افتادگی پلک یا پتوز | آسان ترین راه کسب اطلاعات درباره افتادگی پلک

افتادگی پلک اشاره به افتادگی پلک فوقانی در یک یا هر دو چشم دارد. ممكن است میزان آن كوچك بوده و ممكن است به وضوح قابل مشاهده باشد.

افتادگی پلک

افتادگی پلک یا پتوز، که بلفاروپتوز هم نامیده می شود شرایطی است که مرز پلک بالا، پائین تر از حد طبیعی خود سقوط می کند. در موارد شدید، افتادگی پلک می تواند تمام یا بخشی از مردمک را بپوشاند و باعث مشکلات بینایی شود. افتادگی پلک می تواند یک یا هر دو چشم را تحت تأثیر قرار دهد. ممکن است در بدو تولد (پتوز مادرزادی) وجود داشته باشد. یا ممکن است به صورت تدریجی با افزایش سن بیشتر شود.

گاهی اوقات پتوز ممکن است ظاهر فرد را بدون تأثیر در بینایی یا سلامتی تغییر دهد.

افتادگی چشم می تواند یک علامت هشدار دهنده یا یک وضعیت جدی تر در عضلات، اعصاب، مغز یا چشم باشد. پتوز که درطی یک دوره، روزها یا ساعت ها ایجاد می شود احتمالاً نشان دهنده یک مشکل جدی پزشکی می باشد.

انواع افتادگی پلک

اکتسابی

افتادگی پلکی اکتسابی که می‌تواند انواع زیر را در بر بگیرد:

• افتادگی پلکی عصبی (اعصاب پلکی درگیر شده و پلک را دچار مشکل می‌کنند)

• افتادگی پلکی عضله ای (اختلال در عضله‌ی پلکی که پلک را بالا نگه می‌دارد)

• افتادگی پلکی تاندونی (ضعف در تاندون چشمی که پلک را بالا نگه می‌دارد)

• افتادگی پلکی مکانیکی (پلک برای عضلات سنگین تر از آن است که بلندش کنند)

مادرزادی

افتادگی پلک مادرزادی در کودکان می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله ضعف عضله ای ایجاد شود.

افتادگی پلکی در کودکان می‌تواند با ایجاد آستیگماتیسم یا تاری دید و یا انسداد مسیر بینایی منجر به شایع ترین اختلال ناشی از افتادگی پلکی در کودکان شود.

دلایل افتادگی پلک یا پتوز

افتادگی پلک به دلایل متفاوتی، از دلایل طبیعی گرفته تا شرایط جدی‌تری مانند بیماری‌ها، رخ می‌دهد. پزشک می‌تواند علت واقعی آن را در فرد مبتلا تشخیص دهد. هرکس ممکن است به این بیماری مبتلا شود و آن بین زن و مرد و نژاد‌های مختلف، به یک اندازه شایع است. شایع‌ترین علت این بیماری در افراد مسن، روند پیری است. عضله‌ی بالابر، مسئول بالابردن پلک چشم است. هرچه سن فرد، افزایش می‌شود، این ماهیچه دچار کشیدگی بیشتر شده و درنتیجه باعث پایین‌افتادن پلک می‌شود. باوجود اینکه این مشکل بیشتر در افراد بزرگسال در سنین مختلف دیده می‌شود، می‌تواند کودکان را هم از بدو تولد به خود گرفتار کند.

البته افتادگی پلک در کودکان، بسیار نادر است. گاهی‌اوقات دلیل اصلی این بیماری ناشناخته باقی می‌ماند. بعضی مواقع هم صدمه به چشم، مانند ضربه، منجر به افتادگی پلک می‌شود. مشکلات عصب‌شناختی هم می‌تواند فرد را به این بیماری مبتلا کند.

از علت های افتادگی پلک می توان به موارد زیر اشاره کرد.

پتوز مادرزادی

در نوزادان تازه متولد شده به دلیل مشکل رشدی در عضله ای که پلک فوقانی را محافظت می کند دچار افتادگی می شود. این افتادگی در 70 درصد موارد تنها دریک چشم رخ می دهد.

اگر پلک افتاده درمان نشود روی بینایی کودک تاثیر می گذارد پس بهتر است این مشکل هر چه زودتر برطرف شود.

افزایش سن و پیری

افزایش سن و پیری از رایج ترین علت افتادگی پلک است و هر دو چشم را تحت تاثیر قرار می دهند.

پتوز سالخوردگی در اثر طولانی مدت گرانش زمین به وجود می آید همچنین افزایش سن نیز موجب کش آمدن بافت تاندون پلک می گردد.

میاستنی گراویس

میاستنی گراویس باعث ضعف عضلات پلک و افتادگی آن می شود البته این عارضه یک اختلال نادر است. این عارضه در برخی موارد علاوه بر پلک، روی عضلات صورت و حتی بازوها و پاها و سایر قسمت های بدن باعث ضعف عضلات می شود.

بیماری های عضلانی

افتادگی پلک می تواند به دلیل یک بیماری ارثی به نام دیستروفی عضلانی اوکولوفارنژال باشد. این بیماری بر حرکت چشم ها تاثیر می گذارد.

مشکلات عصبی

مغز کنترل عضلات چشم را بر عهده دارد و در صورتی که مشکلی برای آن پیش بیاید ممکن است باعث افتادگی پلک یا پتوز شود. آسیب های مغزی مانند سکته مغزی، تومور مغزی، آسیب عصبی مربوط به دیابت بلند مدت می توانند باعث این عارضه شوند.

یکی دیگر از علل پتوز ناشی از سندروم هورنز است که باعث ایجاد کوچک شدن مردمک به صورت غیر طبیعی می شود.

مشکلات چشم

در برخی موارد به علت مشکلات جانبی چشم از جمله عفونت، تومور داخل حفره چشم یا ضربه به چشم ممکن است افتادگی پلک چشم رخ دهد.

علائم و نشانه های افتادگی پلک چشم

از نظر بالینی علامت اصلی افتادگی پلک این است که پلک فوقانی یک یا هر دو چشم حالت طبیعی ندارد و به‌صورت افتاده دیده می‌شود. بااین‌حال، افتادگی پلک گاهی به‌سختی قابل تشخیص است یا به طور مداوم اتفاق نمی‌افتد.

با نگاه مستقیم به جلو در آینه می‌توانید وجود این مشکل را بررسی کنید. همانطور که به چشم خود نگاه می‌کنید، باید قسمت قابل توجهی از عنبیه (دایره رنگی چشم) شما در بالای مردمک چشم دیده شود و هیچ بخشی از مردمک چشم نباید توسط پلک پوشانده شود.

زیرا این وضعیت می‌تواند با انسداد جلوی چشم، کیفیت بینایی شما را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین ممکن است چشمان شما برای مدت طولانی به شدت خشک یا پر از آب شوند و یا کوچکتر دیده شوند، به‌طوری‌که چین‌وچروک پوست که به طور معمول بین پلک فوقانی و ابرو قرار دارند، از بین بروند.

در بعضی از افراد افتادگی پلک چشم با درد در نواحی اطراف چشم همراه است. برخی از افراد مبتلا به افتادگی پلک شدید ممکن است مجبور باشند در هنگام مکالمه سر خود را به عقب خم کنند یا ابروهای خود را به طرف بالا ببرند تا بتوانند چهره طرف مقابل را مشاهده کنند. پزشک معمولا برای کمک به رفع این مشکل، بیماری‌های زمینه‌ای را نیز بررسی می‌کند.

چرا که گاهی این مشکل در اثر مشکلات عصبی و سردردهای میگرنی است. اگر مبتلا به پتوز ساده و بدون عارضه باشید، علائم دیگری نخواهید داشت. اما اگر پتوز شما به دلیل یک مشکل پزشکی جدی‌تر ایجاد شده باشد، ممکن است علائم دیگری نیز داشته باشید که مربوط به بیماری زمینه‌ای است.

به عنوان مثال، افتادگی پلک چشم ناشی از بیماری ام اس با علائم دیگری مانند دوبینی، ضعف در بازوها یا پاها و مشکل در گفتار، بلع یا تنفس همراه است. در بین نوزادان مبتلا به پتوز مادرزادی، تقریباً ۳۰٪ نیز دارای انحراف چشم (استرابیسم) یا برخی از اختلالات دیگر هستند که بر موقعیت یا حرکت چشم تأثیر می‌گذارند.

عوارض افتادگی پلک چشم

افتادگی پلک علاوه بر اینکه روی زیبایی تاثیر گذار است روی مشکلات جسمی نیز تاثیر گذار است و اگر درمان نشود یک سری عوارض از لحاظ سلامتی برایتان ایجاد می کند.

این عوارض شامل:

• فرد مبتلا به افتادگی پلک اگر تاری دید نیز داشته باشد مدام باید چشمان خود را جمع کند که نهایت این کار به عضلات چشم آسیب زده و باعث چروک شدن دور چشم می شود.

• اگر فردی بر اثر انسداد بینایی سر خود را به عقب ببرد دچار کشیدگی عضلات گردن می شود.

• افتادگی پلک روی ظاهر افراد نیز تاثیر می گذارد.

• افتادگی پلک به مدت یک روزیا یک ساعت در روز نشانه مشکل جدی پزشکی است.

• دائم بالا کشیدن ابروها برای بینایی سبب بروز سر درد می شود

نحوه تشخیص افتادگی پلک

پزشک ابتدا آزمایش فیزیکی انجام می‌دهد و تاریخچه‌ی پزشکی فرد را جویا می‌شود. اگر افتادگی پلک، بارها رخ دهد و زمان آن طولانی باشد، پزشک برای تشخیص علت واقعی آن، چند آزمایش انجام می‌دهد.

پزشک ممکن است، آزمایش «لامپ اسلیت» (Slit Lamp) را انجام دهد. (لامپ اسلیت، وسیله‌ای دارای منبع نور با شدت بالاست که می‌تواند به صورت متمرکز یک صفحه نازک نور را به داخل چشم بتاباند). چشم‌های فرد برای انجام‌دادن این آزمایش، مدتی کاملا باز می‌ماند و ممکن است او کمی احساس ناراحتی کند.

آزمایش دیگر که به وسیله‌ی آن، علت بیماری‌هایی چون افتادگی پلک، تشخیص داده می‌شود، آزمایش «تنسیلون» (Tensilon) است. پزشک دارویی به نام «تنسیلون» که با نام «ادروفونیوم» هم شناخته می‌شود، به یکی از رگ‌های بیمار تزریق می‌کند. ممکن است پزشک از بیمار بخواهد که پاهایش را روی هم بگذارد یا بردارد یا چندبار بنشیند و بلند شود. پزشک با انجام این کار می‌خواهد بداند که آیا داروی «تنسیلون»، قدرت ماهیچه‌های فرد را افزایش می‌دهد یا خیر. بدین ترتیب او می‌تواند تشخیص دهد که آیا افتادگی پلک، ناشی از «میاستنی گراویس» است یا خیر.

راه های درمان افتادگی پلک

راه‌های رفع افتادگی پلک

درمان افتادگی پلک بنابر دلیل خاص یا شدت آن، متغیر است. اگر این مشکل ناشی از سن بالا یا علل مادرزادی باشد، پزشک ضرورتی به درمان و جراحی نمی‌بیند. زیرا در این شرایط، افتادگی پلک خطری برای سلامت فرد ایجاد نمی‌کند. اما با استفاده از جراحی پلاستیک، می‌توان شدت افتادگی پلک را کاهش داد.

اگر افتادگی پلک، ناشی از بیماری دیگری باشد، پزشک به درمان آن بیماری می‌پردازد. بدین ترتیب افتادگی پلک هم درمان می‌شود. اگر افتادگی پلک، جلوی دید فرد را گرفت، او به درمان پزشکی نیاز دارد و به احتمال زیاد، جراحی توصیه می‌شود.

نوعی عینک وجود دارد که می‌تواند پلک‌های فرد مبتلا را بالا نگهدارد. این عینک مناسب افرادی است که به‌طور موقت به افتادگی پلک، مبتلا می‌شوند. همچنین افرادی که شرایط بدنی مناسبی برای جراحی ندارند، می‌توانند از این نوع عینک استفاده کنند.

جراحی افتادگی پلک

هنگام جراحی، عضله‌ی بالابر پلک بالایی چشم، سفت و محکم می‌شود. درواقع پلک چشم آنقدر بالا برده می‌شود تا درمحل مناسب قرار گیرد. این جراحی در کودکان به منظور پیشگیری از تنبلی چشم انجام می‌شود. اما در این نوع جراحی چشم، خطراتی از جمله خشکی چشم، کشیدگی قرنیه و «هماتوم»، وجود دارد. «هماتوم»، وضعیتی است که خون در بخشی از بدن و بیرون از رگ‌های خونی، جمع می‌شود. همچنین گاهی‌اوقات پیش می‌آید که جراح، پلک را بیش‌ازحد بالا یا پایین می‌کشد.

نوع دیگری از جراحی برای درمان افتادگی پلک وجود دارد که به آن جراحی «اسلینگ» می‌گویند. در این حالت، برای بالابردن پلک فوقانی چشم، از ماهیچه‌های پیشانی استفاده می‌شود.

عینک مخصوص افتادگی پلک چشم

استفاده از پایه در قاب عینک، گزینه‌ای است که بدون جراحی به کمک افراد مبتلا به بیماری افتادگی پلک می‌رود. این پایه که به قاب عینک متصل می‌شود، می‌تواند پلک چشم را بالا و در محل مناسب خود، نگهدارد.

دو نوع عینک مخصوص افتادگی پلک وجود دارد: عینک‌های دارای پایه‌های قابل تنظیم (که روی یک طرف قاب، پایه متصل شده است) و عینک‌های دارای پایه‌های تقویت‌شده (که در این نوع عینک، روی هر دو طرف قاب، پایه متصل می‌شود). این پایه‌ها را می‌توان روی قاب انواع عینک‌ها نصب کرد. اما روی قاب‌های فلزی، عملکرد بهتری دارند. هنگام استفاده از این عینک‌ها، باید با چشم‌پزشک یا جراح پلاستیک مشورت کرد.

راهکار های پیشگیری و کاهش افتادگی پلک

عموما برای پیشگیری از افتادگی پلک باید از 26 سالگی شروع کرد اما اگر از این سن بالاتر هستید بازهم نگران نباشید چراکه هیچگاه دیر نیست.

برای پیشگیری از افتادگی پلک باید:

• زیاد در معرض نور آفتاب قرار نگیرید و حتما از کرم های ضد آفتاب استفاده کنید.

• در روزهای آفتابی از کلاه و عینک استفاده کنید.

• به مدت طولانی در نیمه شب تلویزیون نگاه نکنید.

• برای مطالعه در شب به مدت طولانی از از نور مصنوعی استفاده نکنید.

• با نور زیاد مطالعه نکنید.

• بعد از غروب، زودتر بخوابید.

• تغذیه مناسب داشته باشید.