حقوق خبر

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت چهارم)

درباره وضعیت اجتماعی زنان و تعلیم و تربیت آنان در دوره ی ساسانی، که بخش عمده ای از جمعیت کشور را تشکیل می دادند، همچون سایر دوره های ماقبل، اطلاعات پراکنده ای در گوشه و کنار منابع تاریخی به چشم می خورد. اما تاکید اوستا و پندنامه های این دوره می تواند ما را بر میزان اهمیت کسب دانش و هنر در این برهه ی زمانی رهنمون سازد

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت چهارم)
 

پایگاه خبری حقوق نیوز

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان

آموزش و تحصیل زنان

با توجه به مدارک و اسناد بر جای مانده از دوران باستان می توان هدف کلی آموزش و پرورش در ایران باستان را این دانست که کودک عضو مفیدی برای جامعه گردد. در تایید این نکته به جملاتی از یسنا اشاره می گردد که در آن آمده است: « ای اهورامزدا به من فرزندی عطا فرما که از عهده ی انجام وظیفه نسبت به خانه ی من و شهر من و مملکت من برآمده و پادشاه دادگر مرا یاری کند.»

اهداف مهم آموزش و پرورش ایران پیش از اسلام را می توان به صورت زیر فهرست نمود:

1- هدف دینی و اخلاقی که تحت تعالیم زرتشت به اندیشه ی نیک، گفتار نیک و کردار نیک جامه ی عمل پوشاند.

2- هدف نیرومندی و بهداشتی برای تندرستی و پاک تنی و راستی و جوان مردی، چنان که در دین زرتشت پاکیزگی تن برای هر زرتشتی از وظایف دینی است و ناپاکی تن و بیماری به اهریمن منسوب است.

3- هدف جنگی و نظامی برای نگهداری حدود مرز و بوم و حفظ آرامش و دفاع در برابر دشمنان.

4- هدف اقتصادی برای تهیه ی نان و قوت مردم و رفاه و آسایش آنان و حفظ خانواده و توسعه صنعت و هنرها.

5- هدف سیاسی برای روابط عمومی و امنیت و کشورداری و روابط خارجی.

در آن زمان نیز با توجه به اوضاع طبقاتی، مانند ادوار سابق، تعلیم و تربیت عالیه به تقریب ویژه خانواده های نجبا و اشراف بوده است و مردم عادی به واقع بهره ای از آن نداشتند. لیکن به دلایل متعدد نیاز بیشتری به دبیران و کارگزاران دولتی و ماموران مالیاتی احساس می گردد و لذا تعلیم و تربیت نسبت به سابق تا حدی گسترده تر می گردد و حتی ظاهراً تعداد بسیار معدودی از طبقات غیراشرافی و متوسط الطبقه نیز از سواد و تعلیم و تربیت مختصری برخوردار بوده اند.

در عصر ساسانی به سبب پیدایش مذاهبی نوین نظیر مانوی و مزدکی و هم چنین ظهور و گسترش دین مسیح و بودا و مسائل جدید اقتصادی و سیاسی، بحث درباره علوم اجتماعی و حکومتی و غیره بیش از پیش معمول گردید و حتی در تواریخ مذکور است که پادشاهی به سان انوشیروان بدین گونه مسائل علاقه داشته و در مباحث این چنینی شخصاً شرکت می جستند.

حکومت ساسانی هم چنین با توجه به رسمیت دادن به دین زرتشت ئ تکیه بر آن به جهت تمرکز قدرت، ضرورت وجود دستگاه های آموزشی دینی را احساس نمود و لذا آموزشگاه های دینی که معمولاً در آتشگاه ها بودند کثرت پذیرفت و ازدیاد این اماکن کثرت موبدان را نیز سبب گردید. بدان گونه که از تواریخ بر می آید، در زمان ساسانیان سازمان های تربیتی عبارت بودند از خانواده، مدرسه و مدارس ویژه ی بزرگ زادگان که معمولاً در نزدیکی قصر شاهی ساخته می شدند. جوان بعد از گذراندن مراحل مختلف تعلیمی و تربیتی در سن بیست سالگی مورد امتحان و آزمون دانشمندان و هیربدان قرار می گرفت.

درباره وضعیت اجتماعی زنان و تعلیم و تربیت آنان در دوره ی ساسانی، که بخش عمده ای از جمعیت کشور را تشکیل می دادند، همچون سایر دوره های ماقبل، اطلاعات پراکنده ای در گوشه و کنار منابع تاریخی به چشم می خورد. اما تاکید اوستا و پندنامه های این دوره می تواند ما را بر میزان اهمیت کسب دانش و هنر در این برهه ی زمانی رهنمون سازد. زرتشت به پیروانش سفارش می کند که شرایط یادگیری و آموزش را بطور مساوی برای پسران و دختران فراهم کنند. هم چنین بر اساس اوستا، زن و مرد دارای وظیفه ی مشترک جهت گسترش معرفت و دانش هستند: «آنچه را که مرد و زن می دانند خوب و درست است، نه تنها باید آنرا انجام دهند، بلکه باید دیگران را آگاه نمایند که آنرا بدرستی انجام دهند.» هم چنین دین زرتشت برای دانش و خرد اهمیت بسیار قائل گشته است و مزداپرستان را به تعلیم و تربیت فراخوانده است و حتی فرشته ای به نام چیستا بر امر آموزش تعیین نموده بود.

یزد چیستا از اهورامزدا نقش اصلاح کننده و تعلیم دهنده را برای مادران اخذ کرده است. از این روی مادر بهترین تعلیم دهنده در دین زرتشت به شمار می آید و از همان سال های اولیه ی زندگی کودکان، تعلیم و تربیت او را اغاز می کرد. به این طریق مادران با تربیت فرزندان خود روشنایی بخش دل و جان می شدند و در صورت نبودن مادر، خواهر یا عمه وظیفه ی تعلیم را به عهده می گرفتند. آموزش عمومی یعنی مرحله خانوادگی، دختران را از پسران جدا می کردند و آنان را برای امور خانه داری و مادر شدن مهیا می نمودند.

به طور کلی، تعالیم دینی و اخلاقی تا سن 5 سالگی به وسیله ی مادر به فرزندان آموخته می شد سپس روحانیون، آموزش فرزندان را به دست می گرفتند. بنابراین می توان گفت در دوره ی ساسانی محدودیتی برای کسب علم و دانش برای زنان وجود نداشت. چنان که منابع اشاره کرده اند آتوسه خط را آموخت و در تربیت نجیب زادگان دربار، تلاش فراوانی نمود. خشایارشاه زیر نظر آتوسه ی دانا تربیت شد و برای جانشینی آماده گشت. و در دینکرد دیگر کتاب متعلق به زرتشتیان آمده است: « تربیت را باید مانند زندگانی مهم بر شمرد و هرکس باید به وسیله پرورش و فراگرفتن و خواندن و نوشتن خود را به پایگاه ارجمند رساند.»

در وندیداد آمده است که: «اگر شخص بیگانه یا هم‌کیش یا برادر یا دوست برای تحصیل هنر نزد شما آمد او را بپذیرید و آن چه خواهد بدو بیاموزید.»

بیشتر بخوانید:

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت اول)

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت دوم)

جایگاه زن در نظام اجتماعی ایران باستان (قسمت سوم)

 

منبع: تحلیل جامعه شناختی حقوق زن در دوره ی ساسانی - مژگان وثوق بنایی

پایگاه خبری حقوق نیوز - حقوق زنان در جهان



+ 0
مخالفم - 0
نظرات : 0
منتشر نشده : 0

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

سرخط خبرها: