پروستات چیست؟ عملکرد، بیماری‌ها، علائم و روش‌های تشخیص پروستات

مقدمه

پروستات یکی از غدد مهم دستگاه تناسلی مردان است که اگرچه اندازه نسبتاً کوچکی دارد، اما در عملکرد تولیدمثل و همچنین در مسیر عبور ادرار نقش مهمی ایفا می‌کند.

این غده در زیر مثانه قرار گرفته و بخش ابتدایی مجرای ادرار را دربر می‌گیرد؛ به همین دلیل تغییرات اندازه، التهاب یا توده‌های ایجادشده در آن می‌توانند بر ادرار کردن اثر بگذارند.

سه مشکل مهم پروستات که بیش از سایر بیماری‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند عبارت‌اند از التهاب پروستات یا پروستاتیت، هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH) و سرطان پروستات.

مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) نیز این سه مورد را از مشکلات شایع پروستات معرفی می‌کند.

نکته مهم این است که علائم این بیماری‌ها می‌توانند بسیار شبیه یکدیگر باشند. برای مثال، تکرر ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، بیدار شدن شبانه برای ادرار یا دشواری در شروع ادرار می‌تواند در BPH، پروستاتیت، بیماری‌های مثانه و حتی سرطان پروستات دیده شود.

بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس یک علامت درباره نوع بیماری قضاوت کرد و تشخیص قطعی معمولاً به شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی احتیاج دارد.

در این مقاله، ابتدا ساختمان و عملکرد پروستات را بررسی می‌کنیم و سپس مهم‌ترین بیماری‌های پروستات، علائم، عوامل خطر و روش تشخیص هرکدام را توضیح می‌دهیم.

پروستات چیست؟

پروستات غده‌ای در دستگاه تناسلی مردان است که در قسمت پایین لگن قرار دارد. این غده درست زیر مثانه قرار گرفته و قسمت ابتدایی مجرای ادرار از میان آن عبور می‌کند. به همین دلیل، بزرگ شدن یا تغییرات التهابی پروستات می‌تواند مسیر خروج ادرار را تحت تأثیر قرار دهد.

پروستات در تولید مایع منی نقش دارد. مایعی که توسط پروستات تولید می‌شود بخشی از مایع منی را تشکیل می‌دهد و در تغذیه و انتقال اسپرم نقش دارد.

از نظر آناتومیک، پروستات در ارتباط نزدیک با مثانه، مجرای ادرار، کیسه‌های منی، راست‌روده و ساختارهای عصبی و عروقی لگن قرار دارد.

این ارتباط نزدیک باعث می‌شود بیماری‌های پروستات علاوه بر علائم ادراری، گاهی با علائم جنسی یا درد در لگن نیز همراه شوند.

اندازه پروستات چقدر است؟

پروستات در دوران کودکی نسبتاً کوچک است و در دوران بلوغ تحت تأثیر هورمون‌های جنسی رشد می‌کند. پس از بلوغ نیز تغییرات آن ادامه پیدا می‌کند.

یکی از نکات مهم درباره پروستات این است که با افزایش سن، احتمال رشد بافت پروستات بیشتر می‌شود. این رشد در بسیاری از مردان به هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات یا BPH منجر می‌شود.

BPH به معنای بزرگ شدن پروستات در اثر رشد غیرسرطانی بافت آن است. این بیماری به خودی خود سرطان نیست و به معنای ابتلای فرد به سرطان پروستات نیز نیست.

وظایف و عملکرد پروستات چیست؟

پروستات چند نقش مهم دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

۱. تولید بخشی از مایع منی

یکی از وظایف اصلی پروستات تولید بخشی از مایع منی است. این مایع در کنار ترشحات سایر غدد دستگاه تولیدمثل، محیط مناسبی برای انتقال اسپرم ایجاد می‌کند.

۲. نقش در انتقال مایع منی

پروستات در اطراف قسمت ابتدایی مجرای ادرار قرار دارد. در هنگام انزال، ترشحات پروستات به مجرای ادرار وارد می‌شوند و با سایر اجزای مایع منی ترکیب می‌شوند.

۳. ارتباط با عملکرد ادراری

از آنجا که مجرای ادرار از داخل پروستات عبور می‌کند، تغییرات این غده می‌تواند بر جریان ادرار اثر بگذارد.

این موضوع خصوصاً در BPH اهمیت دارد؛ زیرا افزایش حجم بافت پروستات می‌تواند موجب فشرده شدن مجرای ادرار شود.

مهم‌ترین بیماری‌های پروستات

اگرچه بیماری‌ها و اختلالات متعددی می‌توانند پروستات را درگیر کنند، سه گروه مهم عبارت‌اند از:

• پروستاتیت یا التهاب پروستات
• هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات یا BPH
• سرطان پروستات

در کنار این موارد، مشکلات کمتر شایعی مانند آبسه پروستات، کیست‌های پروستات، سنگ‌های پروستات و برخی تومورهای نادر نیز وجود دارند.

در ادامه هر یک را بررسی می‌کنیم.

۱. پروستاتیت؛ التهاب پروستات

پروستاتیت اصطلاحی است که برای گروهی از بیماری‌های التهابی پروستات استفاده می‌شود. برخلاف تصور رایج، همه انواع پروستاتیت ناشی از عفونت باکتریایی نیستند.

NIDDK چهار نوع اصلی پروستاتیت را معرفی می‌کند:

• پروستاتیت باکتریایی حاد
• پروستاتیت باکتریایی مزمن
• پروستاتیت مزمن یا سندرم درد مزمن لگنی
• پروستاتیت التهابی بدون علامت

پروستاتیت باکتریایی حاد

این نوع پروستاتیت معمولاً به دنبال عفونت باکتریایی ایجاد می‌شود و می‌تواند به‌طور ناگهانی شروع شود.

علائم

علائم ممکن است شدید باشند و شامل موارد زیر شوند:

• تب
• لرز
• احساس بیماری عمومی
• سوزش هنگام ادرار
• تکرر ادرار
• فوریت ادرار
• درد در ناحیه لگن
• درد بین کیسه بیضه و مقعد
• درد پایین شکم
• درد کمر
• دشواری در شروع ادرار
• ضعیف یا منقطع شدن جریان ادرار
• احتباس ادرار
• درد هنگام انزال
• گاهی تهوع و استفراغ

علائم پروستاتیت باکتریایی حاد معمولاً سریع‌تر و شدیدتر از انواع مزمن ایجاد می‌شوند.

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک معمولاً ابتدا شرح حال و معاینه انجام می‌دهد. آزمایش ادرار و کشت ادرار از مهم‌ترین بررسی‌ها برای شناسایی عفونت هستند.

آزمایش خون نیز ممکن است برای بررسی نشانه‌های عفونت و وضعیت عمومی بیمار انجام شود.

معاینه انگشتی مقعدی یا DRE نیز می‌تواند اطلاعاتی درباره اندازه و حساسیت پروستات ارائه دهد.

در پروستاتیت حاد باکتریایی، دستکاری شدید یا ماساژ پروستات برای گرفتن نمونه معمولاً انجام نمی‌شود، زیرا می‌تواند خطر انتشار عفونت به خون را افزایش دهد.

پروستاتیت باکتریایی مزمن

در این نوع، عفونت باکتریایی پروستات می‌تواند برای مدت طولانی وجود داشته باشد یا پس از درمان عفونت قبلی عود کند.

علائم ممکن است نسبت به نوع حاد خفیف‌تر باشند اما برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند یا به‌صورت دوره‌ای بازگردند.

علائم

• تکرر ادرار
• فوریت ادرار
• سوزش هنگام ادرار
• درد لگن
• درد کشاله ران
• درد پایین شکم
• درد کمر
• درد هنگام انزال
• بیدار شدن شبانه برای ادرار
• ضعیف شدن جریان ادرار
• دشواری شروع ادرار
• عفونت‌های مکرر ادراری

تشخیص معمولاً بر اساس شرح حال، معاینه، آزمایش ادرار و کشت انجام می‌شود. در برخی موارد نمونه ادرار پس از ماساژ پروستات نیز برای بررسی عفونت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سندرم درد مزمن لگنی

این نوع از پروستاتیت از شایع‌ترین انواع پروستاتیت است و برخلاف پروستاتیت باکتریایی الزاماً با عفونت قابل شناسایی همراه نیست.

درد می‌تواند در نواحی مختلف لگن ایجاد شود و ماه‌ها ادامه داشته باشد یا به شکل دوره‌ای عود کند.

علائم

• درد بین کیسه بیضه و مقعد
• درد پایین شکم
• درد کمر
• درد یا ناراحتی در آلت تناسلی
• درد یا ناراحتی در بیضه‌ها
• درد هنگام یا پس از انزال
• سوزش هنگام ادرار
• تکرر ادرار
• فوریت ادرار
• جریان ضعیف یا منقطع ادرار

برای تشخیص این بیماری یک آزمایش واحد و قطعی وجود ندارد. پزشک معمولاً ابتدا بیماری‌هایی مانند عفونت ادراری، پروستاتیت باکتریایی، BPH و سایر علل درد لگنی را بررسی و رد می‌کند.

به همین دلیل تشخیص این بیماری تا حدی تشخیص حذف کننده است؛ یعنی پزشک پس از بررسی علل دیگر و با توجه به الگوی علائم به تشخیص می‌رسد.

پروستاتیت التهابی بدون علامت

در این حالت شواهدی از التهاب پروستات وجود دارد، اما فرد علامت مشخصی ندارد.

این نوع ممکن است به‌طور اتفاقی هنگام بررسی‌های پزشکی یا آزمایش‌های مربوط به مشکلات دیگر کشف شود.

بنابراین وجود التهاب پروستات همیشه به معنای وجود درد یا اختلال ادراری نیست.

۲. هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات یا BPH

BPH یکی از شایع‌ترین مشکلات پروستات در مردان مسن است.

در این بیماری سلول‌های پروستات به شکل غیرسرطانی افزایش می‌یابند و حجم پروستات بیشتر می‌شود.

نکته بسیار مهم این است که:

BPH سرطان نیست و به معنای سرطان پروستات نیز نیست.

BPH با افزایش سن شایع‌تر می‌شود. بر اساس داده‌های NIDDK، حدود ۵ تا ۶ درصد مردان ۴۰ تا ۶۴ ساله و حدود ۲۹ تا ۳۳ درصد مردان ۶۵ ساله و بالاتر دچار BPH هستند.

چرا BPH باعث مشکل در ادرار می‌شود؟

مجرای ادرار از داخل پروستات عبور می‌کند. وقتی بافت پروستات رشد می‌کند، می‌تواند فضای اطراف مجرا را تنگ‌تر کند.

در نتیجه مثانه برای خارج کردن ادرار باید فشار بیشتری ایجاد کند.

با گذشت زمان، اگر انسداد قابل توجه باشد، ممکن است تخلیه کامل مثانه دشوار شود و مقداری ادرار در مثانه باقی بماند.

علائم BPH

علائم BPH را می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:

علائم مربوط به تخلیه ادرار

• دشواری در شروع ادرار
• ضعیف شدن جریان ادرار
• قطع و وصل شدن جریان
• زور زدن برای ادرار کردن
• طولانی شدن زمان ادرار
• احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
• چکه کردن ادرار در پایان ادرار

علائم مربوط به ذخیره ادرار

• تکرر ادرار
• فوریت ادرار
• بیدار شدن چندباره در شب برای ادرار
• گاهی بی‌اختیاری ادرار

این علائم اختصاصی BPH نیستند و ممکن است در بیماری‌های دیگر نیز مشاهده شوند.

آیا اندازه پروستات با شدت علائم ارتباط مستقیم دارد؟

خیر.

این یکی از نکات مهمی است که گاهی در مورد BPH اشتباه برداشت می‌شود.

ممکن است مردی پروستات نسبتاً بزرگی داشته باشد اما علائم ادراری کمی داشته باشد.

برعکس، فرد دیگری ممکن است با افزایش حجم کمتر، دچار انسداد و علائم قابل توجه شود.

بنابراین پزشک فقط بر اساس اندازه پروستات درباره شدت بیماری تصمیم نمی‌گیرد و علائم، وضعیت جریان ادرار، میزان باقی‌مانده ادرار و سایر یافته‌ها نیز اهمیت دارند.

عوارض BPH

در صورت شدید بودن انسداد و درمان نشدن آن، BPH می‌تواند باعث مشکلاتی مانند:

احتباس ادرار
عفونت‌های ادراری
خون در ادرار
سنگ مثانه
آسیب یا بیماری کلیه شود.

تشخیص BPH چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص معمولاً از چند مرحله تشکیل می‌شود.

شرح حال

پزشک درباره نوع و مدت علائم، تعداد دفعات ادرار کردن، بیدار شدن شبانه، داروهای مصرفی و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند.

معاینه انگشتی مقعدی

در معاینه DRE، پزشک با انگشت پوشیده از دستکش از طریق مقعد سطح قابل لمس پروستات را بررسی می‌کند.

این معاینه می‌تواند درباره اندازه، قوام و وجود برخی ناهنجاری‌ها اطلاعاتی ارائه دهد.

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار برای بررسی عفونت یا خون در ادرار و همچنین رد برخی علل دیگر علائم انجام می‌شود.

آزمایش PSA

PSA ممکن است برای بررسی احتمال سرطان پروستات یا در شرایط خاص برای ارزیابی بیمار درخواست شود.

اما نکته مهم این است که PSA بالا به تنهایی به معنای سرطان نیست؛ زیرا BPH و پروستاتیت نیز می‌توانند PSA را افزایش دهند.

اندازه‌گیری باقی‌مانده ادرار

با استفاده از سونوگرافی یا روش‌های دیگر می‌توان بررسی کرد که پس از ادرار کردن چه مقدار ادرار در مثانه باقی مانده است.

تست جریان ادرار

در برخی بیماران پزشک جریان ادرار را اندازه‌گیری می‌کند تا مشخص شود سرعت و الگوی جریان چگونه است.

سونوگرافی و سایر بررسی‌ها

در شرایط خاص ممکن است سونوگرافی، یورودینامیک یا سیستوسکوپی برای بررسی دقیق‌تر انجام شود.

۳. سرطان پروستات

سرطان پروستات زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های پروستات دچار رشد کنترل‌نشده شوند.

این بیماری یکی از مهم‌ترین سرطان‌های مردان است و احتمال ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر می‌شود.

یکی از ویژگی‌های مهم سرطان پروستات این است که در مراحل اولیه اغلب هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند.

به همین دلیل ممکن است سرطان در فردی که هیچ مشکل ادراری ندارد، در جریان بررسی PSA یا سایر ارزیابی‌ها کشف شود.

علائم سرطان پروستات

در مراحل ابتدایی ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد.

در صورت ایجاد علائم، ممکن است موارد زیر مشاهده شوند:

• ضعیف شدن جریان ادرار
• دشواری شروع ادرار
• تکرر ادرار
• بیدار شدن شبانه برای ادرار
• احساس تخلیه ناقص مثانه
• خون در ادرار
• خون در مایع منی

اما نکته مهم این است که بسیاری از علائم ادراری فوق بیشتر با BPH دیده می‌شوند و وجود آنها به تنهایی به معنای سرطان نیست.

علائم سرطان پیشرفته پروستات

اگر سرطان از پروستات خارج شده و به سایر نقاط بدن گسترش پیدا کند، علائم به محل انتشار بستگی دارند.

استخوان یکی از محل‌های مهم انتشار سرطان پروستات است.

در این شرایط ممکن است فرد دچار:

• درد استخوان
• شکستگی‌های غیرطبیعی
• علائم ناشی از درگیری مغز استخوان شود.

البته وجود درد استخوان به‌تنهایی به معنی سرطان پروستات نیست و علل بسیار زیادی می‌تواند داشته باشد.

سرطان پروستات چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرطان پروستات معمولاً با یک آزمایش منفرد انجام نمی‌شود.

۱. PSA

PSA پروتئینی است که سلول‌های طبیعی و سرطانی پروستات می‌توانند تولید کنند.

افزایش PSA می‌تواند احتمال سرطان را بیشتر کند، اما PSA اختصاصی سرطان نیست.

BPH، التهاب یا عفونت پروستات و برخی عوامل دیگر نیز می‌توانند PSA را افزایش دهند.

به همین دلیل، PSA بالا مساوی سرطان نیست.

حتی PSA پایین نیز تضمین صددرصدی برای نبود سرطان نیست. انجمن سرطان آمریکا تأکید می‌کند که هیچ عدد واحدی وجود ندارد که بتواند به‌تنهایی سرطان را قطعی یا رد کند.

چه عواملی می‌توانند PSA را افزایش دهند؟

افزایش PSA همیشه ناشی از سرطان نیست.

از جمله عوامل شناخته‌شده عبارت‌اند از:

• سرطان پروستات
• BPH
• التهاب یا عفونت پروستات
• برخی اقدامات پزشکی روی پروستات
• بیوپسی اخیر
• برخی فعالیت‌ها مانند دوچرخه‌سواری شدید
• انزال اخیر

بنابراین تفسیر PSA باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.

همچنین داروهایی مانند فیناستراید و دوتاستراید که برای BPH استفاده می‌شوند، می‌توانند PSA را کاهش دهند و پزشک هنگام تفسیر آزمایش باید از مصرف آنها اطلاع داشته باشد.

۲. معاینه انگشتی پروستات یا DRE

در این روش پزشک از طریق راست‌روده سطح پروستات را لمس می‌کند.

هدف، بررسی مواردی مانند:

• سفتی غیرطبیعی
• برجستگی
• عدم تقارن
• توده
• سایر تغییرات قابل لمس

است.

DRE به تنهایی نمی‌تواند سرطان را تشخیص دهد، اما می‌تواند در کنار PSA و سایر یافته‌ها به تصمیم‌گیری درباره بررسی‌های بعدی کمک کند.

۳. MRI پروستات

امروزه MRI چندپارامتریک پروستات یا mpMRI در ارزیابی برخی مردان با احتمال سرطان پروستات اهمیت زیادی دارد.

MRI می‌تواند نواحی مشکوک داخل پروستات را مشخص کند و در صورت نیاز، به هدایت نمونه‌برداری کمک کند.

در گزارش MRI معمولاً از سیستم PI-RADS استفاده می‌شود.

PI-RADS از ۱ تا ۵ طبقه‌بندی می‌شود:

• PI-RADS 1: احتمال بسیار کم سرطان مهم از نظر بالینی
• PI-RADS 2: احتمال کم
• PI-RADS 3: یافته نامشخص یا مرزی
• PI-RADS 4: احتمال زیاد
• PI-RADS 5: احتمال بسیار زیاد
• PI-RADS یک سیستم ارزیابی خطر در تصویربرداری است و به‌تنهایی تشخیص قطعی سرطان محسوب نمی‌شود.

۴. نمونه‌برداری یا بیوپسی پروستات

تشخیص قطعی سرطان پروستات با بررسی بافت پروستات در نمونه‌برداری انجام می‌شود.

در بیوپسی، نمونه‌های کوچکی از بافت پروستات برداشته شده و توسط آسیب‌شناس زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند.

نمونه‌برداری ممکن است به روش ترانس‌رکتال یا ترانس‌پرینال انجام شود و می‌تواند با هدایت تصویربرداری صورت گیرد.

در سال‌های اخیر استفاده از MRI برای هدف‌گیری ضایعات مشکوک اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

گلیسون اسکور چیست؟

اگر در بیوپسی سرطان پروستات پیدا شود، آسیب‌شناس ویژگی سلول‌های سرطانی را ارزیابی می‌کند.

یکی از سیستم‌های مهم، Gleason score است که به همراه Grade Group برای ارزیابی درجه سرطان استفاده می‌شود.

به‌طور کلی، هرچه درجه بالاتر باشد، سلول‌ها غیرطبیعی‌تر بوده و احتمال رفتار تهاجمی‌تر بیماری بیشتر است.

در سیستم Grade Group:

• Grade Group 1 با Gleason 6 یا کمتر
• Grade Group 2 و 3 با Gleason 7
• Grade Group 4 با Gleason 8
• Grade Group 5 با Gleason 9 یا 10

مرتبط است.

۴. آبسه پروستات

آبسه پروستات یک عارضه نسبتاً نادر است که در آن مجموعه‌ای از چرک در داخل یا اطراف بافت پروستات ایجاد می‌شود.

این وضعیت می‌تواند در زمینه عفونت شدید پروستات، به‌خصوص در بیمارانی که پاسخ مناسبی به درمان ندارند، ایجاد شود.

علائم احتمالی

• تب
• لرز
• درد لگن
• سوزش ادرار
• تکرر ادرار
• دشواری در ادرار
• درد ناحیه تناسلی
• علائم عفونت سیستمیک

تشخیص

علاوه بر شرح حال و معاینه، آزمایش خون و ادرار و تصویربرداری مانند سونوگرافی یا CT/MRI ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.

آبسه پروستات یکی از عوارض شناخته‌شده پروستاتیت باکتریایی است.

۵. سنگ‌های پروستات

در برخی مردان ممکن است رسوبات یا سنگ‌های کوچکی در بافت یا مجاری پروستات تشکیل شوند.

سنگ‌های پروستات گاهی هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و به‌طور اتفاقی در تصویربرداری مشاهده می‌شوند.

در برخی موارد ممکن است با:

• درد لگنی
• علائم ادراری
• ناراحتی هنگام انزال
• التهاب مزمن همراه باشند.

تشخیص آنها معمولاً با تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

سنگ پروستات با سنگ کلیه یا سنگ مثانه یکی نیست و نباید این اصطلاحات با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

۶. کیست‌ها و ضایعات کیستیک پروستات

کیست‌های ناحیه پروستات و اطراف آن نسبتاً کمتر از BPH و پروستاتیت دیده می‌شوند.

بسیاری از آنها بدون علامت هستند و به صورت اتفاقی در سونوگرافی یا MRI تشخیص داده می‌شوند.

در صورتی که کیست بزرگ باشد یا به ساختارهای اطراف فشار وارد کند، ممکن است مشکلات ادراری، درد لگنی یا اختلالات انزالی ایجاد کند.

تشخیص بر اساس معاینه و تصویربرداری است و بسته به ظاهر ضایعه ممکن است بررسی‌های بیشتری لازم باشد.

۷. تومورهای نادر پروستات

اکثر تومورهای بدخیم پروستات از نوع آدنوکارسینوم هستند، اما انواع بسیار نادرتری از تومورها نیز ممکن است در پروستات ایجاد شوند.

این موارد ممکن است شامل برخی تومورهای استرومال، نورواندوکرین و سایر تومورهای نادر باشند.

به دلیل شیوع پایین، تشخیص آنها معمولاً بر اساس ترکیبی از تصویربرداری، یافته‌های بالینی و بررسی بافت‌شناسی انجام می‌شود.

بنابراین در یک مقاله عمومی سلامت، تمرکز اصلی باید بر BPH، پروستاتیت و سرطان پروستات باشد؛ زیرا این سه گروه بیشترین اهمیت بالینی را دارند. NIDDK نیز همین سه مشکل را در میان مشکلات اصلی پروستات قرار می‌دهد.

آزمایش‌های مهم برای بررسی پروستات

آزمایش ادرار

برای بررسی:

• عفونت
• خون
• برخی اختلالات ادراری استفاده می‌شود.

کشت ادرار

اگر احتمال عفونت وجود داشته باشد، کشت ادرار می‌تواند در شناسایی باکتری عامل عفونت و انتخاب درمان مناسب کمک کند.

آزمایش PSA

PSA در خون اندازه‌گیری می‌شود و در ارزیابی احتمال سرطان، پیگیری سرطان شناخته‌شده و گاهی بررسی علائم پروستات کاربرد دارد.

اما PSA اختصاصی سرطان نیست.

DRE

این معاینه اطلاعاتی درباره سطح قابل لمس پروستات فراهم می‌کند.

سونوگرافی

سونوگرافی می‌تواند اندازه پروستات، وضعیت مثانه و میزان ادرار باقی‌مانده را در شرایط مختلف بررسی کند.

اندازه‌گیری جریان ادرار

این آزمایش می‌تواند به ارزیابی شدت انسداد خروجی ادرار کمک کند.

اندازه‌گیری باقی‌مانده ادرار

مشخص می‌کند بعد از ادرار کردن چه مقدار ادرار در مثانه باقی مانده است.

سیستوسکوپی

در شرایط خاص، پزشک ممکن است با استفاده از یک وسیله باریک و دوربین‌دار داخل مجرای ادرار و مثانه را مشاهده کند.

MRI پروستات

خصوصاً در ارزیابی احتمال سرطان پروستات و هدف‌گذاری نمونه‌برداری کاربرد دارد.

بیوپسی

برای تأیید بافت‌شناسی سرطان پروستات استفاده می‌شود.

آیا PSA بالا حتماً به معنای سرطان است؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید در مورد سلامت پروستات بدانیم.

PSA ممکن است به علت:

• سرطان پروستات
• BPH
• التهاب پروستات
• عفونت
• برخی اقدامات پزشکی
• برخی فعالیت‌های فیزیکی
• انزال افزایش پیدا کند.

بنابراین اگر نتیجه PSA بالا باشد، پزشک معمولاً آن را در کنار سن، سابقه خانوادگی، معاینه، علائم، روند PSA در طول زمان و در صورت نیاز MRI یا سایر آزمایش‌ها تفسیر می‌کند.

حتی یک PSA پایین نیز نمی‌تواند سرطان را با قطعیت صددرصد رد کند.

نتیجه گیری

پروستات غده‌ای کوچک اما بسیار مهم در دستگاه تناسلی مردان است که زیر مثانه قرار دارد و مجرای ادرار از میان آن عبور می‌کند. مهم‌ترین وظیفه آن تولید بخشی از مایع منی است، اما موقعیت آن باعث می‌شود بیماری‌های پروستات بر عملکرد ادراری نیز اثر بگذارند.

سه بیماری اصلی پروستات عبارت‌اند از پروستاتیت، هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات و سرطان پروستات.

پروستاتیت ممکن است با درد، سوزش ادرار، تکرر، مشکلات ادراری و در نوع باکتریایی حاد با تب و لرز همراه باشد. برای تشخیص آن، شرح حال، معاینه، آزمایش و کشت ادرار و در برخی موارد بررسی‌های تکمیلی انجام می‌شود.

BPH عمدتاً در سنین بالاتر شایع است و می‌تواند باعث ضعیف شدن جریان ادرار، دشواری شروع ادرار، تکرر، شب‌ادراری و تخلیه ناقص مثانه شود.

تشخیص آن معمولاً با ترکیبی از شرح حال، معاینه، آزمایش ادرار، PSA در شرایط لازم، بررسی جریان ادرار، اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده و گاهی تصویربرداری انجام می‌شود.

سرطان پروستات نیز در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و به همین دلیل موضوع تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.

PSA و DRE می‌توانند در ارزیابی خطر کمک کنند، اما هیچ‌کدام به تنهایی تشخیص قطعی سرطان نیستند.

در صورت وجود شواهد مشکوک، MRI و در نهایت نمونه‌برداری از پروستات می‌تواند برای تشخیص بافت‌شناسی مورد استفاده قرار گیرد.

مهم‌ترین پیام این است که علائم ادراری را نباید خودسرانه به بزرگی پروستات نسبت داد و PSA بالا را نیز نباید معادل سرطان دانست.

بیماری‌های مختلف پروستات و حتی بیماری‌های مثانه و دستگاه ادراری می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. تشخیص صحیح به ارزیابی پزشکی و تفسیر مجموعه یافته‌ها نیاز دارد.

همچنین ناتوانی کامل در ادرار کردن، تب و لرز همراه با علائم ادراری، خون در ادرار یا درد شدید لگنی از علائمی هستند که نیازمند ارزیابی پزشکی سریع هستند.