حقوق خبر
زنان در ایران باستان

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت اول)

ایرانیان در هزاره نخست میلادی «ایزد بانو آناهیتا» را می پرستیدند و او را الهه آب ها و الهه ی حاصلخیزی و باروری می شمردند. آناهیتا در آیین مزدایی، یکی از پایگاه های والای اجتماعی – آیینی را کسب کرده بود و در کنار مهر پرستیده می شد

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت اول)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان

ایرانیان در هزاره نخست میلادی «ایزد بانو آناهیتا» را می پرستیدند و او را الهه آب ها و الهه ی حاصلخیزی و باروری می شمردند. آناهیتا در آیین مزدایی، یکی از پایگاه های والای اجتماعی – آیینی را کسب کرده بود و در کنار مهر پرستیده می شد. بازمانده ی پرستش این بغ بانوی ایرانی را در معبد استخر پارس و در معبد آناهیتا در کنگاور کرمانشاه می توان یافت. بخشی از اوستای موجود یشت ها در توصیف اوست. پرستش و ستایش آناهیتا در روزگار هخامنشی و اشکانی نیز همچنان ادامه یافت و همواره در نزد ایرانیان ایزد بانوی عتیق تطهیر، آب های پاکیزه و زایش است.

نقش اجتماعی زنان در دوران هخامنشی اندکی تغییر کرد، زیرا دیگر جامعه از حالت پیشین خود درآمده، تحولات سیاسی – اجتماعی را پشت سر گذاشت. بدیهی است که وظایف زنان در این دوران محدودتر شد، اما نفوذ آنان در امور سیاسی و فرهنگی همچنان باقی ماند. بیشتر ازدواج ها در دوران اقتدار هخامنشی جنبه سیاسی داشت و بدین طریق زنان در حیطه ی نفود فرمانروایان پارسی در می آمدند. چهره ی آرمانی زن در چنین جامعه ای «قواعد و هنجارهای اجتماعی مشخصی را مطرح می کرد که در چارچوب آن، زن به عنوان انسان زاینده می توانست زنده بماند، آبستن شود و فرزند خویش را به دنیا آورد و پرورش دهد، در این رفتار زیستی مایه ی بقای اجتماع است، زن از یاوری و پشتیبانی زوج خود بهره مند می شد.»

در گاهان، کتاب مقدس زرتشتیان، زن به عنوان یکی از دو جنس بشر که نقش و جایگاه ویژه در زندگانی اجتماعی دارد، مطرح است. پیامبر، زن را فرا می خواند تا بیاندیشد و خود دین خویش را برگزیند. از سویی وی یکی از افراد گروه اجتماعی است و نقش خاص خود را چونان دختر، همسر و مادر در خانواده ایفا کند. در این جا، زن سهم طبیعی و زیستی زایمان و پرورش نوزاد را برعهده دارد که موجب دوام جامعه و بقای نسل و نوع بشر است. وجدان زن آزاد است که بر اساس رأی و نظر خود آنچه را بهتر می داند، اختیار کند، اما نفس زادن در جامعه و پرورش یافتن در آن و ضرورت زیستن با دیگران او را مقید و محدود می کند تا هنجارهای اجتماعی را بپذیرد و به آن گردن نهاد.

در دوران اشکانی در میان نجبا، طبقه اشراف همچون خاندان سلطنتی، تعدد زوجات متداول بود، اما تنها یک زن حفظ کانون خانوادگی را برعهده داشت. این زن می توانست در صورت نارضایتی از همسر طلاق گیرد. در طبقات پایین جامعه رسم تعدد زوجات معمول نبود، زیرا مردم به سنت های گذشته خود خو گرفته بودند. مرد می توانست همسر خود را به آسانی طلاق دهد. در این دوره نشانه هایی از اقتدار زن و شرکت او در حکومت بازمانده است.

در دوران ساسانی، زنان در جامعه و خانواده شوؤن مختلف داشتند و حقوق آنان در این دوره قابل توجه بود. زن حق مالکیت داشت و می توانست قیم پسر خود باشد و از بدرفتاری شوهر به دادگاه شکایت برد. در مواقع طلاق، رضایت طرفین شرط اساسی بود. در کتاب ماتیکان هزاردستان حقوق اجتماعی زن به وضوح شرح داده شده است. در نوشته های دینی زرتشتی این دوره، حقوق زن را از پیش تعیین می کردند و بسیار کمتر از آنچه در مورد جنس مذکر دیده می شد، امکان رهایی و تنوع برای حیات او وجود داشت. دشواری های ذاتی و نیز قیود اجتماعی بسیاری زن را پایبند و مقید می گرداند. از آثار فارسی میانه ساسانی بر می آید که اقتدار سیاسی – اجتماعی بیشتر بر عهده ی مردان است و مردان اند که در راس چهار طبقه مهم اجتماعی قرار می گیرند؛ چندان که جامعه ای دودمان سالار یا پدرسالار را نقش می زنند. این اقتدار سیاسی، اجتماعی، خود از دین ریشه می گرفت. در این دوره پدر نماینده اقتدار خانوادگی است، اختیارات اجتماعی و خانوادگی، حق مالکیت، حق قضاوت و منصب پیشوای دینی بر عهده اوست. با این حال زن در کانون خانواده قدرت داشت و به عنوان مادر خانواده و کدبانو نقش اجتماعی را ایفا می کرد. همسر می توانست در اموال شوهر خود شریک باشد. پس حق مالکیت او محفوظ مانده بود و در اموال شوهر حق تصرف داشت. اختیار دختر به دست پدر و پس از او به دست برادر بود و بی رضایت او، ازدواجش قانونی نبود. اما پس از ازدواج ناگزیر به اطاعت از شوهر بود و زن و فرزند تحت فرمان او قرار می گرفتند.

بیشتر بخوانید:

باورهای دینی ایرانیان پیش از زرتشت (قسمت اول)

باورهای دینی ایرانیان پیش از زرتشت (قسمت دوم)

علل ساخت پیکرک زن در فرهنگ‌های پیش از تاریخ ایران (قسمت اول)

علل ساخت پیکرک زن در فرهنگ‌های پیش از تاریخ ایران (قسمت دوم)

قدمت مذهب بانو - خدایی در ایران و جهان

 

منبع: تحلیل جامعه شناختی حقوق زن در دوره ی ساسانی - مژگان وثوق بنایی

پایگاه خبری حقوق نیوز - حقوق زنان در جهان

 



+ 0
مخالفم - 0

 

نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: