امروز: سه شنبه, ۰۴ آذر ۱۳۹۹ برابر با ۰۸ ربيع الآخر ۱۴۴۲ قمری و ۲۴ نوامبر ۲۰۲۰ میلادی
کد خبر: 265706
۱۶۴۵
۱
۰
نسخه چاپی

جنایت و انواع آن در قانون مجازات اسلامی

جنایت بر نفس، عضو و منفعت بر سه قسم عمدی، شبه عمدی و خطای محض است

جنایت و انواع آن در قانون مجازات اسلامی

جِنایت، اصطلاحی‌ در فقه‌ و حقوق‌ ، به‌ معنای‌ وارد کردن‌ هرگونه‌ صدمه‌ به‌ تمامیت‌ جسمانی‌ افراد، که‌ کیفری‌ شرعی‌، مانند قصاص‌ یا دیه‌ ، دارد.

جنایت در لغت

واژه ی جنايت، لغتی عربی و معنای اصیل و حقیقی آن نزد لغويان، چیدن میوه از درخت است. استعمال واژه ی جنايت در معنای گناه و جرمی که ارتکاب آن موجب کیفر در دنیا آخرت است، از معانی مجازی جنايت است.

جنایت در اصطلاح

واژه جنايت در دو معنای عام و خاص استعمال می شود؛ معنای عام واژه جنايت، معادل واژه ذنب يا معصیت است که گستره ای از معانی گناه و انجام دادن هر کار حرام يا تعدی به مال يا جان افراد يا چیزهای ديگر را در بر می گیرد.

گروهی از قدما، گسترۀ معنای جنايت را در مفهومی فراتر از صدمه زدن به تمامیت جسمی انسان و حیوان به کار برده و بر خساراتی که حیوانات به اموال ديگران می زنند نیز جنايت اطلاق کرده اند.

اما جنايت در معنای خاص فقهی آن، وارد کردن صدمۀ بدنی به فرد ديگر است؛ اعم از کشتن، ايراد جراحت و يا شکستگی و مانند اين ها.

اقسام و تعاریف جنایات

بر اساس ماده 289 قانون مجازات اسلامی جنایت بر سه قسم است:

1- جنایت بر نفس

2- جنایت بر عضو

3- جنایت بر منفعت که بر سه دسته جنایت عمدی، شبه عمدی و خطای محض تقسیم می شود.

بر اساس ماده 290 قانون مجازات اسلامی جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می شود:

الف- هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود.

ب- هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می گردد، هرچند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود.

پ- هرگاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم که انجام داده است، نسبت به افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، نمی شود لکن درخصوص مجنیٌ علیه، به علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به علت وضعیت خاص مکانی یا زمانی نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود مشروط بر آنکه مرتکب به وضعیت نامتعارف مجنیٌ علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد.

ت- هرگاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آنکه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن، واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.

تبصره 1- در بند(ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب، واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.

تبصره 2- در بند(پ) باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه ، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می شود ثابت گردد و درصورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.

در بند الف ماده 290 قید معین بر 2 نوع است :

1- هدفی یا فیزیکی

2- معین هویتی یا شخصیتی

در معین هدفی یعنی مورد نظر را انتخاب کند و عملاً او را به قتل برساند هرچند در وقع مجنی علیه آن کس نبوده که مورد نظر مرتکب جرم بوده است. اما در هدف هویتی یا شخصیتی منظور آن است که مرتکب مجنی علیه یا بزه دیده را تمام و کمال شناخته و با آگاهی نسبت به ویژگی های او مرتکب جنایت بر نفس یا عضو با منفعت او شده باشد. حال منظور از معین در بند الف ماده 290 قانون یاد شده معین هدفی است. به عبارتی بهتر اشتباهی در هویت بزه دیده ی مجنی علیه جرم را از حالت عمد خارج نمی کند چرا که در اینجا مرتکب هم هدفش را مشخص کرده و هم جنایت بر او واقع می کند. اما اگر جانی یا مرتکب در هدفش اشتباه کند جنایت از حالت عمد خارج می کند.

بر اساس ماده 291 جنایت در موارد زیر شبه عمدی محسوب می شود:

الف- هرگاه مرتکب نسبت به مجنیٌ علیه قصد رفتاری را داشته لکن قصد جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته باشد و از مواردی که مشمول تعریف جنایات عمدی می گردد، نباشد.

ب- هرگاه مرتکب، جهل به موضوع داشته باشد مانند آنکه جنایتی را با اعتقاد به اینکه موضوع رفتار وی شیء یا حیوان و یا افراد مشمول ماده(۳۰۲) این قانون است به مجنیٌ علیه وارد کند، سپس خلاف آن معلوم گردد.

پ- هرگاه جنایت به سبب تقصیر مرتکب واقع شود، مشروط بر اینکه جنایت واقع شده یا نظیر آن مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد.

در ماده 292 جنایت در موارد زیر خطای محض محسوب می شود:

الف- در حال خواب و بیهوشی و مانند آنها واقع شود.

ب- به وسیله صغیر و مجنون ارتکاب یابد.

پ- جنایتی که در آن مرتکب نه قصد جنایت بر مجنیٌ علیه را داشته باشد و نه قصد ایراد فعل واقع شده بر او را، مانند آنکه تیری به قصد شکار رها کند و به فردی برخورد نماید.

تبصره- در مورد بندهای(الف) و(پ) هرگاه مرتکب آگاه و متوجه باشد که اقدام او نوعاً موجب جنایت بر دیگری می گردد، جنایت عمدی محسوب می شود.

ماده 293

هرگاه فردی مرتکب جنایت عمدی گردد لکن نتیجه رفتار ارتکابی، بیشتر از مقصود وی واقع شود، چنانچه جنایت واقع شده، مشمول تعریف جنایات عمدی نشود، نسبت به جنایت کمتر، عمدی و نسبت به جنایت بیشتر، شبه عمدی محسوب می شود، مانند آنکه انگشت کسی را قطع کند و به سبب آن دست وی قطع شود و یا فوت کند که نسبت به قطع انگشت عمدی و نسبت به قطع دست و یا فوت شبه عمدی است.

ماده 294

اگر کسی به علت اشتباه در هویت، مرتکب جنایتی بر دیگری شود در صورتی که مجنیٌ علیه و فرد مورد نظر هردو مشمول ماده(۳۰۲) این قانون نباشند، جنایت عمدی محسوب می شود.

ماده 295

هرگاه کسی فعلی که انجام آن را برعهده گرفته یا وظیفه خاصی را که قانون بر عهده او گذاشته است، ترک کند و به سبب آن، جنایتی واقع شود، چنانچه توانایی انجام آن فعل را داشته باشد جنایت حاصل به او مستند می شود و حسب مورد عمدی، شبه عمدی، یا خطای محض است، مانند این که مادر یا دایه ای که شیر دادن را برعهده گرفته است، کودک را شیر ندهد یا پزشک یا پرستار وظیفه قانونی خود را ترک کند.

منابع

قانون مجازات اسلامی

جستاری در ارکان ماهیت سرایت در فقه و حقوق کیفری (خلاءزدایی قانونی از ماهیت سرایت) | مجید قورچی بیگی و دیگران | مجلۀ پزشکی قانونی ایران

  • منبع
  • حقوق نیوز

دیدگاه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید