امروز: جمعه, ۲۸ خرداد ۱۴۰۰ برابر با ۰۷ ذو القعدة ۱۴۴۲ قمری و ۱۸ ژوئن ۲۰۲۱ میلادی
کد خبر: 262843
۸۲۴۳۴
۱
۰
نسخه چاپی
مهریه

مهریه | تفاوت مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه | شرایط و مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

مهر در اصل واژه ای عربی و معادل کابین در زبان فارسی است. قانونگذار تعریفی از مهر ارایه ننموده است و به شیوه ی فقها به ذکر اوصاف و شرایط و احکام آن پرداخته است. حقوقدانان آن را مالی دانسته اند که زوج به مناسبت عقد نکاح ملزم به ایفاء آن به زوجه می گردد

مهریه | تفاوت مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه | شرایط و مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

تعریف مهریه

در حقوق ایران غیر از ارث دو منبع مالی برای زن وجود دارد که عبارتند از:

مهر یا مهریه

نفقه

مهر یا مهریه مالی است که به هنگام عقد نکاح برای ضوابط شرع و رسم و عادت از طرف مرد به زن پرداخت می شود و صداق- صداقیه،کابین و فرض هم نامیده می شود.

مهریه عندالمطالبه است یعنی به محض انعقاد عقد نکاح زوجه مالک مهریه می شود و این مالکیت نسبت به نصف مهریه مستقر و در نیمی دیگر متزلزل است این به معنای آن است که زن پس از عقد نکاح مالک نیمی از مهریه است و پس از نزدیکی جنسی با همسر مالک تمام مهریه می باشد.

انواع مهریه

مهریه انواع و اقسام مختلفی دارد که عبارتند از :

1. مهرالسنه یا مهر محمدی : مهری است که پیامبر اسلام (ص) برای حضرت فاطمه (س) مقرر کردند و آن عبارت است از دویست و شصت و دو مثقال و نیم پور نقره مشکوک است.

2. مهرالمسمی : عبارت است از میزان مالی که به عنوان مهریه در عقد نکاح ذکر می گردد و مورد توافق زوجین است و یا مهری است که در عقد نکاح تعیین شده یا تعیین آن به عهده شخص ثالثی گذارده شده است.

3.مهرالمثل: هرگاه در عقد نکاح در زمان عقد مهریه تعیین نشود، زوجین می توانند پس از وقوع عقد با توافق مهریه تعیین نمایند. حال اگر قبل از تراضی برای تعیین مهریه نزدیکی شود زوجه مستحق مهرالمثل است.

مهرالمثل عبارت است از مال که با در نظر گرفتن وضع خانوادگی زوجه و حال اقران و نزدیکان زوجه جهت مهر تعیین می شود. مهریه که در نکاح معوضه البضع پس از وقوع نزدیکی و قبل از توافق بر مهر معین برحسب شرافت و اوضاع و احوال زوجه به او داده می شود. (ماده 1091 قانون مدنی)

4. مهرالمتعه: هرگاه در عقد نکاح مهر تعیین نشود و زوج مصمم باشد که زوجه را قبل از نزدیکی طلاق دهد مقداری را به عنوان مهر تعیین و به زوجه پرداخت می کنند و این مبلغ بستگی به وضعیت مالی زوج دارد.

برخلاف مهرالمثل که به وضع خانوادگی زوجه داشته است در تعیین مهرالمتعه وضعیت مالی زوج را مدنظر قرار می دهند، به طور خلاصه مهرالمتعه مهری است که در نکاح مفوضه البُضع شوهر به زن مطلقه خود که با او نزدیکی نکرده می دهد برای تعیین این مهر برخلاف مهرالمثل مرد از حیث وضعیت مالی مرد مد نظر قرار می گیرد

5.مفوضه البضع: زوجه را در عقد نکاحی که دائم بوده و مهر ذکر نشده باشد با شرط عدم مهر شده باشد مفوضه النضع نامند.

6. مفوضه المهر: زوجه را در نکاح دائم که تعیین مقدار مهریه را به اختیار شوهر یا زوجه یا ثالث گذاشته باشند، مفوضه المهر گویند.

تفاوت مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه

در نوع دیگری از تقسیم بندی می توان مهریه را به مهریه عندالمطالبه و عند الاستطاعه به شرح زیر رده بندی کرد:

مهریه عندالمطالبه؛ طبق تعریف مهریه در این نوع از مهر، مرد باید مهریه عندالمطالبه را تحت هر شرایطی و در صورت مطالبه زوجه پرداخت کند و وضعیت مالی مرد، فقط در چگونگی پرداخت و با صلاحدید مقام قضایی یا طبق توافق طرفین، تاثیرگزار است و نه در اصل پرداخت. البته این نکته لازم به ذکر است که بر طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی مالکیت مهریه عندالمطالبه نسبت به نصف مهر مستقر (قطعی) و نسبت به نیمی دیگر متزلزل (مشروط) می باشد (استفاده از حق حبس زوجه) و در خصوص نیمه متزلزل، با وقوع نزدیکی، این مالکیت نیز مستقر می شود. در این خصوص اشاره به رای وحدت رویه شماره ۷۱۸ هیأت عمومی دیوان عالی کشور مورخ ۱۳/۲/۱۳۹۰ حائز اهمیت می باشد؛ بدین مضمون که زن در صورت حال بودن مهر می تواند تا زمانی که مهر به او تسلیم نشده از ایفا مطلق وظایفی که شرعا وقانونا در برابر شوهر دارد امتناع کند و ذکر مطلق وظایف اشاره به وظایف اعم از عام و خاص را دارد.

مهریه عندالاستطاعه: در این قسم از مهریه اگر زن تقاضای مهریه نماید این تکلیف بر عهده اوست که ثابت کند مرد از دارایی کافی جهت پرداخت مهریه برخوردار می باشد و این در حالیست که زوج از اثبات عدم توانایی پرداخت مبری می باشد؛ بنابر این، بار اثبات ادعای توان پرداخت مهریه عندالاستطاعه ، بر عهده زوجه است.

شرایط و مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

شرایط مهر مهر باید دارای شرایط زیر باشد:

1. مالیت داشته و دارای ارزش مالی باشد، به نحوی که در بازار اقتصادی قابل داد و ستد و معاوضه بوده و مورد معامله قرار گیرد، مانند: زمین، اتومبیل و گندم. . مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

2. قابل تملک و نقل و انتقال باشد و زن بتواند نسبت به آن تملک نماید؛ بنابراین مالی که قابل انتقال نمی باشد مانند اموال عمومی و موقوفات را نمی توان مهر زن قرار داده ازیرا زوجه نمی تواند مالک آنها گردد و آن را نیز منتقل کند.

3. مهر باید معین و معلوم باشد و نامعین و مجهول نباشد.

4.قدرت بر تسلیم مرد نیز شرط است. منظور غائی زن از قرار دادن مهر در نکاح، به دست آوردن آن مال است، لذا چنانچه شوهر مالی را به عنوان مهر به زن تملیک نماید که قدرت بر تسلیم آن نداشته باشد و زن هم فاقد قدرت بر تسلم و تصرف آن باشد، مانند انگشتری که در دریا غرق شده و یا باغی که در ید غاصبانه غیر باشد، تملیک بلااثر خواهد بود.

مواد قانون مدنی درباره مهریه به شرح زیر است:

ماده1078- هر چيزی را كه ماليت داشته و قابل تملك نيز باشد مي توان مهر قرار داد.

ماده1079- مهر بايد بين طرفين تا حدي كه رفع جهالت آنها بشود معلوم باشد.

ماده1080- تعيين مقدار مهر منوط بتراضی طرفين است.

ماده1081- اگر در عقد نكاح شرط شود كه در صورت عدم تاديه مهر در مدت معين نكاح باطل خواهد بود نكاح و مهر صحيح ولي شرط باطل است .

ماده1082- بمجرد عقد ، زن مالك مهر مي شود ميتواند هر نوع تصرفي كه بخواهد در آن بنمايد.

ماده1083- براي تاديه تمام يا قسمتي از مهر مي توان مدت يا اقساطي قرار داد.

ماده1084- هر گاه مهر عين معين باشد و معلوم گردد قبل از عقد معيوب بوده و يا بعد از عقد و قبل از تسليم عيوب و يا تلف شود شوهر ضامن عيب و تلف است .

ماده1085- زن مي تواند تا مهر باو تسليم نشده از ايفاء وظايفي كه در مقابل شوهر دارد امتناع كند مشروط بر اينكه مهر او حال باشد و اين امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.

ماده1086- اگر زن قبل از اخذ مهر باختيار خود بايفاء وظائفي كه در مقابل شوهر دارد قيام نمود ديگر نمي تواند از حكم ماده قبل استفاده كند معذالك حقي كه براي مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد.

ماده1087- اگر در نكاح دائم مهر ذكر نشده يا عدم مهر شرط شده باشد نكاح صحيح است و طرفين ميتوانند بعد از عقد مهر را بتراضي معين كنند و اگر قبل از تراضي بر مهر معين بين آنها نزديكي واقع شود زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود .

ماده1088- در مورد ماده قبل اگر يكي از زوجين قبل از تعيين مهر و قبل از نزديكي بميرد زن مستحق هيچگونه مهري نيست .

ماده1089- ممكن است اختيار تعيين مهر بشوهر يا شخص ثالثي داده شود در اين صورت شوهر يا شخص ثالث مي تواند مهر را هر قدر بخواهد معين كند.

ماده1090- اگر اختيار تعيين مهر به زن داده شود زن نميتواند بيشتر از مهرالمثل معين نمايد.

ماده1091- براي تعيين مهرالمثل بايد حال زن از حيث شرافت خانوادگي و ساير صفات و وضعيت او نسبت به اماثل و اقران اقارب و همچنين معمول محل و غيره در نظر گرفته شود.

ماده1092- هر گاه شوهر قبل از نزديكي زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و اگر شوهر بيش از نصف مهر را قبلا داده باشد حق دارد مازاد از نصف را عينا يا مثلا يا قيمتا استرداد كند.

ماده1093- هر گاه مهر در عقد ذكر نشده باشد و شوهر قبل از نزديكي و تعيين مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه است و اگر بعد از آن طلاق دهد مستحق مهرالمثل خواهد بود.

ماده1094- براي تعيين مهرالمتعه حال مرد از حيث غنا و فقر ملاحظه مي شود.

ماده1095- در نكاح منقطع عدم مهر در عقد موجب بطلان است .

ماده1096- در نكاح منقطع موت زن در اثناء مدت موجب سقوط مهر نمي شود و همچنين است اگر شوهر تا آخر مدت با او نزديكي نكند.

ماده1097- در نكاح منقطع هر گاه شوهر قبل از نزديكي تمام مدت نكاح را ببخشد بايد نصف مهر را بدهد.

ماده1098- در صورتي كه عقد نكاح اعم از دائم يا منقطع باطل بوده و نزديكي واقع نشده زن حق مهر ندارد و اگر مهر را گرفته شوهر ميتواند آن را استرداد نمايد.

ماده1099- در صورت جهل زن بفساد نكاح و وقوع نزديكي زن مستحق مهرالمثل است .

ماده1100- در صورتيكه مهرالمسمي مجهول باشد يا ماليت نداشته باشد يا ملك غير باشد در صورت اول و دوم زن مستحق مهرالمثل خواهد بود و در صورت سوم مستحق مثل يا قيمت آن خواهد بود مگر اينكه صاحب مال اجازه نمايد.

ماده1101- هر گاه عقد نكاح قبل از نزديكی بجهتی فسخ شود زن حق مهر ندارد مگر در صورتيكه موجب فسخ ، عنن باشد كه در اين صورت با وجود فسخ نكاح زن مستحق نصف مهر است .

مهریه و قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی

هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکّه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده(۲) قانون اجرای محکومیت‌های مالی است. چنانچه مهریه، بیشتر از این میزان باشد در خصوص مازاد، فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است. رعایت مقررات مربوط به محاسبه مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است. قانون جدید میزان مهریه را محدود نکرده بلکه ضمانت اجرای مهریه مازاد بر ۱۱۰ سکه را کاهش داده است.

طبق ماده ۷ قانون جدید نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۵ مهرماه ۱۳۹۳: «در مواردی که وضعیت سابق مدیون دلالت بر ملائت (توانایی مالی) وی داشته یا مدیون در عوض دین، مالی دریافت کرده یا به هر نحو تحصیل مال کرده باشد اثبات اعسار بر عهده اوست؛ مگر اینکه ثابت کند آن مال تلف حقیقی یا حکمی شده است؛ در این‌ صورت و نیز در مواردی که مدیون در عوض دین، مالی دریافت نکرده یا تحصیل نکرده باشد، هرگاه خوانده دعوای اعسار نتواند ملائت (توانایی مالی) فعلی یا سابق او را ثابت کند، یا ملائت (توانایی مالی) فعلی یا سابق او نزد قاضی محرز نباشد، ادعای اعسار با سوگند مدیون مطابق تشریفات مقرر در قانون آیین‌ دادرسی مدنی پذیرفته می‌شود.»

با توجه به مفاد ماده ۷ قانون جدید نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۵ مهرماه ۱۳۹۳ که در آن به نوعی در مورد مطالبه مهریه اصل بر اعسار مرد قرار داده شده و به همین دلیل زن می باید اول، توانایی مالی زوج را اثبات و سپس تقاضای اعمال ماده ۳ قانون جدید نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۵ مهرماه ۱۳۹۳ را کند.

حالات حقوقی مهر

حالات (وضعیتهای حقوقی مهر مهر همواره به صورت متعارف و به هنگام خواستگاری و نکاح یا پس از آن تعیین نمی شود، بلکه ممکن است حالات حقوقی مختلفی را به این اعتبار و نیز به علت وضعیتهای متعددی که در امر ازدواج حادث می شود، با خود به همراه داشته باشد. اهم این حالات حقوقی عبارتند از: مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

تعهد ثالث به پرداخت مهر

تعهد ثالث به پرداخت مهر ممکن است پرداخت مهر بر عهده ثالث قرار گیرد؛ ولی الزام شوهر به دادن مهر را از بین نمی برد و ثالث در حکم ضامن است. از این رو بسیاری از خانواده ها به هنگام خواستگاری و ازدواج دخترشان، با آگاهی از عدم تمکن مالی داماد (مرد) و اطلاع از داراییهای فراوان خانواده یا آشنایان وی، تقاضای تضمین و تعهد پرداخت مهر توسط یکی از آشنایان یا اعضای خانواده مرد را به ترتیب فوق مطرح کرده و بر آن نیز تأکید می نمایند. در چنین حالتی، علاوه بر مرد (زوج)، شخص ثالث نیز متعهد به پرداخت مهریه زوجه بوده و نامبرده می تواند آن را از هریک از آنها و یا از هر دوی آنان به طور تضامنی مطالبه کند. همچنین، ممکن است مال (عین) متعلق به شخص ثالثی به عنوان مهر زن قرار داده شود و لزومی ندارد که عین مهر، حتما متعلق به شوهر باشد. چنانچه در برخی از شهرها مرسوم است که پدر داماد قسمتی از باغ، زمین یا ملک متعلق به خود را به عنوان مهر پسر خود قرار داده و در سند نکاحیه نیز قید می گردد.

تعیین مهر توسط ثالث یا شوهر

تعیین مهر توسط ثالث یا شوهر ممکن است اختیار تعیین مهر طبق ماده ۱۰۸۹ قانون مدنی به شوهر یا شخص ثالثی داده شود که در این صورت، شوهر یا شخص ثالث می تواند مهر را به میزان دلخواه تعیین کند. این شخص به منزله داور طرفین محسوب و هیچ یک از آنها حق عزل داور را بدون رضای دیگری ندارد. با وجود این اگر شخص ثالث از قبول سمتی که به او تفویض شده، امتناع ورزد یا پیش از تعیین مهر فوت کند یا مجنون شود، اختیار تعیین مهر با دادگاه است، مگر اینکه تراضی به داوری دیگر با تعیین مهر المسمى شود.

مهر مورد تعیین شخص ثالث به عنوان مهرالمسمی بوده و در صورت وقوع طلاق قبل از نزدیکی، زن مستحق دریافت نصف آن خواهد بود. ضمن آنکه انحلال نکاح به وسیله طلاق یا فسخ نکاح نیز باعث انحلال قرارداد داوری فوق نمی شود؛ سمت داور باقی می ماند و او می تواند میزان مهر را بر طبق اختیار حاصله، تعیین کند؛ معهذا اگر ثالث بعد از نزدیکی زن و شوهر و پیش از تعیین مهر بمیرد، چون با مرگ او تعیین مهر ممکن نیست، فرض بر استحقاق زن به مهرالمثل طبق ماده ۱۰۸۷ قانون فوق و یا تعیین مهر به وسیله دادگاه است.

تعیین مهر توسط زن

طبق ماده ۱۰۹۰ قانون مدنی، ممکن است اختیار تعیین مهر به زن داده شود، در چنین حالتی زن نمی تواند بیشتر از مهرالمثل معین نماید. مهرالمثل نیز برابر ماده ۱۰۹۱ همان قانون، براساس وضعیت زن از حیث شرافت خانوادگی، صفات و حالات، زیبایی، تحصیلات، موقعیت شغلی، اجتماعی و خانوادگی و با توجه به مقتضیات زمانی، مکانی و عرفی تعیین می شود؛ لذا در چنین صورتی، زن نمی تواند فراتر از مهرالمثل نسبت به تعیین مهر اقدام نماید.

مهر و طلاق قبل از نزدیکی

در صورت وقوع طلاق پیش از نزدیکی، زن مستحق نصف مهر تعیین شده یا همان مهرالمسمی است. اگر ملک موضوع مهریه، مشاع باشد، بالمناصفه، مشاعا شریک خواهند شد و در صورت عدم پرداخت مهر در زمان طلاق، زوج مدیون به نیمی از آن خواهد بود؛ علاوه بر این در صورت دریافت کامل مهر توسط زن، شوهر طبق ماده ۱۰۹۲ قانون مسانی حق دارد مازاد بر نصف را عینا یا مثلا با قیمت استرداد کند. وقوع طلاق، شرط انحلال مالکیت نیمی از مهر برای زن است و پیش از طلاق هم نمی توان او را مالک تمام مهر دانست و در صورت تلف شدن عین مهر توسط زن، شوهر می تواند مثل یا قیمت نیم مهر را از وی بگیرد؛ معهذا در صورتی که زن مهر خویش را به شوهر ببخشد و طلاق پیش از نزدیکی واقع شود، شوهر به جهت عدم پرداخت هر گونه مالی به زن، حقی بر او ندارد.

مهر و طلاق بعد از نزدیکی مالکیت زن نسبت به مهر به مجرد عقد نکاح حاصل می شود، ولی نحوه مالکیت او نسبت به تمامی مهر یکسان نیست، بلکه مالکیت زن به نصف آن به عنوان مهر، ثابت و نصف دیگر که قابل برگشت به مالکیت شوهر در اثر طلاق قبل از نزدیکی است، به وسیله نزدیکی تثبیت می گردد؛ بنابراین نزدیکی شرط مالکیت زن نسبت به نصف دیگر یا تمام مهر است.

شرط مدت یا قرار اقساط برای پرداخت مهر

برابر ماده ۱۰۸۳ قانون مدنی، می توان برای پرداخت تمام یا قسمتی از مهر، مدت یا اقساطی قرار داد، لذا ضروری نیست که مهریه یکجا و به طور نقدی پرداخت گردد، بلکه می توان ضمن عقد نکاح برای آن به ترتیب فوق عمل کرد. همچنین، قسمتی از مهریه می تواند حال باشد و برای پرداخت بقیه آن مدت قرار داد.

مهر و فسخ نکاح

فسخ نکاح ممکن است به علت وجود عیوب مذکور در زوجین طبق ماده ۱۱۲۱-۱۱۲۷ قانون مدنی و یا تخلف از شرط و صفت مورد توافق آنها وفق ماده ۱۱۲۸ همان قانون باشد و در هر یک از دو قسم، گاه فسخ نکاح به تقاضای زوج و زمانی هم به درخواست زوجه انجام می شود و ممکن است فسخ نکاح بعد یا قبل از نزدیکی صورت پذیرد. با وجود این ۱۱۰ ازدواج و طلاق فسخ نکاح در صورت تخلف از شرط یا صفت زمانی مصداق می یابد که یکی از طرفین نسبت به دیگری تدلیس نماید و طرف مقابل خویش را فریب دهد و یا وصف خاص، تحصیلات عالیه، شغل ویژه و موقعیت اجتماعی مهم را در عقد نکاح ذکر کرده و یا آنکه عقد بر آن اساس واقع شده باشد که در صورت اثبات خلاف آن، از موجبات فسخ نکاح برای طرف مقابل خواهد بود.

در فسخ نکاح ضروری است که دارنده حق فسخ، از عیوب موجود در قبل از – ازدواج مطلع نبوده و متعاقبا بدان آگاهی یابد. ضمن آنکه، حق فسخ مزبور فوری است و اگر طرفی که حق فسخ دارد، بعد از اطلاع به علت فسخ، نکاح را فسخ نکند، خیار (حق فسخ قانونی) او ساقط می شود، به شرط اینکه علم به حق فسخ و فوریت آن داشته باشد. مقدار مهریه در قانون مدنی ایران

تشخیص مدتی که برای امکان فسخ نکاح لازم بوده، به نظر عرف و عادت است ا(ماده ۱۱۳۱ ق.م)؛ بنابراین آثار فسخ نکاح و مهریه، بر حسب اینکه فسخ قبل از نزدیکی با پس از آن واقع شده باشد، متفاوت است.

شرایط گرفتن مهریه بدون طلاق

زن می تواند قبل از طلاق، با به همراه داشتن سند ازدواج به مراجع قضایی مراجعه نموده و در صورتی که تمکین و صلاحیت وی جهت دریافت صداق معلوم احراز شود، مهریه خود را مطالبه کند.

  • منبع
  • حقوق نیوز

دیدگاه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید