حقوق خبر
رهیافت های نوین پیشگیری از جرم (جلد اول)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت سوم)

اگر آمار جرایم روستایی پایین تر از نرخ جرایم شهری است، این امر همیشه به دلیل مناسب تر بودن اوضاع اقتصادی و اجتماعی روستاها نسبت به شهرها نیست؛ بلکه به دلیل همگونی و یک‌پارچگی فرهنگی موجود در روستاهاست؛ به نحوی که اگر فردی مرتکب جرم شود، باید نسبت به آحاد مردم محله پاسخگو و سرافکنده باشد و ارتکاب جرم وی تا سال ها در ذهن افراد می ماند

سیاست جنایی مشارکتی اسلام

سید محمود میرخلیلی

3- ضرورت مردمی بودن حکومت

در تعالیم اسلام حکومت هر چند منشأ الهی دارد اما با حضور مردم تشکیل و اداره می شود. اگر حاکمان جامعه از مردم فاصله بگیرند و اراده مردم در اداره جامعه دخیل نباشد، صحبت از مشارکت مردم در سیاست جنایی نیز بی معناست. خداوند در قرآن کریم ضمن تحسین مهربانی و محبت پیامبر نسبت به مردم، دستور مشاوره با مردم را می دهد: «به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان (مردم) نرم (و مهربان) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می شدند. پس آن ها را ببخش و برای آن ها آمرزش بطلب! و در کارها، با آنان مشورت من! اما هنگامی که تصمیم گرفتی(قاطع باش!و) بر خدا توکل کن! زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد»

امیرالمومنین علی (ع) پس از آن که مردم با ایشان بیعت کردند و ایشان حکومت را پذیرفت فرمود:« قسم به کسی که دانه را را شکافت و روح را خلق کرد؛ اگر حضور و اجتماع مردم نبود و به جهت یاری کننده حجت بر من تمام نمی شد و خداوند از عالمان پیمان نگرفته بود که در مقابل سیری و گرسنگی مظلوم سکوت نکنند، افسار حکومت را بر پشت آن می انداختم.»

ایشان خطاب به مالک اشتر به عنوان حاکم سرزمین مصر در خصوص نحوه ارتباط حاکمیت با مردم می فرماید:« قلب خود را از رحمت و محبت و لطف به مردم پر کن و در مورد آنان مانند حیوان درنده ای که خوردن ایشان را غنیمت می شمارد، نباش! پس آنان دو گروه اند؛ یا برادران دینی تو و یا همنوعان تو در خلقتند. لغزش از آنان زیاد سر می زند و دچار بیماری (اجتماعی) شده و مرتکب عمد و خطا می شوند. از عفو و گذشت خود چنان آنان را بهره مند کن که دوست داری خدا آن گونه عفو و گذشت بر تو کند. ای مالک! باید بهترین کارها در نظرت عملی باشد که به حق نزدیک تر و برای گسترش عدل مفیدتر و برای جلب رضایت و خشنودی مردم جامع تر باشد؛ زیرا خشم مردم، خوشحالی نزدیکان را در هم می شکند و خشنودی مردم عصبانیت نزدیکان را بر طرف می کند.

4- همگونی فرهنگی و اجتماعی

تعارض و ناهمگونی فرهنگی، باعث از بین رفتن کنترل و نظارت مردمی می شود. ژرژ پیکا جرم شناس فرانسوی می گوید: در جوامعی که فردگرایی مطلق ترویج می شود و به تعبیری تکثرگرا و چندفرهنگی است، دخالت افراد جامعه در امور یکدیگر توجیه و مبنایی ندارد. غالب جوامع توسعه یافته از تحمیل یک اخلاق غالب به همه اعضای خود، خودداری می کنند؛ زیرا حق بر متفاوت بودن عموما جای نظم اخلاقی را گرفته است. از این رو گفته می شود جامعه، تکثرگرا یا چند فرهنگی است ولی در نتیجه آن، مقام و قوت قانون تضعیف شده است؛ قانون با قدرت یکسان به همه تکلیف و تحمیل نمی شود؛ زیرا هر کس بیش یا کم آن را پذیرفته است. این وضعیت در جوامع اسلامی متفاوت است؛ زیرا قواعد شریعت در این جوامع حاکم است.

اگر آمار جرایم روستایی پایین تر از نرخ جرایم شهری است، این امر همیشه به دلیل مناسب تر بودن اوضاع اقتصادی و اجتماعی روستاها نسبت به شهرها نیست؛ بلکه به دلیل همگونی و یک‌پارچگی فرهنگی موجود در روستاهاست؛ به نحوی که اگر فردی مرتکب جرم شود، باید نسبت به آحاد مردم محله پاسخگو و سرافکنده باشد و ارتکاب جرم وی تا سال ها در ذهن افراد می ماند.

این امر به عنوان یک عامل بازدارنده و مانع بزرگی بر سر راه ارتکاب جرم است. متاسفانه در شهرهای بزرگ، علاوه بر گمنام بودن که خود عاملی موثر در ازدیاد بزه کاری است، می توان به تعارض و تضاد فرهنگی موجود اشاره کرد که عمدتاً ناشی از عواملی مانند خستگی و بی تفاوتی ناشی از زندگی صنعتی و مهاجرت و حاشیه نشینی است. مذهب یکی از عوامل موثر در ایجاد همگونی و هماهنگی فرهنگی است. علاوه بر تاثیر قابل توجهی که تعالیم دینی و اجرای دستورات الهی بر کاهش بزه کاری به طور مستقیم یا غیر مستقیم دارند، هماهنگی و همگونی که توسط دین و مکاتب دینی ایجاد می شود نیز عامل مهم پیش گیری از بزه کاری است. پیکا در این زمینه می گوید: آن چه می دانیم این است که بزه کاری تابع تحول جوامع است. در جوامع روستایی که در آن همگونی اجتماعی قوی تر است، بزه کاری به همان اندازه ضعیف تر است، این همگونی به مقدار زیادی بر پایه مذهب که با حقوق، یکی است استوار بوده و ابزار نیرومندی برای الزام اخلاقی و حقوقی محسوب می شده است. جامعه اسلامی بازمانده ای از این الگوست. در جوامع کثرت گرا چنین نیست. آزادسازی افراطی روابط اجتماعی، «حق متفاوت بودن» و زوال اخلاق حاکم، از عوامل فروپاشی اجتماعی است». در جوامع روستایی یا شهرهای کوچک که معمولاً همه همدیگر را می شناسند و روابط بر اساس احترام بوده و کوچکتر ها تحت کنترل بزرگ‌ترها یا به عبارتی ریش سفیدان هستند، اعضای جامعه برای آن که انگشت نما نشده و از جامعه خود طرد نشوند، کمتر به کج‌روی روی می آورند.

مشارکت در امور خیریه محلی، شرکت در جماعات و سایر توصیه های مذهبی مانند صله رحم و پی گیری احوال همسایگان، ترغیب به انفاق، عیادت مریض، و رفع حوایج مومنین همه از اموری است که جامعه را از تکثرگرایی و فاصله گرفتن انسان ها از یکدیگر نجات می دهد. تضعیف مذهب و آموزه های دینی در جوامع غربی باعث سست شدن بنیان خانواده و تربیت اخلاقی و اجتماعی شده و بی توجهی به امور فرامادی و اخروی، باعث بی اثر شدن همه اهرم ها در کاهش بزه کاری شده است. پیکا در جای دیگری این مطلب را مورد تاکید قرار داده و می گوید :« جوامع، نظام های بازرسی کنترل اجتماعی مانند اخلاق، انضباط، مذهب، آموزش و غیره را به خاطر تضمین و تامین آزادی های فردی(حتی اگر امنیت همگانی به خطر افتد) ضعیف کرده اند. پس از لیبرالیسم می بایست به عنوان نتیجه ضروری، از احترام کسانی که از آن استفاده می برند، برخوردار باشد، اما واقعیت چنین نیست.»

دورکیم نیز بر این باور بود که اگر در جامعه ای همبستگی اجتماعی (نیروی کششی که افراد یک جامعه را به هم پیوند می دهد)قوی تر باشد، اعضای آن با ارزش ها و هنجارهای اجتماعی هم نوا می شوند؛ ولی اگر در جامعه ای همبستگی اجتماعی ضعیف باشد، ممکن است مردم به سوی رفتار مجرمانه کشیده شوند. به بیان دیگر، افرادی که با اجتماع خود همبستگی دارند، ممکن است تمایل به نقض آن مقررات داشته باشند. از نگاه دورکیم موارد خودکشی، مکانیزم جذب در جامعه و یک پارچه شدن با جامعه در جهت عکس هم متحول می شوند؛ یعنی هر چه افراد در جامعه جذب و ادغام شوند و یک پارچگی بیشتر شود، آمار خودکشی پایین می آید و هر قدر افراد در فرایند جامعه پذیری و یک پاره شدن اجتماعی دچار مشکل شوند، میزان خودکشی بالا می رود. جامعه شناسان این امر را به سایر موارد تعمیم داده اند و از جمله در مورد بزه کاری چنین نتیجه گیری کرده اند که می توان از نظریه تنظیم اجتماعی دورکیم استفاده کرد. از دیدگاه آنان، طفل بزه کار کسی است که رابطه ضعیفی با خانواده و گروه همسال و مدرسه داشته و به خاطر این رابطه ضعیف، در جذب و یکپارچه شدن با جامعه دچار مشکل شده است. بنابراین در جوامعی که همگونی فرهنگی ضعیف است، صحبت از مشارکت مردم در سیاست جنایی امری دشوار و نامفهوم است.

بیشتر بخوانید:

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت اول)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت دوم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت چهارم)

سیاست جنایی مشارکتی اسلام(قسمت پنجم)

 

تهیه کننده: عاطفه کریمی

منبع: معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه

پایگاه خبری حقوق نیوز



+ 0
مخالفم - 0
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: