تصویرگرایی یا ایماژیسم در ادبیات | عقاید ایماژیست‌ها

تصویرگرایی یا ایماژیسم چیست؟

تصویرگرایی یا ایماژیسم (Imagism) عنوانی است برای مکتبی که عده‌ای شاعر جوان با استعداد و قدرت شعری متفاوت، آن را با شروع قرن بیستم میلادی در انگلستان بنیان نهادند. البته این شاعران جوان را نباید با شاعرانی که در همان‌ سال‌ها عنوان «جورجین» Georgian گرفته بودند و تقریباً نظرات مشابه ایماژیست‌ها (Imagistes) را داشتند، اشتباه گرفت.

ایماژیسم به معنای تصویرگرایی در اوایل قرن بیستم و در اعتراض به مکاتب ادبی حاکم بر سنت فکری - فلسفی غرب از جمله رومانتیسم به وجود آمد. گروهی از شاعران انگلیسی و آمریکایی تحت تأثیر مکتب سمبولیسم فرانسه مکتبی را در لندن بنا نهادند که در سال 1912 «ازرا پاوند» 1972 ـ 1885 آن را ایماژیسم نامید. او که شاعری آمریکایی ساکن لندن بود به همراه «تی. اس. الیوت» از پیشگامان و بنیانگذاران اندیشه ایماژیسم محسوب می شوند

نظریه های توماس ارنست هولم شاعر انگلیسی که ایجاز و تصویر خیال های دقیق و واضح را در شعر توصیه می کرد اساس این مکتب قرار گرفت، اما در عین حال شاعران پیرو این مکتب تحت تاثیر شاعران نمادگرایی فرانسوی بودند و از نظر فرم یا شکل به شعر آزاد و شعرهای چینی و هم چنین هایکوی ژاپنی با تصویرهای ساده و نافذش توجه داشتند.

پیروان این مکتب معتقد بودند که باید برای بیان مقصود، به جای بیان مستقیم، از تصویر خیال بهره گرفت. تصویرهای خیال باید دقیق و واضح و متوجه جزئیات باشد و بیشتر جنبه عینی و بصری داشته باشد. از همین جاست که ایماژیسم باتوجه به عینیت و ظواهر اشیا به امپرسیونیسم نزدیک می شود.

در اصل شعرای ایماژیست اغلب از نوعی شعر غنائی و کوتاه ژاپنی به نام هایکو تأثیر گرفته اند.

در شعر ایماژیست ها، تصویر ارزشی مستقل دارد، یعنی تنها خود تصویر مورد نظر است بی آنکه نکته یا رمزی در خود داشته باشد. زبان شاعران ایماژیست به زبان گفتاری بسیار نزدیک است. در این مکتب، انتخاب هر موضوعی برای شعر مجاز است و ایجاز و کوتاه بودن شعر و در عین حال صراحت و وضوح آن، از اصول مورد توجه شاعران است.

ایماژیست ها از بیان های کلیشه ای پرهیز داشتند و هدف آن ها انتخاب کلمه دقیق برای مفهوم موردنظر بود و از این طریق به ایجازی که بدان معتقد بودند، دست می یافتند. وزن در اشعار ایماژیست ها، نه از طریق توالی پایه های وزنی بلکه به وسیله توالی عبارت های آهنگین به وجود می آمد.

ایماژیسم تلاشی بود برای تجدید حیات شعر و ارزش های آن که بنا به عقیده ازرا پاوند شاعر آمریکایی، با زبان سست و ساختار انتزاعی خود در اوایل قرن بیستم به کلی ماهیت خود را از دست داده بود.

بدین ترتیب ایماژیست ها کوششی برای تجدید حیات زبان شعر و مواد آن، یعنی کلمه و تصویر خیال به عمل آوردند و کوشش های آن ها بیشتر جنبه قیام برضد قراردادهای موجود در آن دوره را داشت.

ایماژیست ها، آثار خود را در نشریاتی که در شیکاگو و لندن، زیر نظر ازراپاوند و ریچارد آلدینگتون شاعر انگلیسی منتشر می شد، چاپ می کردند. ازراپاوند پس از مدتی از این مکتب کناره گرفت و ایمی لوئل (۱۸۷۴-۱۹۲۵م) شاعره آمریکایی، کار او را دنبال کرد و سه مجموعه به نام چند شاعر ایماژیست در فاصله سال های (۱۹۱۵-۱۹۱۷) منتشر کرد. جان گولد فلچر، هیلدا دولتیل، ویلیام کارلوس ویلیامز، اف.اس. فلینت و د.اچ.لارنس انگلیسی از جمله شاعران معروف ایماژیست هستند.

دوره رواج ایماژیسم بسیار محدود بود. از این جهت نمی توان آن را نهضتی کامل به شمار آورد، اما تقریبا تمامی شاعران مهم آمریکا و اروپا از اوایل قرن بیستم تاکنون از قبیل تی.اس. الیوت (۱۸۸۸-۱۹۶۵م) شاعر آمریکایی تبار انگلیسی، ویلیام باتلریتیس (۱۸۶۵-۱۹۳۹م) شاعر ایرلندی و والاس استونز (۱۸۷۹-۱۹۵۵م) و کارل سندبرگ (۱۸۷۸- ۱۹۶۷م) شاعران آمریکایی تحت تاثیر تجربیات ایماژیست ها بوده اند.

ایماژیسم اما عمری کوتاه داشت و پس پایان جنگ جهانی اول، از میان رفت و نتوانست جامعهٔ ادبی انگلستان را آن‌طورکه باید به خود جذب کند. به‌طورکلی ایماژیست‌ها در حیات ادبی خود، چهار گزیده Anthology، به‌ترتیب طی سال‌های۱۹۱۴ تا ۱۹۱۷میلادی منتشر کردند. از پیشتازان این مکتب ادبی، ازرا پاوند بود که توجه او به ایماژها یا تصاویر، از علاقهٔ شدید او به ادبیات شرق، چین و ژاپن، سرچشمه می‌گرفت.

او در طرح مکتب ایماژیسم و آفرینش اشعار ایماژیستی به‌شدت تحت تأثیر هایکوهای ژاپنی بود. این درحالی است که برخی ایماژیسم را مکتب ادبی نمی‌دانند و آن را مرحله‌ای گذرا از سمبولیسم به جنبش‌ها و مکاتب مدرن‌تر قرن بیستم به‌شمار می‌آورند. از طرفی در این که سنگ‌بنای شعر مدرن را ایماژیست‌ها و دیگر نهضت‌های ادبی مشابه آن نهاده‌اند و آرای آنان هستهٔ اصلی جریان شاعری امروز جهان است، اتفاق‌نظر وجود دارد.

عقاید ایماژیست‌ها

شعر آزاد

تصویرگرایان طرفدار و مدافع «شعر آزاد» بودند. چون به اعتقاد آنان در این نوع شعر، دست شاعر برای ابتکار عمل و خلاقیت باز است و شاعر راحت تر می تواند احساسات درونی خود را بیان کند.
ایماژیست ها عقیده داشتند که باید به همه عادات قبلی پشت پا زد و شیوه ای نو آفرید، با بیانی تازه و زبانی تازه با بدعتی تازه شعری تازه سرود، شعری که در هذیان واژه ها گرفتار است، باید آهنگدار و اندیشمند هم باشد و تصویر و معنای روشن و صریحی را هم نمادین کند.

شعر نتیجه احساس و عواطف نیست، محصول تجربه است، باید در زندگی جمال و جلال را ببیند و تصویرهای ذهنی را پیش از آنکه شکل بگیرند از جا کنده، به زبان آورد. شعر باید محصول تجربه، فلسفه زندگی، خیال و مذهب و زیبایی باشد، با کلامی خوش آهنگ سروده شود، تمرکز جوهره اصلی شعر است و نباید سست و مبهم باشد. شاید به دلیل همین اعتقاد در مورد تأثیرگذاری مذهب در شعر است که تی اس الیوت برنده جایزه ادبی نوبل 1948 در خصوص مذهب می گوید: «بشریت بدون مذهب بی معناست.»

تصویرسازی

پیروان این جریان ادبی مضامین ساده را با تصویرسازی به نظم در می آوردند. آنان به وسیله ایماژ یا تصویر به هر چیز مبهم حسی یا ذهنی، واقعیت خارجی می دادند.

بیانی صریح و روشن

ایماژیست ها معتقد به مختصر و مفید گویی بودند. از نظر شاعران این مکتب باید در به کار بردن کلمات خسیس و صرفه جو بود. آنان می گفتند که باید همانطور که بدون استفاده از کلمات حاشیه ای و اضافی فکر می کنیم، حرف بزنیم و بنویسیم تا با بیانی صریح و روشن به اندیشه ناب خالص دست پیدا کنیم.

سمبول

از نظر تصویرگرایان از آنجایی که هر شیء به طور طبیعی سمبول و نماد است بنابراین برای اشاره به آن باید به طور مستقیم خود آن شیء را بیان کرد و تشبیه، کنایه و استعاره را بکار برد.

اهمیت دادن به وزن و آهنگ شعر

ایماژیست ها در وهله اول به ریتم و وزن شعر تأکید می کردند. آنان سعی داشتند تا حد امکان شعر را به موسیقی نزدیک کنند و سپس به موضوع شعر می پرداختند که این عقیده آنان متأثر از عقاید مکتب سمبولیسم فرانسه بود. مجموعه شعر «آئینه های وهم» (Mirrors of illusion) اثر «ادوارد استورر» از جمله آثاری است که با اندیشه ایماژیستی سروده شده است.

اثر دیگر ایماژیست ها با نام «چند شاعر ایماژیست» (Some imagist poets) اثر «آلدینگتون» و «خانم امی لوئل» در سه جلد در سال های 1915 ،1916 و 1917 منتشر شد که در واقع مقدمه ای را که آلدینگتون بر جلد اول این کتاب در سال 1915 نوشته بود، مرامنامه و بیانیه ایماژیست ها محسوب می شود.

و همچنین مجموعه «چند نفی» (A few Donاts) و مقالات ادبی «ازرا پاوند» با نام «بازنگری» (A Retrospect) از جمله آثاری است که بیانگر نظریات، عقاید و سبک نگارش ایماژیست ها است. ایماژیسم تلاشی بود برای تجدید حیات شعر و ارزش های آن که بنا به عقیده ازرا پاوند 1885 1972م) شاعر آمریکایی، با زبان سست و ساختار انتزاعی خود در اوایل قرن بیستم به کلی ماهیت خود را از دست داده بود.

بدین ترتیب ایماژیست ها کوششی برای تجدید حیات زبان شعر و مواد آن، یعنی کلمه و تصویر خیال به عمل آوردند و کوشش های آنها بیشتر جنبه قیام برضد قراردادهای موجود در آن دوره را داشت.