امروز: پنج شنبه, ۰۱ مهر ۱۴۰۰ برابر با ۱۵ صفر ۱۴۴۳ قمری و ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۱ میلادی
کد خبر: 265279
۴۵۱۱
۱
۱
نسخه چاپی
Coeliac disease

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

بیماری سلیاک Coeliac disease واکنش ایمنی به خوردن ماده‌ی گلوتن است، پروتئینی که در گندم، جو و چاودار یافت می‌شود. گلوتن در انواع مواد غذایی از جمله پاستا، کیک‌ها، غلات صبحانه، بیشتر انواع نان‌ها، انواع خاصی از سس‌ها، ماکارونی، غلات، بیسکویت، برخی از انواع وعده‌های غذایی آماده و آبجو وجود دارد

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

رژیم غذایی تنها درمان بیماری سلیاک

گلوتن نوعی پروتئین است که در غلاتی مثل گندم، جو و چاودار یافت می‌شود. زمانی که از این غلات و آرد آن‌ها برای تهیه غذا استفاده می‌شود، حاصل آن به هم می چسبد. ماکارونی و نان‌های گلوتن‌دار حالت چسبنده دارند.

مبتلایان به سلیاک لازم است بدانند که با رعایت برنامه غذایی و حذف کامل مواد غذایی دارای گلوتن به طور کامل بهبود می‏ یابند ولیکن باید تا پایان عمر در پرهیز کامل از چنین غلاتی بوده و برنامه غذایی مناسب خویش را رعایت نمایند.

در واقع هیچ درمانی برای بیماری سلیاک وجود ندارد، اما تغییر رژیم غذایی عادی به رژیم بدون گلوتن به کنترل علایم و جلوگیری از عواقب طولانی‌مدت این بیماری کمک می‌کند.

حتی اگر علایم خفیف باشد تغییر رژیم غذایی توصیه می‌شود، زیرا ادامه‌ی مصرف گلوتن می‌تواند منجر به عوارض جدی شود. اما لازم است تا رژیم غذایی بدون گلوتن فرد سالم و متعادل باشد. افزایش طیف وسیعی از غذاهای بدون گلوتن در سال‌های اخیر باعث شده است تا افراد رژیم غذایی سالم و متفاوت بدون گلوتن را مصرف کنند.

در موارد نادر، آسیب روده‌ای ناشی از بیماری سلیاک همچنان ادامه دارد و علی‌رغم مصرف رژیم غذایی بدون گلوتن منجر به ضعف قابل توجهی می‌شود. این مورد به عنوان بیماری سلیاک مقاوم در برابر درمان شناخته شده است. اگر علی‌رغم پیروی از یک رژیم غذایی بدون گلوتن به مدت ۶ ماه تا یک سال، علایم و نشانه‌های بیماری ادامه داشته باشد، پزشک توصیه‌های بیشتری ارائه نموده و سایر علل احتمالی علایم را جست‌وجو می‌کند.

افراد مبتلا ممکن است شرایطی مانند رشد بیش از حد باکتری در روده‌ی کوچک، کولیت میکروسکوپی، عملکرد پانکراس ضعیف، سندرم روده‌ی تحریک پذیر یا عدم تحمل لاکتوز و فروکتوز داشته باشند.

ممکن است در مواردی پزشک درمان با استروئیدها را برای کاهش التهاب روده یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن را توصیه کند. همه بیماران مبتلا به بیماری سلیاک باید به منظور بررسی پاسخ بیماری خود به درمان پیگیری شوند.

یک رژیم غذایی سخت و ماندگار بدون گلوتن، تنها راه کنترل بیماری سلیاک است. علاوه بر گندم، جو، بلغور و چاودار، آرد نرم، آرد گندم سبوس‌دار، سمولینا، بلغور عربی، گندم دوروم و گندم اسپلت یا جُلبان نیز غذاهای حاوی گلوتن هستند.

پزشک در اغلب موارد بیمار را به یک متخصص تغذیه معرفی می‌کند تا در برنامه رژیم غذایی سالم بدون گلوتن به بیمار کمک کند. هنگامی که گلوتن از رژیم غذایی حذف می‌شود، التهاب در روده کوچک شروع به کاهش نموده و معمولاً ظرف چند هفته و چند روز فرد احساس راحتی می‌کند. بهبودی کامل و رشد ریز پرزها ممکن است چندین ماه تا چندین سال طول بکشد. بهبودی در روده کوچک در کودکان بهتر از بزرگسالان اتفاق می‌افتد.

اگر به طور تصادفی یک محصول حاوی گلوتن مصرف شود، ممکن است علایمی چون درد شکمی و اسهال تجربه شود. بعضی از افراد پس از خوردن گلوتن علایم یا نشانه‌ای ندارند، اما این بدان معنا نیست که برای آنها مضر نیست. حتی مقدار کم گلوتن در رژیم غذایی می تواند به فرد آسیب رسانده و علایم ایجاد کند.

گلوتن می‌تواند در انواع غذاها، داروها و محصولات غیر خوراکی به صورت پنهان موجود باشد. برای مثال مواد نگهدارنده و تثبیت‌کننده مواد غذایی، داروهای تجویزی و بدون نسخه، مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی، مکمل‌های گیاهی، محصولات آرایشی و رژ لب، خمیر دندان و دهانشویه از این قبیل هستند که باید در صورت مصرف آن‌ها جانب احتیاط رعایت شود.

افراد تحت درمان بیماری سلیاک نیاز به پیگیری‌های پزشکی دارند تا از نتایج رژیم غذایی بدون گلوتن آگاه شوند. متخصص گوارش یک بررسی سالانه ارائه می‌دهد که طی آن قد و وزن بیمار اندازه‌گیری می‌شود و علایم بیماری بررسی می‌گردد. آنها همچنین درباره رژیم غذایی بیمار سؤال خواهند کرد و ارزیابی می‌کنند که آیا بیمار نیاز به کمک بیشتر یا مشاوره تغذیه دارد.

به منظور بررسی لازم است تا آزمایش خون انجام شود. نتایج این آزمایش‌ها که عمدتاً به عنوان یک روش برای تشخیص بیماری سلیاک طراحی شده است، معمولاً پس از ۶ الی ۱۲ ماه رژیم غذایی بدون گلوتن منفی می‌شود. اگر نتایج آزمایش مثبت شود پزشک سعی می‌کند تا علت را ردیابی کند. شایع‌ترین علت آن مصرف اشتباه گلوتن است. با این حال، این آزمایش‌ها کامل نیستند و حتی اگر نتایج منفی شوند ممکن است فرد هنوز در معرض مقدار قابل توجهی از گلوتن بوده و همچنان به علایم و آسیب روده خود ادامه دهد.

اگر علایم همچنان ادامه داشته باشد یا تکرار شود، نیاز به انجام یک آندوسکوپی پیگیری با بیوپسی است. همچنین بیوپسی روده کوچک باید هر ۱۸ الی ۲۴ ماه پس از تشخیص برای تأیید بهبود ریزش پرز روده انجام شود. بزرگسالان معمولاً نیازمند تست پیگیری بیشتر هستند، اگرچه ممکن است کودکان نیز از آن استفاده کنند.

گلوتن به عنوان یک پروتئین برای رژیم غذایی انسان ضروری نیست و می‌تواند توسط سایر مواد غذایی جایگزین شود. بسیاری از جایگزین‌های بدون گلوتن به طور گسترده‌ای در سوپر مارکت‌ها و فروشگاه‌های مواد غذایی بهداشتی در دسترس هستند. بسیاری از غذاهای اصلی مانند گوشت، سبزیجات، پنیر، سیب‌زمینی و برنج به طور طبیعی فاقد گلوتن بوده، بنابراین فرد می‌تواند آن‌ها را در رژیم غذایی خود قرار دهد. لیست غذاهای مجاز و غیر مجاز در ادامه ارائه خواهد شد.

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

غذاهای مجاز و غیرمجاز در بیماری سلیاک

غذاهای مجاز در بیماری سلیاک

لیست غذاهای مجاز در بیماری سلیاک با توجه به خطر قرار گرفتن در معرض گلوتن و لیست غذاهای نگران کننده، باید بدانید غذاهایی نیز هستند که می توانید با خیال راحت مصرف کنید. لیست غذاهای زیر می تواند پایه رژیم تان باشد:

- میوه ها و سبزیجات

- لوبیاها و عدس ها

- آجیل ها و دانه ها

- تخم مرغ

- گوشت قرمز و ماهی تازه ( غیر فرآوری شده )

- محصولات لبنی ( حتما برچسب روی مواد را بخوانید )

- گندم سیاه

- ذرت

- برنج و آرد سیب زمینی

- بذر کتان

- ارزن

- کوینو

- سویا

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

غذاهای غیر مجاز در بیماری سلیاک

غذاهایی که بیماران مبتلا به سلیاک باید از آن پرهیز کنند عبارتند از:

- گندم و تمام مواد غذایی در ارتباط با آن

- جو چاودار

- تریتیکاله ( چاودُم )

- مالت از جمله شیر، عصاره و سرکه مالت

- مخمر آب جو

- نشاسته گندم

این موارد را به ذهن بسپارید تا در هنگام خرید مواد غذایی به برچسب روی آنها توجه کنید.

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

ترکیبات غذایی حاوی گلوتن پنهان

غذاهای خاصی هستند که مسلما در آنها گلوتن به کار رفته است. متخصصان توصیه می کنند از این غذاهای فرآوری شده استفاده نکنید مگر اینکه برچسب بدون گلوتن داشته باشند. در هنگام بررسی مواد غذایی حتما حواستان باشد که برچسب بدون گلوتن را داشته باشند و فقط به برچسب بدون گندم اکتفا نکنید. بعضی از این غذاها عبارتند از:

- آب جو

- نان

- دسرهایی مانند کیک، کوکی و پای

- غلات صبحانه

- کراکر و چیپس سیب زمینی با چاشنی

- سیب زمینی سرخ کرده

- پاستا

- گوشت های فرآوری شده از قبیل هات داگ، سوسیس و کالباس

- سس سالاد

- سوپ ها

- دیگر سس ها

همچنین باید منابع پنهان گلوتن را نیز در نظر بگیرید که موارد زیر را شامل می شود:

- داروها

- ویتامین ها و مکمل ها

- رژ لب و برق لب

- تخم مرغ در رستوران ها ( برخی از رستوران ها به تخم مرغ های مخلوط کره پنکیک اضافه می کنند )

- خمیر بازی که ممکن است به همراه فرزندتان با آن بازی کنید

- خمیر دندان و دهان شویه

سلیاک | سلیاک فقط با رژیم غذایی درمان می شود

نکات رژیم غذایی بیماری سلیاک

افراد مبتلا به بیماری سلیاک باید از رژیم غذایی فاقد گلوتن پیروی کنند. حتی مقادیر بسیار اندک گلوتن در این افراد موجب نفخ و اسهال می شود. در ادامه به برخی توصیه ها در این زمینه پرداخته خواهد شد.

- از مصرف مواد غذایی حاوی گندم، جوی چاودار، تریتیکال ( گیاهی که از پیوند گندم و زیره به وجود می آید) و جو بپرهیزید. انواع نان ها، پیتزا، غلات صبحانه و کراکرها همه نمونه هایی از مواد غذایی حاوی گلوتن هستند. اگرچه برخی از مواد غذایی برچسب فاقد گندم دارند، اما این به معنی فاقد گلوتن نیست.

- از مصرف جوی دوسر حتی به میزان اندک بپرهیزید. در برخی از افراد، جوی دوسر موجب بروز علایم می شود این ممکن است به دلیل آلودگی با گندم، جوی چاودار یا حتی جو در هنگام فرآیند باشد. با وجود این بسیاری از افراد مبتلا به بیماری سلیاک می توانند مقادیر متوسط جوی دوسر را بدون هیچ علایمی تحمل کنند.

- از مصرف انواع ماءالشعیر بپرهیزید مگر این که فاقد گلوتن باشد. به طور معمول این فرآورده ها حاوی گلوتن هستند.

- سعی کنید برچسب مواد غذایی را حتی در صورت عنوان عاری از گلوتن با دقت بخوانید. گلوتن ممکن است در ساختار برخی از افزودنی ها، سس ها، داروها و یا حتی لوازم آرایشی نیز به صورت پنهان وجود داشته باشد. اغلب، غذاهای با عناوینی مثل ” غذای نشاسته ای تعدیل شده” یا پروتئین گیاهی هیدرولیز شده” حاوی گلوتن هستند.

- خم مرغ و فرآورده های لبنی می تواند جزو برنامه غذایی افراد مبتلا به سلیاک باشد. برخی از فرآورده های لبنی می تواند علایم را وخیم تر کند. برچسب های غذایی را به دقت بخوانید ممکن است برخی از پنیرهای فرآوری شده حاوی گلوتن باشند.

- مصرف انواع لوبیاها، ذرت، مغزها و سبوس جو، سیب زمینی، برنج، لوبیای سویا نیز در رژیم غذایی فاقد گلوتن بلامانع است.

- گوشت تازه و فریزری را نیز می توانید مصرف کنید فقط در مورد گوشت های کنسروی مثل تن ماهی احتیاط کنید، به دلیل این که افزودنی های آن ها می تواند حاوی گلوتن باشد.

- میوه ها و سبزی های تازه و خشک نیز می توانند در بیمارهای مبتلا به سلیاک به راحتی تحمل شوند. فقط در مورد کمپوت ها باید احتیاط شود.

باید خاطر نشان شود که به دلیل آسیب روده کوچک در بیماران مبتلا به سلیاک جذب مواد مغذی کاهش می یابد. این دسته از افراد در معرض ابتلا به استئوپروز قرار دارند و بسیاری از آن ها ممکن است برای درمان کاهش تراکم استخوانی در معرض درمان های ویژه قرار گیرند. بنابراین، سنجش دوره ای تراکم استخوان در آن ها توصیه می شود و مکمل یاری ویتامین D نیز در این زمینه نقش مهمی دارد.

احتمال ابتلا به سلیاک در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ زیاد است. عدم درمان بیماری سلیاک می تواند به کاهش قندخون یا نوسانات زیاد آن در خون منجر شود. بیماری سلیاک می تواند همزمان با سایر اختلالات خود ایمنی مثل بیماری تیروئید یا آرتریت روماتوئید نیز رخ دهد.

  • منبع
  • دکتر فرشچی
  • دکتر کرمانی

۱ دیدگاه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید