکونت داشتند؛ اما با فوت آنها قلعه شیخ سلطان المزروقی رو به خرابی رفت. این بنای تاریخی در سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ثبت و مرمت شد. ساخت این بنا در سال ۱۳۲۱ به پایان رسیده است.
طبق پژوهشها بخشی از قلعه مغویه در دروه تاریخی دیگری ساخته شده است. این بنای تاریخی در بخشهایی دو و در قسمتهایی سه طبقه دارد. دو حیاط اندرونی و بیرونی آن نیز قدمتی متفاوت دارند. گویا حیاط اندرونی در گذشته دورتری بنا شده است. درمجموع قلعه شیخ سلطان المزروقی دو حیاط، چندین اتاق، حمامی سنتی، برج دیدهبانی استوانهای و دو بادگیر دارد. متاسفانه امروز یکی از بادگیرها بهطور کلی خراب شده و بادگیر دوم نیز رو به ویرانی است.
مصالح به کار رفته در بنای مغویه خشت، گل، چوب و ساروج است. این بنا مساحتی حدود ۲,۰۰۰ متر مربع و ارتفاعی حدود ۶ تا هشت متر دارد و در طبقه همکف دارای ۱۷ اتاق، دو راهرو، هفت انبار، طویله و یک حلقه چاه و در طبقه اول ۲۱ اتاق، دو راهرو، دو حیاط در بخش جنوبی و شمالی و یک گنجه و در طبقه دوم دارای ۱۲ اتاق، چهار راهرو، چهار حمام، یک توالت، دو انباری و یک آشپزخانه است. در این قلعه خشتی اتاقی وجود دارد که آن را به دختر شیخ نسبت میدهند. سقف این اتاق توسط هنرمندی روسی نقاشی شده است.
بندر کنگ
شهر بندری کنگ، شهری تاریخی و زیبا و یکی از قدیمیترین بنادر ایران است که در پنج کیلومتر بندر لنگه قرار دارد. این شهر بافت تاریخی خود را به تمامی حفظ کرده و دارای خانههای تاریخی با معماریهای زیبای جنوب کشور است. بندر کنگ بهواسطه داشتن خانههای سفید و زیبا با نام سانتورینی ایران نیز شهرت دارد. معماری منحصربهفرد و بادگیرهای زیبا منجر شده تا یک نهم بافت تاریخی این شهر در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی به ثبت برسد و مقدمات ثبت این بندر تاریخی در میراث جهانی یونسکو نیز صورت گیرد. دو خانه تاریخی بندر کنگ با نامهای خانه یونسی و خانه یوسفی در حال حاضر بهعنوان بومگردی فعالیت میکنند.
تنگه باغویه شبیکوه
روستای باغویه در بخش شبیکوه و در شهرستان بندر لنگه قرار دارد. شبیکوه نوار ساحلی زیبایی به طول ۲۸۰ کیلومتر دارد که از یک سمت به کوههای زاگرس و از سمت دیگر به سواحل خلیج فارس محدود میشود. تنگه باغویه یکی از زیباترین جاذبههای طبیعی شبیکوه محسوب میشود که صدها سال پیش با جوشیدن چشمههایی از دل سنگها پدید آمده است. با فرسایش کوهستان صخرههای عظیم با اشکال عجیب و غریب شکل گرفت. وجود همین چشمههای کوچک و بزرگ منجر به فرسایش سنگها و پدید آمدن مناظر منحصربهفرد امروز و تنگه زیبای باغویه شده است.
برای عبور از تنگه باغویه باید از مسیری کوهستانی عبور کرد که نیازمند تجهیزات کوهنوردی است. در زمانی که بارندگی زیاد باشد سطح آب بسیار بالا خواهد بود.
غذای محلی بندرلنگه
غذاهای محلی بندر لنگه همچون تمام شهرهای جنوبی متناسب با طبع گرم مردم همان منطقه است. بهواسطه نزدیکی این شهر به خلیجفارس، بسیاری از غذاهای محلی و بومی منطقه با ماهی یا ترکبیات ماهی و آبزیان درست میشود و غذاهای دریایی جایگاه ویژهای در سفره مردم جنوب دارد. قلیه ماهی، ماهی سرخ شده، مهیاوه و سوراغ (سسهای ویژهای که با ماهی درست میشود) از جمله غذاهای محلی مردم بندر لنگه هستند. علاوه بر این نانهایی همچون شوربا، گوبولی، نان رگاگ و نان تنوری از جمله نانهای سنتی و محبوب بندر لنگه محسوب میشود.
سوغات و صنایع دستی بندر لنگه
هنر دست زنان بندر لنگه از زیباترین صنایع دستی ایران و یکی از بهترین هدیهها و سوغاتی است که میتوانید تهیه کنید. حصیر بافی یکی از رایجترین کارهایی است که بیشتر زنان بندر لنگه در آن مهارت دارند. موادی که برای حصیربافی مورد استفاده قرار میگیرد، برگ و ضایعات درختان خرما و گیاهی به نام مور است. این مواد بهراحتی در همه نقاط استان هرمزگان یافت میشود.
سوزندوزی، نوعی تزیین پارچه با نخهای رنگی است. سوزندوزی در شهر بندر لنگه استان هرمزگان به سوزندوزیهای سیستان و بلوچستان نیز شباهت دارد. زردوزی، خوسدوزی، گلابتوندوزی و دوخت لباسهای محلی نیز از دیگر صنایع دستی مرسوم منطقه محسوب میشود.
علاوه بر صنایع دستی، میتوانید میگو و انواع ماهی جنوب را نیز بهعنوان سوغات تهیه کنید.
دیدگاه