آرامگاه استر و مردخای
آرامگاه «استر و مردخای» یکی از مهمترین بناهای تاریخی- زیارتی یهودیان در ایران است و از قدیمیترین یادمانهای مذهبی آنها به شمار میرود.
این مکان مقدس یهودیان در مرکز شهر همدان با ۲۵۰۰ سال قدمت، یکی از بناهای قابل احترام این قوم محسوب میشود که هر ساله پذیرای زائران کلیمی است.
آرامگاه استر و مردخای یکی از مهمترین زیارتگاههای یهودیان یا کلیمیان جهان است. این زیارتگاه، عامل مهمی در شکل گیری و ادامه حضور یهودیان در همدان بوده است. مقبره استر و مردخای، پس از بیت المقدس دومین زیارتگاه یهودیان جهان است. بنایی تاریخی که بر اساس مستندات دانشنامه بریتانیکا قدمت آن به قرن دوم میلادی می رسد.
معماری آرامگاه استر و مردخای
بقعه «استر و مردخای» بنای چهارگوش آجری سادهای است که گنبدی آجری بر فراز دارد و به سبک بناهای اسلامی با مصالح ساختمانی سنگ و آجر ساخته شده است، سبک معماری و شکل ظاهری اثر نشان میدهد ساختمان فعلی در قرن هفتم هجری قمری و زمان ایلخانان بر روی ساختمان قدیمیتری که احتمالاً متعلق به قرن سوم هجری بوده است، بنا شده باشد.
قسمتهای مختلف این مقبره شامل مدخل ورودی، دهلیز، مقبره ایوان و شاهنشین است، ورودی این آرامگاه در کوتاه سنگی است که توسط کلون باز و بسته میشود و به علت ارتفاع کوتاه در، باید خمیده وارد آرامگاه شد.
در فضای مربع شکل مقبرهها، دو صندوق چوبی منبت کاری شده با نقوش زیبا و بدیع قرار دارد، در بالای قبر جنوبی که آن را به «استر» نسبت میدهند، صندوق منبت کاری نفیسی قرار دارد که قدیمیتر است، صندوق دوم که بر روی قبر «مردخای» قرار دارد بسیار شبیه صندوق اولی است و نوشته روی آن حاکی از آن است که توسط استاد عنایتاللهبنحضرتقلیتویسرکانی که از منبتکاران برجسته زمان خود بوده، ساخته شده است.
گنبد روی آرامگاه برگرفته از سبک بناهای اسلامی می باشد، مصالح ساختمانی آن متشکل از سنگ و آجر بوده که در دوران مغول در زمان صدارت سعدالدوله بر روی ساختمان قدیمی که متعلق به قرن سوم هجری است استفاده شده است. همچنین یهودیان، بخش هایی از زمین های اطراف را به عنوان قبرستان نیز استفاده می کنند.
در قسمت بالای دیوار مقبره کتیبهای به زبان عبری وجود دارد که به شکل برجسته گچبری شده و مانند خطوط عبری روی صندوق «استر» متعلق به قرنهای هشتم یا نهم هجری است.
تاریخچه آرامگاه استر و مردخای
بنا بر روایتهای تاریخی، این بنا آرامگاهی برای «استر» و عمویش «مردخای» است که در جریان برملا شدن نقشه قتل عام یهودیان ایران و نجات این قوم به افراد قابل احترام و مقدسی تبدیل شدهاند و آرامگاهشان یکی از مهمترین اماکن زیارتی کلیمیان است.
بر اساس یک داستان تاریخی خشایارشاه با دختری یهودی به اسم استر، که خواهرزادهی مردخای بود، ازدواج کرد. در این بین، شخصی به نام هامان نسبت به نفوذ یهودیان حسادت کرد و فرمان قتل یهودیان را از خشایارشاه گرفت. اما مردخای با کمک استر این فرمان را از شاه پس گرفت و یهودیان را از کشتار نجات داد.
پس از این واقعه یهودیان هر ساله در اواخر اسفند و اوایل فروردین در سالروز نجات کلیمیان از قتل عام توسط «استر» و «مردخای» با دعا و نیایش، گرفتن روزه و خواندن طومار مگیلا، یاد آن را گرامی میدارند و آن را جشن «پوریم» مینامند.
چنانچه از روایات تاریخی برمیآید «استر» همسر اردشیر و دختر شخصی به نام «ابی حایل» بوده و حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در سرزمین پارس به دنیا آمده است، بعد از فوت پدر و مادر وی، عمویش «مردخای» سرپرستی او را به عهده گرفته است، درباره نام «استر» نیز آمده است نام اصلی او «هدسه» بوده اما به سبب زیبایی وی نام «استر» یعنی ستاره را بر او نهادند.
«مردخای» نیز از رجال دربار خشویرش(خشایارشاه) و خانواده شاول و مربی هدسه بوده که به منصب وزارت نیز رسیده، او پسر «یاییز» از نوادههای یعقوب پیامبر(ع) و از نژاد بنیامین بوده است.
دیدگاه