سونوگرافی و انواع آن را بشناسید

سونوگرافی چیست؟

سونوگرافی بی خطر و بدون درد است و تصاویری از داخل بدن را با استفاده از امواج صوتی تولید می کند. این تصویربرداری، شامل استفاده از یک مبدل کوچک (پروب) و ژل است که به صورت مستقیم روی پوست قرار می گیرد. امواج صوتی با فرکانس بالا از پروب از طریق ژل به بدن منتقل می شود. معاینات سونوگرافی از پرتوی های مضر استفاده نمی کند (همانطور که در اشعه ایکس استفاده می شود)، بنابراین برای بیمار خطرناک نمی باشد.

 انواع سونوگرافی (دسته بندی کلی)

اساسا هفت روش متفاوت وجود دارد، اما روند اصلی یکسان است. انواع مختلف روش ها عبارتند از:

۱- سونوگرافی ترانس واژینال : جهت تولید تصاویر سونوگرافی در داخل واژن مورد استفاده قرار می گیرند که ترانس واژینال اغلب در دوران اولیه بارداری استفاده می شود.

۲- سونوگرافی معمولی : معاینه ای که از یک مبدل استفاده می شود و در نواحی مختلف بدن مانند شکم برای تولید تصاویر دو بعدی از جنین در حال رشد صورت می گیرد.

۳- سونوگرافی تخصصی : این معاینه شبیه سونوگرافی معمولی است، اما این نوع معاینه یک مشکل مشکوک را هدف قرار می دهد و از تجهیزات پیچیده تر استفاده می شود.

۴- تصویربرداری رنگی یا کالر داپلر : این روش تصویربرداری تغییرات جزئی در فرکانس امواج فراصوتی را اندازه گیری می کند، زیرا آنها از اجسام متحرک مانند سلول های خونی تصویربرداری می کنند.

۵- سونوگرافی سه بعدی : با استفاده از prob های مخصوص از قبل طراحی شده و نرم افزار های تخصصی مثلا برای تولید تصاویر سه بعدی از جنین در حال رشد است.

۶- سونوگرافی ۴ بعدی یا ۳ بعدی داینامیک : با استفاده از اسکنرهای مخصوص طراحی شده و مثلا برای نگاه کردن به صورت و حرکات کودک قبل از زایمان استفاده می شود.

۷- اکوکاردیوگرافی جنینی : استفاده از امواج اولتراسوند برای ارزیابی آناتومی و عملکرد قلب کودک است. دستگاه های پیشرفته ای در این زمینه در کلینیک پژواک موجود می باشد. این گزارش برای کمک به ارزیابی مشکالت نقص قلب مادرزادی مورد استفاده قرار می گیرد.

انواع سونوگرافی از بدن

انواع مختلفی از سونوگرافی هست که بسته به نیاز بیمار و نظر پزشک برای تشخیص بیماری ها به کار می رود.

بعضی از انواع سونوگرافی به شرح زیر می باشد :

• - سونوگرافی شکم و دستگاه گوارش
• - سونوگرافی دوران بارداری
• - سونوگرافی اندوسکوپیک
• - سونوگرافی دستگاه ادراری
• - سونوگرافی قلب و عروق
• - سونوگرافی بیضه ها
• - سونوگرافی غده تیروئید
• - سونوگرافی سینه
• - سونوگرافی چشم
• - سونوگرافی ارتوپدی
• - سونوگرافی در بیماری های زنان
• - سونوگرافی داپلر عروق
• - سونوگرافی مثانه زنان

در ادامه به توضیح برخی از سونوگرافی های اندام های بدن پرداخته می شود.

سونوگرافی کیسه صفرا

سونوگرافی کیسه صفرا به منظور تشخیص مشکلات کیسه صفرا از قبیل سنگ کیسه صفرا انجام می شود. سنگ کیسه صفرا سبب ایجاد تهوع ، استفراغ و دردهای شدید شکمی می شود. یکی از مشکلات رایج کیسه صفرا عفونت و التهاب است که در نتیجه مسدود شدن مجاری آن ایجاد می شود.

سونوگرافی شکم و دستگاه گوارش

سونوگرافی شکمی به پزشک شما کمک می کند بسیاری از اعضای قرار گرفته در شکم را معاینه و بررسی کند. این تست برای تشخیص ناهنجاری ها و مشکلات عروق خونی شکمی، روده ها، کلیه ها، کبد، پانکراس و غیره انجام می گردد. در صورتی که یک بیمار درد شدیدی در ناحیه شکم خود احساس کند ، علاوه بر معاینه فیزیکی ، احتمال تجویز سونوگرافی شکمی (Abdominal) نیز وجود دارد. برای انجام انواع سونوگرافی شکمی و دستگاه گوارش بهتر است ناشتا باشید و از مصرف صبحانه سنگین و غذاهای چرب مانند کره و تخم مرغ پرهیز کنید.

سونوگرافی کلیه

سونوگرافی کلیه ممکن است برای ارزیابی اندازه، شکل و موقعیت قرارگیری کلیه ها و ساختارهای مرتبط آن مانند مجاری ادراری و مثانه انجام شود. این سونوگرافی می تواند کیست ها، تومورها ، آبسه ها، انسداد کلیوی و عفونت های مختلف را تشخیص دهد. سنگ های کلیه و مجاری ادراری یکی از شایع ترین مشکلات علی الخصوص در آقایان است که به وسیله سونوگرافی می توان اندازه و موقعیت آن ها را تشخیص داد و روش های درمانی متناسب را اتخاذ کرد.

سونوگرافی های دوران بارداری

سونوگرافی در بارداری بسیار حائز اهمیت است و اصولا خانم هایی که دوران بارداری نرمالی را دارند باید تا پایان این دوره چهار دفعه سونوگرافی را انجام دهند.

• اولین دوره در ابتدای بارداری
• دومین دوره در هفته ۱۲
• دوره سوم در هفته ۱۶ به بعد
• دوره چهارم در هفته ۳۲

چنانچه پزشک معالج دکتر مهناز هدایی مشکلی در انواع سونوگرافی ها در دوران بارداری تشخیص دهد یا مثلا خانم باردار مبتلا به فشار خون یا دیابت یا بیماری های دیگر باشد یا احتمال کوچک بودن جنین داده شود و یا بارداری چندقلو باشد، قطعا تعداد دفعات سونوگرافی ها بیشتر میکند ؛ که اصولا احتمال تکرار سونوگرافی در  موارد ذکر شده، اکثراً در اواخر بارداری و نزدیک به پایان بارداری (بین ۲۸ تا ۳۶ هفتگی) به فاصله ۲ تا ۳ هفته می باشد.

سونوگرافی اندوسکوپیک

این نوع سونو گرافی اندوسکوپ وسیله‌ای است برای یررسی فضای داخلی و درون بدن است و برای مشاهده بهتر یک لامپ انتهای آن قراردارد که از طریق دهان داخل معده، مری، غدد لنفاوی می شوند و از آن جایی که کمی دردناک است به بیماران قرص های ضد درد و یا آرام بخش داده می شود.

سونوگرافی دستگاه ادراری

در این نوع سونوگرافی اصولا همه ی اجزا و بخشهای دستگاه ادراری که شامل هر دو کلیه، دو میزنای، مثانه و پیشابراه است قابل بررسی و مشاهده است . ولی باید توجه داشت که  حالب طبیعی معمولا به جهت آنکه قطر بسیار کمی داشته و دو جدار آن به صورت مجازی روی هم خوابیده اند، در سونوگرافی دیده نمی شوند. سونوگرافی در  بررسی دستگاه ادراری و اجزای آن بسیار پرکاربرد است از قبیل بزرگ شدن کلیه ها به علت پس زدن ادرار ناشی از انسداد با سنگ یا دیگر توده ها، بررسی تومورها، کیست ها و آبسه های کلیه، بررسی اندازه کلیه در بیمارانی که پیوند کلیه شده اند، ارزیابی پروستات و مثانه و … اشاره نمود .

در این سونوگرافی برای بررسی مثانه و مجاورات آن باید مثانه پر باشد . اما مثانه لبریز از ادرار ( به شدت پر ) به علت پس زدن ادرار به حالب ها و سیستم جمع کننده ادرار و لگنچه های کلیه ممکن است منجر به تشخیص اشتباه نیز گردد.

نکته: گاها ضرورت دارد که به عنوان مثال برای بررسی بزرگی پروستات مثانه در دو حالت یعنی هم پر و هم خالی مورد سونوگرافی قرارگیرد.

سونوگرافی قلب و عروق

در واقع استفاده در اکوکاردیوگرافی، که همچنین سونوگرافی قلب هم نامیده می‌شود برش دو بعدی از قلب به تصویر کشیده می شود و ابزارهای مدرن تصویر سه بعدی نیز تولید می‌کنند، اکوکاردیوگرام ها سرعت جریان خون و بافت قلب در نقاط خاص را با استفاده از پالس ها یا امواج پیوسته سونوگرافی داپلر ارزیابی می کنند.

متخصصان بهداشت و درمان عملکرد و وضعیت مناطق دریچه قلب، ناهنجاری های بین سمت چپ و راست قلب، نارسایی دریچه ( نشت خون از دریچه ) ، همچنین درست کار کردن پمپ های قلب برای خارج کردن خون را بهتر ارزیابی می کنند.

سونوگرافی بیضه ها

بیضه ها ممکن است بنا به دلایلی متعددی تحت سونوگرافی قرار گیرند مانند واریکوسل ( گشادی و اتساع سیاهرگهای بیضه )، هیدروسل ( آب آوردن کیسه بیضه ) و بیضه های پایین نیامده (بیضه هایی که پایین نیامده یا به داخل کانال کشاله ران و شکم کشیده شده اند )، ضربه های وارده به بیضه و پیچش بیضه ها و … اشاره نمود. معمولاً در حین بررسی سونوگرافی واریکوسل از بیمار خواسته می شود تا نفس عمیق کشیده و آن را در سینه حبس کند تا وریدهای بیضه برجسته تر شده و راحتتر تحت بررسی قرار گیرند. به علاوه بیضه ها و کیسه بیضه در حالت ایستاده نیز تحت بررسی قرار می گیرند.

سونوگرافی سینه

سونوگرافی سینه اولین مرحله برای بررسی سینه ها می باشد که بر اساس آن انواع توده های موجود در سینه را مشاهده و بررسی کرد. متاسفانه در عصر حاضر سرطان پستان شایع ترین سرطان میان زنان جهان است آمارها نشا ن داده اند که حدود یازده تا دوازده درصد احتمال ابتلا به سرطان پستان در زنان وجود دارد. افرادی که مشکوک به سرطان سینه هستند می توانند در مرحله اول با کمک سونوگرافی مورد بررسی قرار گیرند و بیوپسی پستان یکی دیگر از اقدامات لازم در زمان سرطان سینه است که سونوگرافی در انجام آن نقش بسیار مهی را دارد.

سونوگرافی چشم

سونوگرافی از چشم اصولا میتواند اطلاعات  بسیار دقیق و با ارزشی از کره چشم و فضای پشت چشم و محتویات آن به دست آورد.

برای سونوگرافی چشم به دو روش صورت می گیرد :

• سونوگرافی از روی پلک
• سونوگرافی مستقیم از روی سطح قرنیه استفاده میشود. در واقع با سونوگرافی از چشم میتوان به بررسی قطر چشم، وجود تومورهای داخل چشمی و پشت کره چشم، وضعیت عروقی چشم و… دست یافت.

نکاتی که باید برای سونوگرافی از چشم رعایت کرد:

• خانمها باید قبل از انجام این سونوگرافی از استفاده از هرگونه مواد آرایشی صورت و خصوصاً پلکها بپرهیزند.
• قبل از انجام آزمون، لنزهای تماسی را از چشم خود خارج نمائید.
• در حین آزمایش حتی المقدور از پلک زدن بپرهیزید.

سونوگرافی غده تیروئید

غده تیروئید نیز مانند سایر غدد بدن می تواند دچار تومورهای توپر یا حفرات خالی ( کیست ) شود. معمولاً متخصص غدد مترشحه داخلی پس از معاینات اولیه و احیاناً انجام اسکن رادیو ایزتوپ ، سونوگرافی غده تیروئید را به دو منظور درخواست می کند

• - تشخیص تومورهای توپر از کیست ها
• - تشخیص این مسئله که غده تیروئید فقط در گردن قرار دارد یا اینکه به داخل سینه و پشت جناغ کشیده شده است

سونوگرافی آپاندیس

التهاب حاد آپاندیس یکی از عارضه های شایع اورژانسی است که به منظور جلوگیری از عوارض جدی باید به سرعت تشخیص داده شود و تحت درمان قرار گیرد. آپاندیس یک زائده کوچک و انگشتی شکل است که از ابتدای روده بزرگ منشعب می شود و انتهای آن بسته است. افرادی که به التهاب آپاندیس دچار می شوند باید سریعاً توسط پزشک معاینه شوند و سونوگرافی آپاندیس در آن ها به منظور تشخیص میزان التهاب یا پارگی احتمالی آن انجام شود.

سونوگرافی ارتوپدی

غیر از موارد ذکر شده سونوگرافی در بررسی بافت های نرم اندام ها و قسمت های غضروفی همچنین نیز کاربرد دارد. با این نوع سونوگرافی می توان بیماری های ذیل را تشخیص داد :

• - مفصل ران به صورت مادرزادی در رفته باشد.
• - تاندون پشت پا پاره شده باشد.
• - عضلات چرخاننده شانه پاره شده باشند .
• - عضلات درونی دچار خونریزی شده باشند.
• - تومورها و کیست های بافت های نرم
• - منیسک های زانو

سونوگرافی داپلر عروق

سونوگرافی داپلر برای بررسی جریان خون در داخل رگها مورد استفاده قرارمیگیرد . خونی که به دستگاه نزدیک می شود و خونی که از ان دور می شود به ترتیب با رنگ های قرمز و آبی در صفحه نمایشگر قابل دیدن است .  این روش سونوگرافی برای بررسی و تشخیص تنگی های عروقی ، جداسازی از تومورهای بدخیم از خوش خیم ، توده های کم خون از پرخون ، انسداد و گرفتگی عروق اندام در افراد سیگاری و …. استفاده می شود.

ترس و اضطراب در سونوگرافی داپلر

در هنگام سونوگرافی داپلر با صدای حرکت خون سرخرگی و سیاهرگی که گاهی شبیه صدای جیغ وگریه است همراه می باشد و موجب هراس در بیمار میگردد از این صداها هراس پیدا نکنید  زیرا ترس و اضطراب بی مورد بیمار ممکن است اختلال مختصری در نتایج سونوگرافی داپلر ایجاد نماید.

سونوگرافی در بیماریهای زنان

امروزه سونوگرافی ابزاری ارزشمند در تصویربرداری از رحم، تخمدانها و فضای لگن زنانه به حساب می آید. از جمله بیماریهای قابل بررسی توسط سونوگرافی میتوان به فیبروم و سایر توده های رحم، کیستهای طبیعی و غیرطبیعی تخمدانی که نیاز به پیگیری از طریق متخصص زنان و زایمان دارند، تومورهای تخمدان، عفونتهای لگن و بیماریهای سیستم ادراری اشاره نمود و اما لوله های رحمی که وظیفه انتقال تخمکها را از تخمدانها به رحم بر عهده دارند به جهت آنکه بسیار باریک هستند، در حالت عادی و طبیعی در سونوگرافی دیده نمیشوند.

اکثراً در این موارد سونوگرافی از روی شکم انجام میشود ولی در برخی از موارد که تشخیص آن برعهده متخصصین زنان یا پزشک معالج شما میباشد روش سونوگرافی داخل واژن مفیدتر و دقیقتر است. اگرچه سونوگرافی ارزش زیادی در تشخیص انواع سرطانهای رحم و تخمدان دارد اما تشخیص زودرس سرطانهای دستگاه تناسلی زنان خصوصاً سرطان دهانه رحم تنها با معاینه بالینی و انجام آزمایش سرطان دهانه رحم که نام دیگر آن پاپ اسمیر است امکانپذیر می باشد.